Вiтаю, дружа!

увайсьцi | зарэгiстравацца

	Вершы са збору “Марыя S.” 18 красавiка 2007 /лiтаратура/ Віктар Сямашка “Кроў Сусвету”, Менск, 1996 12 студзеня 2007 /лiтаратура/ Валерыя Кустава Адметнасць шляху ў апраметную для беларуса 12 студзеня 2007 /iнтэрвiю/ Валерыя Кустава Дзень Дз 4 лiстапада 2006 /няшчырасьць/ Маnn Kurt Зацірка 29 кастрычнiка 2006 /няшчырасьць/ Маnn Kurt • Адам Глобус [e,ф,8] • Аксана Бязьлепкіна [e,2] • Алесь Аркуш [i,e,ф,6] • Алесь Разанаў [1] • Аляксей Бацюкоў [e,2] • Аліса Бізяева [i,e,ф,17] • Андранік Антанян [i,e] • Андрэй Дынько [i,e,ф,3] • Андрэй Курэйчык [i,e] • Андрэй Хадановіч [i,e,ф,12] • Валерыя Кустава [i,e,2] • Валянцiн Акудовiч [i,e,ф,1] • Вольга Караткевіч [i,e] • Віктар Сьлінко [2] • Віктар Сямашка [i,e,1] • Вінцэсь Мудроў [i,e,ф] • Ганна Гершвін [e,1] • Ганна Кiслiцына [i,e,ф,7] • Зьміцер Арцюх [e,1] • Зьміцер Бартосік [i,e,ф] • Зьміцер Вішнёў [i,e,ф,3] • Зьміцер Дзядзенка [e,1] • Людка Сільнова [1] • Людміла Рублеўская [i,e] • Лявон Вашко [4] • Лявон Вольскі [i,e] • Лявон Юрэвiч [i,e,ф,2] • Маnn Kurt [i,e,ф,14] • Макс Шчур [e,2] • Марыя Мартысевіч [i,e,2] • Мікола Папека [i,e,1] • Міра Лукша [i,e,1] • Павал Сьвярдлоў [i,e,1] • Павел Абрамовiч [i,e,3] • Павел Надольскi [i,e] • Палівач [e] • Пятро Васючэнка [1] • Севярын Квяткоўскі [i,e] • Серж Мiнскевiч [i,e,ф,1] • Славамір Адамовіч [1] • Сяргей Астравец [i,e,1] • Сяргей Сматрычэнка [e,1] • Сяргей Шыдлоўскі [i,e,ф,1] • Тацяна Сьлінка [e,ф] • Уладзімер Арлоў [i,ф,1] • Усевалад Гарачка [e,2] • Францiш Богуш [e,1] • Цiна Клыкоўская [e,1] • Юрась Барысевіч [e,1] • Юры Гумянюк [i] • Ігар Бабкоў [e,7] • Ігар Сiдарук [i,e] • Ўжо ня дзевачка... [i,e,ф,1] • Ільля Сін [i,e] • Інэса Кур`ян [e] • Ірына Хадарэнка [i,e,ф] i - толькi iнфармацыя е - ёсьць email ф - ёсьць фота лiчба - колькасьць матэрыялаў зьвязаных з аўтарам		Адам Глобус ДОМ раман створаны: 28.07.2003, абноўлены: 08.11.2006 17:20, камэнтароў: 54 Адам Глобус Дом Раман-аўтапартрэт у сямейным інтэр’ры Частка першая Унук Падарунак Жонка гаворыць: “Найлепшы падарунак, які я зрабіла табе за жыццё — унук Вова. Ён, як і ты, — Валодзя Адамчык. Мы ўсе будзем яго любіць, як і цябе”. Не пярэчу. Не каментую. Усміхаюся, бо прыемнасць у невядомасці. Водар Узяў Вову на рукі. Іду з ім праз вераснёвы парк. Яму толькі тры месяцы. Яму яшчэ цяжка трымаць галаву. І я прыціскаю яго лоб да сваёй шчакі. Водар… У дзяцей пяшчотны водар. Першага разу, я выразна пачуў гэты пах, калі выцягнуў з калыскі сваю стрыечную сястру Алену. Ёй было таксама месяцы тры. Яна капрызілася, плакала… Каб супакоіць, я ўзяў яе на рукі. Водар дзіцяці мяне здзівіў. Прэсна-салодкі, чысты і моцны. Так пахла мая Вольга, так пахла мая Ядзя. Цяпер такі водар сыходзіць ад Вовы. Чужыя дзеці пахнуць крышку інакш, менш салодка і больш прэсна. Перацяканне Алена праспала цэлы дзень. Яна нечым атруцілася, на Камароўскім кірмашы каштавала розную садавіну. Як ты купіш, не пакаштаваўшы?! Да гэтага Алена прастудзілася, катаючыся ў полі на кані. Хваробы нападаюць на яе адна за адной, нібыта прырода паўстала супраць яе цела. Алена марнее проста на вачах. Асабліва выразна перамены бачацца тады, калі яна бярэ ўнука на рукі. Той нібыта пачынае расці. Я бачу, як ён павялічваецца, а баба змяншаецца. Жыццё наўпрост перацякае з яе ў яго. Ад назірання за перацяканнямі жыццёвай сілы, я нямею. Прыход “Вова прыходзіў,” – кажу брату. “Прыносілі…” — “Цяперака ў нас гэта называецца “Вова прыходзіў.” — “Ну і як?” — “Спакойны хлопчык, спаў, пакуль мы вячэралі. Прачнуўся, на рукі папрасіўся… Усё яму цікава… Спрабуе нешта сказаць… Белы, чысты, вочы блакітныя…” — “Адчуваеш сябе старым?” — “Так”. Адлегласць “Як твая ўнучка?” – знаёмы мастак Валодзя глядзіць на мяне блакітнымі вачыма. “Унук!” — “Прабач” — “Унук – Вовачка!” Смешна. Мы добра помнім старэйшых вучняў у сваёй школе і студэнтаў у сваіх інстытутах і акадэміях, кепска – маладзейшых. А ўнукі страчваюць пол, так яны далёка