• Лешак Энгелькінг: "Ад гэтага не паміраюць…" | лiтaрa.net

• лiтaрa.net | калекцыя |
Лешак Энгелькінг: "Ад гэтага не паміраюць…"
Андрэй Хадановіч, 1 кастрычнiка 2002

Добрага чалавека мусіць быць шмат. І польскі літаратар Лешак Энгелькінг сумяшчае ў сабе прынамсі тры самастойныя творчыя іпастасі – паэта, дасьледчыка замежных літаратур і перакладчыка.

Галоўная спэцыяльнасьць – чэскае пісьменства. Як багеміст са стажам, Лешак выдатна знаецца на чэскім піве, шануе чэскі хакей і сімпатызуе чэскім дзяўчатам. Ён сьвята ўпэўнены, што цэнтар сусьветнай культуры даўно ўжо перакаціўся ў Прагу, і дасканала ведае, чаму (“Танная піва, прыгожыя дзяўчаты!”) Таму гутарыць зь ім – суцэльная прыемнасьць. Кухаль за кухлем – і інтэлектуальная дыскусія павольна перакотваецца ад сусьветнай культуры – празь піва й хакей – да ўласна дзяўчат.

Лешак Энгелькінг

“Ад гэтага не паміраюць…”

Добрага чалавека мусіць быць шмат. І польскі літаратар Лешак Энгелькінг сумяшчае ў сабе прынамсі тры самастойныя творчыя іпастасі – паэта, дасьледчыка замежных літаратур і перакладчыка. Галоўная спэцыяльнасьць – чэскае пісьменства. Як багеміст са стажам, Лешак выдатна знаецца на чэскім піве, шануе чэскі хакей і сімпатызуе чэскім дзяўчатам. Ён сьвята ўпэўнены, што цэнтар сусьветнай культуры даўно ўжо перакаціўся ў Прагу, і дасканала ведае, чаму (“Танная піва, прыгожыя дзяўчаты!”) Таму гутарыць зь ім – суцэльная прыемнасьць. Кухаль за кухлем – і інтэлектуальная дыскусія павольна перакотваецца ад сусьветнай культуры – празь піва й хакей – да ўласна дзяўчат.

Іншы інтарэс Энгелькінга – паэзія Эзры Паўнда. Некалі гэты вялікі амэрыканскі мадэрніст адкрыў для сябе лірыкаў Кітая ды Японіі – і гэта сталася пачаткам рэвалюцыі ў эўрапейскай паэзіі. Магчыма, Лешак ня ставіць сабе настолькі радыкальных мастацкіх задач, аднак ня горш ад свайго папярэдніка ведае, што Ўсход – справа тонкая. Напраўду, трэба быць дасьведчаным перакладчыкам хайку, каб мець права сказаць ад сябе асабіста:

зімні аўтобус
хто напісаў на шыбе
паэму басё

Так што не пытайцеся, чаму Лешкава паэзія густа населеная квіценьнем вішні й паветранымі зьмеямі, іерогліфамі й майстрынямі каліграфіі.

Побач з Усходам – вобразы, жыўцом зачэрпнутыя з Старажытнай Грэцыі. Аднак паэт спрачаецца з агульнапрынятаю міталёгіяй і творыць уласныя міты. Так, гісторыя пра Арфэя й Эўрыдыку перайначваецца ў абсурдальна-садысцкім духу, а Цытэра – антычны востраў каханьня – ледзь не ператвараецца ў гатэль, да якога можна даехаць гарадзкім аўтобусам.

Адзін з найсэнтымэнтальнейшых сваіх вершаў Лешак напісаў у форме прагнозу надвор’я. Разьвіваючы гэты вобраз, адзначу: каб спрагназаваць рэакцыю чытачоў на вершы паэта, ня трэба быць сіноптыкам. Як той казаў (ці тая казала), больна ня будзе, абяцаю!..

Мэтафарычная воблачнасьць з праясьненьнямі. Інтэлектуальны ціск вышэйшы ад нормы. Кароткачасовыя калямбуры й іншыя літаратурныя гульні. Месцамі непрыхаваны цынізм, месцамі непадробная пяшчота. І паэзія на ўсёй тэрыторыі.

Аўтобус да гатэлю Цытэра

няма ў гэтым месьце гатэлю такога
яго не знайшоў у раскладах я руху
калі ад прыпынку брадзіў да прыпынку
чытаючы ўважліва ўсе што былі там
таблічкі

няма ў гэтым месьце гатэлю такога
й ніводнага пункту што б так называўся
мне кожны спытаны казаў на прыпынку
і ўсе як адзін паўтаралі таксама
кіроўцы

няма ў гэтым месьце гатэлю такога
няма і ва ўсіх навакольных мястэчках
а я ўсё чакаю на розных прыпынках
між зьдзіўленых шэптаў мэлёдыю флейты
і гэты аўтобус

* * *
Ад гэтага не паміраюць –
і мы жывем далей,
забітыя
не да сьмерці.