ў нашай памяці. Мастака Валодзю не ўратоўвае ні тое, што мой унук – ягоны цёзка, ні тое, што я трэці раз кажу яму пра гэта. Чужыя ўнукі ўжо на той адлегласці, калі неабавязкова ведаць іх імёны, усё адно не дагукаешся. Рэўнасць Здавалася б чаго… Але ёсць зайздрасць і рэўнасць да новага чалавека. Вось ён будзе жыць, а ты, а мы, а ўсе… “Вядома, у Вовачкі будзе ўсё!” – з ледзь прыхаванай злосцю кажа Ядзя. Яна больш за ўсіх у сям’і страціла з прыходам Вовы ў гэты свет. Яна была малодшая, найлюбімейшая, найдаражэйшая… А тут ён – цэнтр увагі, цэнтр размоваў і перажыванняў. А яна – цётка Ядзя. З дзяўчынкі ды ў цёткі. І незваротнасць. Да любові, што прыйдзе, што з’явіцца, трэба яшчэ прывыкнуць, і не толькі Ядзі, а ўсім нам, хто страціў, але ж і набыў. Гу! Вова гаворыць: “Гу-у!” Смяецца. Хапае мяне за нос і вострым, як лязо, пазногцікам пакідае драпіну. Цяпер і ў мяне, і ў Вовы, аднолькава падрапаныя насы. Вось табе і “гу”. Песні Успомніць не магу, калі Алена спявала. Ці то пяць гадоў мінула, ці то ўсе дзесяць. А тут чую — пяе. У нядзелю Мікола з Юляю ходзяць у басейн, а Валодзю пакідаюць у нас. Вова — наш анёл. Чысценькі, светленькі, дабрадушны, адно што ў свае паўгода яшчэ не размаўляе. Ён смяецца і вельмі любіць, калі яму песні спяваюць. Жонка спявае, ну і я раблю “ля-ля-ля-ля”. Унук вярнуў нам песні. напiсаў А 28.07.2003, 16:59 Частка другая Дачка і жонка Дачка Цацка-Кіцік Улюбёная цацка ў Ядзі — блакітны пластыкавы кіт. Ён невялікі, сантыметраў дваццаць, падрапаны і халодны. Як такога можна любіць? А вось любіць, да грудзей прыціскае, лашчыць са словамі “кіцік, мой кіцік”. А колькі было крыку і слёзаў, калі кіціка пусцілі плыць па вясновай ручаіне ўздоўж асфальтавага ходніка. Плыў ён плыў па іскрыстай сонечнай плыні, блішчаў вільготнымі бакамі, пакуль не праваліўся ў закратаваны вадасцёк. Кіцік даў нырца паміж металёвымі пруткамі. А Ядзя ўшчала лямант на ўсю вуліцу Янкі Маўра. Добра, што хвост ва ўлюбёнца быў значна шырэйшы за галаву. Тым хвастом цацка і зачапілася за пруты і павісла над чорна-сцюдзёным прагалам. Выратвалі мы кіціка, абцёрлі насоўкаю. Занеслі дамоў. І больш ні разу Ядзя не брала свайго ўлюбёнца на прагулянку. Героі У кожнага дзіцяці свае героі казак і апавяданняў. Ёсць агульныя: Снежная Каралева, Аладын, Гулівер і Рабінзон Круза, але з’яўляюцца і непаўторныя, асабістыя. У Ядзі іх было тры: манеўровы цягнік — Манеўруша, грузавая Бетонамяшалка і Агнетушыцель. Чаму гэтыя рэчы, гэтыя мэханізмы пакінулі наглыбейшы след у яе трох-пяцігадовай свядомасці, не ведаю. Уразілі, і ўсё! І яна патрабавала ад мяне самаробных казак пра Манеўрушу, Бетонамяшалку і Агнетушыцель. Я імправізаваў з трыма героямі… Манеўруша ездзіў і ў Маскву, і ў Варшаву па запчасткі. Бетонамяшалка выходзіла замуж за вежавы кран, і ў іх нараджаліся маленькія трактары. Агнетушыцель выратоўваў лес ад пажару. З ім было лягчэй, галоўнае знайсці пазнавальны аб’ект і падпаліць. Гэта ўсё станоўчыя і ўлюбёныя героі, а быў яшчэ і злосны, брыдкі, агрэсіўны Вантус. Ён не толькі не хацеў працаваць, прамываць чарупіну і ванну. Ён і шкоду рабіў: Манеўрушы клаў цагліны на рэйкі, у Бятонамяшалку закідваў цвікі, падпальваў Палац спорту і Палац мастацтваў… Карацей, жыў паўнакроўным лёсам злачынцы з вялікай дарогі. Даўно тое было, а цяпер, чакаючы ўнука, думаю: каго ён абярэ ў свае героі, хто і што ўразіць яго душу. Час не толькі хутка ляціць, ён яшчэ хутчэй мяняе герояў. Дзень нараджэння Адзін з самых радасных дзён у маім жыцці — дзень, калі нарадзілася Ядзя, 25 лістапада 1983 года. Снегу было шмат, у лесе пад горадам ледзь не пад пояс. Я вярнуўся ў Менск з семінара маладых літаратараў, ішоў па Бранявым завулку ў бок сіняга заснежанага парку, за які сядала вялікае і яснае сонца. Жоўты, сіні, чырвоны колеры прерапаўнялі мяне. Мароз надаваў усяму існаму крыштальную яснасць і гармонію. “У мяне нарадзілася дачка. У мяне ёсць дачка…” — я паўтараў і паўтараў гэта рознымі словамі і ў розных інтанацыях, уголас і сам сабе, як запавет, як заклінанне, як малітву… Калі мне цяжка, млосна, маркотна, невыносна жыць, я ў думках вяртаюся ў той дзень, у той стан, да сініх дрэваў, да чырвона-жоўтага неба, да глыбокага чыстага снегу… Кажу: “У мяне ёсць дачка”. Супакойваюся і радуюся гэтаму свету. Ток Нарадзілася мая Ядзя не ў сем і не ў дзевяць месяцаў, як звычайна родзяцца, а ў восем. Неданасіла жонка дзіця, а ўсё з-за празмернай працавітасці. Трэба было ёй ставіць вопыты ў Акадэміі навук з нейкай там цэнтрыфугаю? Трэба было даследаваць нейкія перагародкі мембранаў і іх уплыў на працэсы старэння чалавечага арганізма? Можа, і трэба. Але праз любоў да ўсяго чалавецтва мы ледзь не згубілі нашае дзіця. Трыклятая цэнтрыфуга ўдарыла Алену токам, ды так лупанула, што арганізм не ўтрымаўся і давялося нараджаць. Дачка была зусім маленькая, важыла крышку больш за два кілаграмы. І яе, бедную, адразу змясцілі ў празрысты бокс на цэлы, недаходжаны жонкаю месяц… Акадэмію навук, з яе вайсковым рэжымам, доследамі над жывёламі, таталітарным мысленнем, я не любіў даўно. Пасля ўдару токам па маіх жонцы і дачцэ гэтую ўстанову наогул узненавідзеў і зрабіў усё, каб Алена не вярнулася на працу ў Інстытут геранталогіі. Яна і не вярнулася, стала мірным і рэвалюцыйным фатографам і зрабіла безліч патрэтаў нашай Ядзі. Розум “Не збірай дзецям грошы, збірай розум” — казала баба Броня. І не толькі казала, а і вывучыла сыноў. Гэтым афарызмам-сентэнцыяй карыстаюся і я. Збіраю, праўда, грошы, каб Ядзя хоць колькі магла павучыцца ў Лонданскім універсітэце. Наколькі вучоба і веды дадаюць розуму, можна дыскутаваць. Аляксандра Македонскага вучыў Арыстоцель, атрымаўся заваёўнік. Нерона спрабаваў адукаваць Сенека, а тыран спаліў Рым. І ўсё ж англіская адукацыя адрозніваецца ад беларускай у лепшы бок. Вярнуўшыся з Лондана, Ядзя абняла мяне, пацалавала і сказала: “Татачка, я так табе ўдзячна, так удзячна… Ты сам не ведаеш, што ты для мяне зрабіў…” Хіба ўдзячнасць – не праява розуму? Праява, самая натуральная. Кефір У Алены не хапала свайго малака, каб карміць Ядзю. На такі выпадак была ў Менску дзіцячая кухня. Штораніцы я бег у тую кухню з бутэлечкамі, выстойваў чаргу. Чаму ў чарзе амаль не траплялася мужчынаў? Чаму цёмнымі зімовымі ранкамі ў мароз і снег па кефір для немаўлят прыходзілі цёткі і бабулькі? Не ведаю. Але мне ад гэтага было толькі лепш, бо "тату" пускалі без чаргі. З кухні, пазвоньваючы бутэлькамі, я бег у радзільню, дзе мая дачка вельмі добра ела і праз месяц стала звычайнай дзяўчынкай, якую мне аддалі ў ружовай капэрце вясёлыя медсёстры. Cool Найлепш нашыя стасункі можна пазначыць ангельскім паняткам “сool”. Паміж мной і Ядзяй заўсёды былі прахалода, свежасць, не існавала напалу і страсці. Спакой, незамутнёнасць, халадок застаюцца і цяпер. Часам і я, і яна бываем дзёзкімі, безсаромнымі, нахабнымі, але і гэта ўкладаецца ў слова “сool”. Калі адбываюцца сутыкненні, дык гэта сутычка двух круглых рэчаў, двух шароў. Паміж намі няма вуглоў, фактураў, шурпатасцяў. Пасля ўдару мы разлятаемся ў розныя бакі, як два більярдныя шары. І астываем мы хутка, як гарбата на скразняку. Кручэнне галавой Спачатку ні я, ні жонка не заўважалі, як Ядзя круціць галавою. Мы яе кладзём у ложак, а яна заплюшчвае вочы і пачынае матляць галавой то ўправа, то ўлева. Заўважылі, занерваваліся. У каго ні спытаем, ніхто не ведае. Нават дасведчаныя дактары хмыкалі і паціскалі плячыма. Гэтае кручэнне мы ўбачылі праз тыдні два, як забралі дачку з радзільні. Алена здагадалася патэлефанаваць туды і запытацца ў нянек. Тыя і адказалі, смеючыся з нашых страхаў: “Гэта яна сама сябе гушкае, закалыхвае, каб хутчэй заснуць”. Сапраўды, хто гэта будзе гушкаць-закалыхваць чужое дзіця ў пластыкавым боксе? Вось яно само і закалыхваецца. А яшчэ гэты бокс прывучыў Ядзю жыць па бальнічным раскладзе: уночы спаць, есці ў тэрмін, не капрызіцца. Нам ад гэтага было значна лягчэй. Выспацца ўночы пры малым