Ад гэтага не паміраюць –
і мы залізваем раны,
звыклыя
да смаку крыві, гною і паражнечы.

Ад гэтага не паміраюць –
і мы ў рэшце рэшт слухмяна
паміраем
ад нечага іншага.

* * *
Калі чалавек цалкам захоплены нейкай думкаю, ён прываблівае Нябожчыкаў, таксама як высокія й вострыя прадметы прыцягваюць энэргію з атмасфэры.
Якуб Дэмль

Я стрэўся зь Янам. Мы вялі размову
ў адным старым трамваі, на пляцоўцы
(такі хадзіў яшчэ ў шасьцідзесятых
паміж дэпо й судом па вуліцы Пякарскай).
Кажу яму нарэшце: “Ты ж памёр”.
“Так, – адказаў ён, гледзячы ў нябыт. –
Ты толькі не зрабі пра гэта верша:
сустрэчы мерцьвякоў – у сьне альбо наяве –
ўжо столькі раз апісвалі раней”.

* * *
А някепска было б зрабіцца
невядомым салдатам,

атрымоўваць вянкі
і вяночкі
ад кіраўніцтва дзяржаў
і дзяржавак,

альбо й не атрымоўваць,
а толькі са смакам
жэрці сабе зямлю,

альбо й ня жэрці,
а быць пажыраным.
Інкогніта.

* * *
Вуліца Вольнасьці? –
паўтарыла яна пытаньне.
Вам у турму?
Бо гэта там, дзе турма.
Бачыце, вунь, вартавыя вышкі?
Вуліца Вольнасьці – там.

* * *
Кайназой… не, хутчэй – кайфназой:
ты сядзеў сабе,
а пад табою
уздымалася Джамалюнгма.
Трэ было толькі сесьці на сраку:
вокамгненьне – і ты на вяршыні!

Чырвоны Капялюшык

Чырвоны Капялюшык
Чырвоны
Кап-кап
Пялюшак
Дзіцячая неспадзяванка?
Прасьцінка з чырвонай
Плямай?

Бабуля, а чаму ў цябе такі вялікі чэляс?

* * *
Ты пакінула адбіткі пальцаў
на маёй скуры
на маёй крыві
на голках агню што пульсуюць ува мне

ну й бачыш дурненькая
цяпер цябе можна
ідэнтыфікаваць

Той, што глядзіцца ў люстэрка

Паглядзіся ў мяне:
люстэрка
ня мае сілы,
сьнег называе цукрам,
блытае кветку й зорку.

Паглядзіся ў мяне,
я табе раскажу цябе
маленькімі люстэркамі
пяшчотных сваіх
далоняў.

Паглядзіся ў мяне,
а я
пагляджуся ў цябе.

* * *
Я прываблю паветраных зьмеяў,
чараду папяровых анёлаў,
хай затанчаць перад табою
на вятры.

Не гурму бесцялесных істотаў,
а жывых паветраных зьмеяў,
будуць танчыць перад табою
на вятры.

Гэта проста анёлы з паперы,
з трапяткім папяровым сэрцам,
бачыш, танчаць перад табою
на вятры.

Майстрыня каліграфіі

Іерогліф “надзея”
такі непадобны
да іерогліфа “роспач”.

Але ж майстрыня каліграфіі
ўмее спрытна
ператвараць адзін у другі.

Раз-два –
і па ўсім.

* * *
Акно адчыні,
упускаючы зоркі ў пакой.

Рэкі плывуць цераз ноч,
і бераг далёка.

Акно адчыні,
ты адзін –
і мінаеш.

Прагноз надвор’я

Назаву цябе, любая, сонцам.
Тасканскі ананім ХV ст.

Заўтра
халоднае сонца
у бруднай мякаці зімы

заўтра
ізноў траскучая самота
на ўсёй тэрыторыі

Арфэй

Ён зусім не азіраўся. Проста йшоў выпрастаны, утаропіўшы вочы ў сьвятло, што мігцела ў канцы калідора.

На паверхні ён пачуў грукат каменнай брамы і голасны рогат багоў: як лёгка яны пазбыліся назольнага музыкі!

* * *
Памылілася тая пчала,
Прыняла твае вусны за кветку.

Памылілася тая рыба,
Прыняла твае вочы за мора.

Памыліўся і я,
І назваў гэты востраў Цытэрай.

Памірае пчала ад атруты,
Памірае рыба ад сьпёкі.
Гэты востраў –
Востраў Павешаных.

Пераклад з польскай і перадмова А. Хадановіча
паводле: Leszek Engelking. I inne wiersze. Kraków, 2000.