дзіцяці — вялікая раскоша. Дзіцячы сад Уладкаваць Ядзю ў дзіцячы сад, як высветлілася, — вялікая праблема. Месцаў, бач ты, няма. Загадчыцы гэтага праклятага садка я паабяцаў зрабіць роспіс на калідорнай сцяне, толькі каб яна знайшла месца. Панамалёўваў я розных пеўняў ды катоў з сабакамі. Тады і месца адшукалася ў кругласутачнай групе. “Паходзіць спачатку “на суткі”, а потым перавядзём у звычайную групу”. Ядзя адбыла ў тым садку тры дні і захварэла. Прастудзілі гадаўкі-выхавацелькі маё дзіця. І не толькі прастудзілі… З садка мы забіралі зусім іншую дзяўчынку, чым адводзілі туды. Мурзатую, прапахлую камбітлушчам і млоснай прэласцю, маўклівую і злосную. “На сутках” было толькі дзевяць дзяцей: два мурыны, два кітайцы, армяначка і нашы бязбацькавічы. Можна было б і даглядзець, здаецца. Але гэта адно здаецца. Таму, вылекаўшы Ядзю, мы ў садок яе не павялі, пакінулі гадавацца ў бабы Жэні і дзеда Вані. Ну а роспіс, пэўна, дажыў да першага рамонту. Холад Сяброўка спытала, чаму ў мяне працоўны кабінэт пазавешаны Ядзінымі фотапартрэтамі. Я сказаў: пішу пра дачку, фоткі мне дапамагаюць. Вось і слова знайшлося, якое характарызуе нашы адносіны, “сool”. “Гэта ж “халодны”. Сяброўка нібыта і пакрыўдзілася. “Не “халодны”, а “прахалодны”. – “Якая розніца? Вось магу расказаць пра сваю дачку… Самы запамінальны, самы кранальны для яе эпізод у стасунках з татам звязаны з цяплом, з шалікам… Ён павёз яе ў больніцу на аперацыю. Апендыцыт мусілі выразаць. Медсястра сказала, каб паабразалі ўсе пазногці, і дала нажніцы. Муж разуў дачку, а каб яна не ставіла босыя ногі на халодны цэмент, зняў шалік і паслаў на падлогу. Холадна было, снежань. Дачка запомніла татаў цёплы шалік на ўсё жыццё. А ты — “сool”. – “Правільна, сool. Каб не халодная падлога, каб не снежань, не бальнічныя скразнякі, не адчула б твая дачка цеплыні татавага шаліка”. Валасы Адна з самых яскравых праяваў у канфлікце паміж бацькамі і дзецьмі звязана з валасамі. Калі адно пакаленне носіць доўгія валасы, дык другое пастрыжэцца “пад нуль”. Калі “нулявая” мода стане традыцыйнай, дык наступнікі расфарбуюцца ва ўсе колеры вясёлкі ці надзенуць парыкі. І так з веку ў век. Ведаючы гэта і памятаючы, як сам гадаваў непаслухмяны кудлаты хаер, чакаў, калі ж Ядзя пачне дэманстраваць сваю дзёрзкасць і непаслухмянасць на галаве. Дачакаўся. Дзесяцікласніцай яна была і чырвонай, і сіняй, і зялёнай, і каштанавай, і ў белыя пёры, і жоўтым вожыкам. Я не абураўся, адно прасіў, каб купляла якасную фарбу і не перапальвала валасы, бо лысая жанчына, як і рэдкавалосая, не зусім прывабна глядзіцца пасля трыццаці. Мае парады ўспрымаліся кепска, але той цырульна-фрызурны пратэст мы даўно перажылі, і цяпер у дачкі натуральныя цёмна-русыя валасы, якія аздабляюць твар вялікімі кудзерамі. Пялюшкі Цяпер, у часы памперсаў з блакітнымі тэлевізійнымі сікунамі і празрыста-зялёнымі тэлекакамі, развагі пра мыццё, сушэнне і прасаванне мяккіх пялюшак выглядаюць архаікай. Такі ўжо ў чалавека лёс — бегчы за хутказменлівай рэчаіснасцю, стаміцца і назаўсёды застацца ў мінулым. Толькі мне дарагія ўсе Ядзіны перамытыя мной і Аленаю пялюшкі. Колькі мы іх папаласкалі? Безліч, сказаў бы я, каб не ведаў Юру Маліноўскага, які палічыў усе пялюшкі, перамытыя за сваім сынам. У яго атрымалася 1700 і амаль столькі ж перамыла ягоная жонка. Ядзіны пялюшкі я не лічыў. Пэўна, яно і правільна, не ўсё трэба падлічваць у нашым свеце. І колькі мы яшчэ перамылі б, перапаласкалі, перапрасавалі, каб толькі Ядзя была здаровая, чыстая і вясёлая? Тут ужо дакладна — безліч. Нянавісць Падзелы, перабудовы, пераарыентацыі, што адбыліся ў нашым грамадстве за апошні час, вельмі моцна ўдарылі па маіх анарха-дэмакратычных перакананнях. Адбылося тое праз Ядзю. Яна марыла стаць доктаркаю, паступіць у медыцынскі інстытут і лячыць людзей. Таму ў школе выбрала больніцу, каб хадзіць на практыку. Там яе на працягу трох месяцаў прымушалі мыць прыбіральні, нібыта іншай працы для медсястры і быць не можа. Ядзя паскардзілася дырэктарцы школы, а тая, паабяцаўшы дапамагчы, насамрэч затаіла сваю сацыяльную нянавісьць і падчас агульнашкольнага сходу сказала, што такія, як Ядзя, калі не хочуць мыць прыбіральні, хай “валяць” да сваіх багатых бацькоў і ў іх працуюць, і ў іх вучацца, як нажывацца на бедах народу. Ну і якая пасля гэтага дэмакратыя і талерантнасць? Вядома, Ядзя пачала працаваць у мяне, і жадання стаць медыкам у нашай краіне ў яе паменела, а потым і зусім знік намер вучыцца на доктарку. Несупадзенні Чым болей думаю пра Ядзю, тым далей пішу пра яе, тым больш бачу несупадзенняў паміж створаным мною вобразам і рэальнасцю. Мая Ядзя значна меншая за сапраўдную. Так скульптура, зробленая ў натуральную велічыню, выглядае заўсёды меншай за жывога чалавека. Каб каменная ці бронзавая постаць не была замалой, яе трэба выляпіць на траціну большай. Жывы заўсёды ў руху, заўсёды змяшчаецца ў прасторы, дыхае, паварочваецца, узаемадзейнічае з асяроддзем, падпарадкоўваецца яму і ў той самы час падпарадкоўвае яго сабе. Нават адбітак у люстэрку меншы за таго, хто ў ім адлюстроўваецца. Таму я ніколі не разумеў Нарцыса, закаханага ва ўласны твар на паверхні вады. Таму напісаць з натуры партрэт любімай дачкі, ведаючы наперад пра паразу, цяжка. І ўсё ж… Адчужанасць Ядзя прынесла відэакасэту “Вяртанне ў пекла”. Насамрэч у английскім варыянце фільм называўся “Сын, які прапаў”. Мы селі глядзець яго пасля вячэры. Жонка, дачка і я глядзім нейкі трылер з мажным французскім кінаакторам, які даволі няўмела іграе прыватнага дэтэктыва, што намерыўся перамагчы сусветную мафію педафілаў. Сюжэт квалаваты. Ну, пераможа ён вычварэнцаў, гандляроў мексіканскімі дзецьмі. Таму разглядаем Лондан. Стараемся пазнаць гатэлі і вуліцы, дзе здымалі трылер. Гэтымі размовамі перакрываем сцэны гвалту над хлопчыкамі. І я лаўлю сябе да адчуванні, што Ядзя зусім дарослая, зусім не дзіця. І калі ўранку, запаўняючы анкеты на новы пашпарт, я з сумам прапусціў графу дзеці, дык увечары парадаваўся, што мая малодшая і любая дачка вырасла. Цяпер яна дарослая і чужая… Ці дакладней, не такая блізкая і залежная, як раней. Школа Мая асабістая нялюбасць да школы перарасла ў нелюбоў да Ядзінай школы ды і да школы ўвогуле. У Ядзінай школе я быў усяго два разы. Першы раз я прывёў яе, упрыгожаную белымі бантамі, у першы клас, а другі раз занёс дырэктару заяву, каб дачку вызвалілі ад працоўнай практыкі ў калгасе, бо мы ехалі на Балтыйскае мора адпачываць. І ўсё. За адзінаццаць гадоў два разы. Вучылася Ядзя добра, паводзіла сябе прыстойна, на бацькоўскія сходы хадзіла баба Жэня. Школу мы перажылі лёгка. Кашалёк Вось яна дарослая, дарослая… А надзявае на руку кашалёчак у выглядзе чорнага каня з белым хвастом і грываю, засоўвае яму ў жывот свой пэйджар, круціць цацку перад вачыма, любуецца лупатымі шклянымі вочкамі свайго ўлюбёнца… Дзіця яна, мая Ядзя. Грошы Каму ніколі не шкадую грошай, дык Ядзі. Даю рублі і даляры нібыта сам сабе. І не проста сабе на штодзённыя патрэбы, а сабе на святы і падарункі. Ядзе шмат што трэба… Урокі вакалу, ровар, набор гелевых ручак, джынсы, гліцырынавае мыла, парфума, начная дыскатэка, карткі на Інтэрнэт… Але яна не злоўжывае маёй грошадайнасцю. З дзяцінства ў яе ёсць дарослы разлік, жыццёвая мудрасць, якой ні ў мяне, ні ў жонкі няма. Кніжны кірмаш Па суботах мы любім хадзіць па кніжкі. “Ты сёння ідзеш?” — “Іду.” — “І я з табой”. Мы праходзім паміж сталоў, застаўленых кнігамі, часопісамі, касетамі і сідзіромамі. Ядзя заглыбляецца ў контркультуру… Томпсан. Наркаманы. Байцоўскі клуб. Ярафееў. Бероўз… А яшчэ бліскучыя часопісы… GEO, HAIR’S HOW… Купляю ёй Бероўза, каб пагаварыць пра наркаманію і растлумачыць, што Бероўз не наркот, бо наркоты не жывуць па восемдзесят гадоў і не пішуць разумных і паэтычных кніжак пра лірыку сноў. Выхаваўчы момант? Як без яго? Адказнасць Можа, каму і не трэба мець чалавека, перад якім можа быць сорамна, меркаванне якога вельмі значнае, чые думкі і адзнакі важныя… Зазвычай гэта настаўнікі, святары, начальнікі, ці Бог у яго шматаблічных праявах. У мяне ж іерархія будуецца і будавалася крыху інакш. Думка таты значыла для мяне больш, чым развагі ўсіх начальнікаў разам узятых. Развагі мамы былі дый застаюцца больш каштоўнымі за дыдактыку настаўнікаў. А кожнае значнае рашэнне я прымаю, параіўшыся з братам і ацаніўшы яго вачыма дачкі. Гэта погляд не зусім цяперашняй Ядзі, а Ядзі праз дзесяць гадоў. Ну не хачу я, каб ёй было сорамна за татавы ўчынкі ні праз дзесяць, ні праз дваццаць, ні праз пяцьдзесят… А турбаваць Найвышэйшыя сілы па рознай чалавечай драбязе не лічу патрэбным. Дачкі тут больш чым дастаткова. Вакал Ядзя ў кансерваторыі бярэ ўрокі вакальнага майстэрства. Выкладчыца, яшчэ пасля іспыту, безапеляцыйна вынесла прысуд: голасу няма, але ёсць жаданне, смеласць і слых, а таму яна будзе займацца з Ядзяю. Неаднойчы і на маіх мастакоўскіх і паэтычных здольнасцях ставілі крыж. Але ў кожным крыжыку можна ўбачыць плюсік. Калі захацець, калі мець характар. Колькі таго характару было трэба, каб прымусіць дачку скончыць музычную школу. І слёзы, і капрызы, і лаянкі са знявагамі — усё мінула. Школу музычную Ядзя скончыла выдатна. Цяпер неістотныя ні сваркі тыя, ні “пяцёркі”. Істотна — для каго яна будзе спяваць. Бо вершы і песні не зусім належаць аўтару, у большай ступені яны належаць тым, дзеля каго пішуцца. Як ёй гэта растлумачыць? І ці можна вытлумачыць любоў? Пэўна, не. А без гэтага застануцца толькі “пяцёркі” і грошы, і мне будзе сумна. Холад Чаму самыя цёплыя ўспаміны пра Ядзіна дзяцінства ў мяне асацыююцца з холадам? Мусіць таму, што нарадзілася Ядзя напярэдадні зімы, і ўсе хваляванні: каб жа толькі не застудзілася, не замерзла, не захварэла… І робіцца цёпла ад успаміну, як я з ёю на руках уздымаюся ў пусты намёрзлы тралейбус, дзе ўсе шыбы пазарасталі крышталёвымі кветкамі лёду. Як сядаю на рыпучае крэсла каля вадзіцельскай кабіны і трасу бразготкаю перад яе соннымі вачамі. Не спі, нам весела, мы едзем дадому, там твой цёплы ложак… Неадпаведнасць У Рыміні Ядзя пазнаёмілася з нейкай Анжэлаю Боска, сямнаццацігадовай дзяўчынаю з Мілана. Яны разам хадзілі купацца ў гатэльны басейн. Мяне вельмі выратоўвала гэтае сяброўства, бо нумар у мяне быў хоць і вялікі, але ж аднапакаёвы. Заставацца з жонкаю можна было толькі калі Ядзя купалася з Лесавічкаю, так я пераназваў Анжэлу, бо Боска па-італійску — “лес”. Сяброўства тое скончылася раптоўна. У басейн завіталі хлопцы, пазнаёміліся з нашымі дзяўчатамі і не прамінулі ўдакладніць узрост Ядзі і Анжэлы. А калі даведаліся, што адной толькі дванаццаць, перасталі з ёй гуляць. Больш за ўсіх здзівілася Боска. Яна нават і пакрыўдзілася, быццам Ядзя яе падманвала. Ну хто вінаваты, што ўсе італійкі каратканогія і меншыя за беларусак? Чаго крыўдаваць? Добра, што здарылася тое напрыканцы адпачынку. Імя Як назваць дачку? Такое пытанне я вырашыў для сябе яшчэ ў юнацтве, яшчэ да знаёмства з Аленаю. Мне хацелася ўзнавіць у гэтым свеце сваю любую бабу Ядзю. У гонар яе і назваў дачку. Выдатнае імя для каралевы, тым больш, што нашы каралевы яго і насілі. Дачцэ яно таксама падабалася, толькі не ў памяншальна-вульгарным варыянце. І калі яе трохгадовую нейкі сусед-вісус паклікаў: “Ядзька, пайшлі гуляць!”, яна зазлавала і паправіла: “Я — не Ядзька, я — Ядзенька!” У сям’і ўсе называлі яе толькі так. Вось вам! Баба Ніна прывозіла з лецішча сваёй унучцы шклянку суніцаў. Замілаванне выклікае відовішча, калі двухгадовае дзіця есць суніцы. Перамыўшы ўсе ягады, баба насыпала іх на талерку, давала ўнучцы срэбную лыжачку, і яны былі гатовыя да свайго штонядзельнага рытуалу. Тут у варэльню ўскочыла маці Алена і выхапіла ў Ядзі з-пад рук талерачку з пачастункам. “Нельга! У яе жывот баліць! А вы тут з сырымі ягадамі!” Нешта падобнае з-за жончынага пляча казаў і я. Ядзя ўзняла над галавою лыжку і замест таго, каб заплакаць, з усяе моцы кінула яе на падлогу і гучна крыкнула: “Вось Вам!!!” Мы з жонкаю не чакалі такога злоснага крыку ў наш бок і ад нечаканасці засмяяліся. Толькі тады Ядзенька заплакала. Буду! У кожнага дзіцяці ёсць рэўнасць да асяроддзя. Напэўна, цяпер гэта рэўнасць да кампутара, які адбірае час бацькоў. Пра дакладнасць свайго меркавання я неўзабаве змагу сказаць, паназіраўшы за ўнукам. Што да дачкі, дык яна недалюблівала тэлевізар. Не, каб з ёй пагуляць-пагаварыць — уся сям’я глядзіць у тэлескрыню! Таму скрыню трэба сапсаваць! Ядзя вырвала з тэлевізара пульт кіравання. Гэта быў яшчэ тэлевізар без вынаснога пульта, а з умантаваным у яго блокам. Зрабіла яна шкоду дэманстратыўна, ва ўсіх на вачах. Ніхто і думаць не думаў, што чатырохгадовая дзяўчынка такое ўтворыць. Давялося выклікаць майстра, які гадзіны дзве правалындаўся з дратамі, пакуль адрамантаваў і настроіў цацку для дарослых. Баба Ніна сказала Ядзі: “Бачыш, як цяжка аднавіць тое, што ты зламала. Дзядзька-майстар дзве гадзіны працаваў… І ты больш не будзеш гэтага рабіць?” — “Буду!” Гэтае “буду” і праз пятнаццаць гадоў вельмі цешыць маю маму. “У нашай дзяўчынкі ёсць характар, а гэта вельмі важна ў жыцці, і я спакойная за яе”. Прыгажосць Ці прыгожая мая дачка? Не магу адказаць так, каб нехта іншы пачуў і зразумеў, бо прыгажосць чужых людзей мае складнікі, яна нібыта сканструяваная з асобных дэталяў, а дачка для мяне прыгожая ўся. Але ёсць моманты найбольшай лірычнасці і прыгажосці. Гэта калі яна зусім дзіця і я гладжу яе перад сном па галоўцы, нібыта адганяю цяжкія думкі і страшныя сны. Яна вось-вось засне, на развітанне яна ўсміхаецца, пазяхае, замірае, спіць… Уся прыгожая. Вершы Неяк звялася традыцыя сямейных канцэртаў і вечарынаў, калі дзеці граюць на музычных інструментах, спяваюць і чытаюць паэзію для вузкага кола сяброў сям’і. Аднавіць традыцыю і зладзіць паэтычную вечарыну мы вырашылі ў Крыме, на дачы Максіміліяна Валошына ў Кактэбелі. На беразе мора ў белым дамку на дзве сям’і мы жылі разам з крытыкам Аненскім. Ягоная ўнучка вывучыла і чытала Пушкіна. А Ядзя не менш традыцыйна і класічна дэкламавала Багдановіча: Проці цячэння вады Зможа толькі жывое паплыць, Хвалі ж ракі заўсягды Тое цягнуць, што скончыла жыць. Дзіўна, што яна ў апошнім радку абмылілася і працытавала яго з той памылковасцю, якую непазбежна раблю чамсьці і я: Цягнуць тое, што скончыла жыць. Трэцім выступоўцам быў сын жывапісца Эсціса. Пяцігадовы хлопчык адбарабаніў на іўрыце вайсковую рэчоўку пра непераможнасьць салдатаў Ізраіля. Відавочна, памылак ён не зрабіў. А чамусьці прысаромлены бацька пачаў апраўдвацца і казаць, што гэтаму вершу сына навучылі ў дзіцячым садку. І мы ўсе разам пагадзіліся з думкаю, што нельга аддаваць паэзію ў рукі садкоў і садаў. Ролікавыя канькі Жонка набыла для Ядзі ролікавыя канькі. Выпатрабавала. Надта ўжо дачцэ хацелася. Модна. Каталася. Смяялася. Весялілася. І – “вось Вам”… Каля рэчкі скакала з прыступак. Упала. Няўдала. Зламала руку ў перадплеччы. Сябры і сяброўкі, што дзеразавалі разам, спалохаліся і паўцякалі. Скурчыўшыся, ледзь прытомная Ядзя праседзела на прыступках больш за гадзіну, пакуль нейкі чужы чалавек не патэлефанаваў жонцы і не расказаў пра няшчаснае здарэнне. Жонка завезла Ядзю ў больніцу, дзе ёй увагналі ў косткі жалезныя пруткі і, паклаўшы на правы бок, зрабілі расцяжку. На адным баку Ядзя праляжала ў ложку дваццаць тры дні. Схуднела, адні вочы блакітныя засталіся. Выйшла з лякарні, а праз які месяц зноў на канькі стала. “Я асцярожна”. Сэрца халадзее. А цяпер лётае на ровары і марыць пра вадзіцельскія правы. Дакумент Атрымаў новы, чысцюткі, без штампаў памежных, без візаў замежных, бліскучы, сіне-залаты пашпарт. Дзень змарнаваў на чэргі, сваркі, тэлефонныя званкі сябрам і ўсё ж маю рэч. Пашпарт для новага жыцця, з пасталелым тварам на фота і адсутнасцю дзяцей. Так. Дзяцей ў мяне больш няма; на думку дзяржавы, па перакананнях грамадства, паводле ўсіх дакументаў… Выраслі. Графы “дзеці да 16 гадоў” больш не запаўняю. Дробязь, фармальнасць, дэталька… А сумна. Дзеці? І сумеўся. Ёсць? Няма? Што адказаць? Ясней яснага, Ядзя ёсць. А трэба казаць “няма”. Вось так. напiсаў А 28.07.2003, 18:35 Жонка Знаёмства Мы знаёмімся на танцах. Сутыкненне на танцульках. Хіповая маладосць, вясёлыя вечары. Палова Менска збіраецца на вечарынкі ў тэатральна-мастацкім інстытуце. Маю на ўвазе багемны Менск, а не горад правінцыйных ідыётаў, бязрогага быдла, савецкіх чалавечкаў і парткамуністаў. Дваццаціпалыя казлы скачуць у іншых месцах: “на карчах” — у парку імя даўно забытых чалюскінцаў, “на дошках” — на трактарным заводзе. Мана, што ў эсэсэсэрыі няма сацыяльнага падзелу. Ёсць! І добра. І выдатна. І цудоўна. Кожны ведаў, дзе яму піць, гуляць і танчыць. Ну, і я — нервовы малады мастак — танцую ў сваім інстытуце, а вяртаюся ў майстэрню і бачу: мой шыракаполы капялюш вісіць на мальберце, а не на пачапельніку. “Якая скаціна чапала капялюш?” — “Я!” Смяецца мая будучая жонка, Алена. Нахабнае, ганарыстае стварэнне. У зялёных вочках — выклік. Каму? Мне? Усяму свету і святлу? Капялюшу? Хочацца ўзяць яе за скураную куртку і адарваць рукаво. Чаму не адрываю? З-за зялёных вочак, з-за выкліку свету і святлу? З-за кахання з першага позірку? Пэўна ж. Інакш як растлумачыць, што памятаю знаёмства да розных дробязей, кшталту нейкага там капелюша на мальберце? Далей банальна: віно, набліжэнне, прапановы. “Я намалюю Вас!” — “А я Вас сфа-та-гра-фу-ю!” Фотавершы Мы сустракаемся, малюемся, фатаграфуемся, цалуемся, рвём фотаздымкі, рэжам карціны, пішам маніфесты: “Пераробім!”, “Зруйнуем!”, “Адновім!”. Маніфест, як афарызм, будуецца на парадоксах. Весела. Шумна. Аэрадынамічна выглядаюць палёты здымкаў і малюнкаў, кінутых з моста ў рэчку Свіслач. Вынаходзім форму творчасці: фотавершы — тэксты напісаныя на здымках, ці здымкі, аздобленыя вершамі. Робім выставу ў інстытуцкім фае. Дэкан здымае. Кажа, што ў радку “ліст паляцеў” чуецца слова “паліцай”. Ідыятычны крэтынізм — асноўны стыль у паводзінах дэканаў, рэктараў і прарэктараў усіх часоў, дзяржваў і народаў. Прыхільнікаў у фотавершаў няшмат, але ёсць. Сябры, вядома… Фотавершаў робім процьму. Яны — нібыта лісцікі на дрэве нашага кахання. Я іх збіраю ў папкі. Яны і праз дваццаць гадоў у нас, у шафе кніжнай, каля ложку. Доўгі-доўгі дзень Калі ты некага кахаеш, абавязкова надыходзіць доўгі-доўгі дзень. Знікае ноч, ты не спіш, ты кладзешся спаць, але не можаш заснуць, устаеш і едзеш, імчыш-ляціш да яе. Яна гэтаксама не спіць. Вы сустракаецеся а пятай раніцы, каля возера. Чаму каля возера? Каб многа неба, каб неба адбівалася ў вадзе, а вада плыла ў небе. Каб усё ў свеце пераблыталася і перамяшалася. Ноч перамешваецца з днём, зямля — з небам, чорнае — з белым. Каб ты пацёк у яе, а яна — у цябе. Гэта і ёсць доўгі-доўгі дзень. Вяселле Мы жэнімся. Вяселле не такое, як ува ўсіх. Мы распісваемся ў вёсцы Пагост. Выдатнае месца, каб спраўляць вяселле. Могілкі люблю я. Могілкі любіць Алена. Сведак бракуе. Жанчына, якая афармляе шлюб, здзіўляецца. Дзе госці? Дзе сведкі? Дзе бацькі? У Менску чакаюць. Вы праўда прыехалі на аўтобусе? Мы — бедныя, і прыязджаем і з’язджаем з мястэчка Пагост рэйсавым аўтобусам. Альбом Ёсць рэчы, якія робіш без пэўнай мэты, ці дакладней – імпульс, які штурхае іх рабіць, тоіцца ў глыбінях інтуіцыі… Таму цяжка растлумачыць іншым, нашто я перабіраю дзіцячыя фотаздымкі Алены, зробленыя цесцем, і, адабраўшы больш выразныя, клею іх у альбом. Ні жонцы, ні цесцю той альбом не быў патрэбны. Яны не выказалі нічога адмоўнага, але і ўхвалы былі толькі ветлівыя, не больш. Ёсць і ёсць, каб не зрабіў, нічога б не здарылася б і не змянілася. Зрэшты, я не разлічваю на іх захапленне. Мяне цікавіць іншае… Што? Пра тое я даведаюся пазней, калі Ядзя пойдзе ў першы клас, сядзе за парту і яе сфатаграфуюць з букваром. Дачка прынясе са школы здымак, я пакладу яго ў “жончын” альбом, і ўбачу: Алена і Ядзя – адзін чалавек, які адначасна жыве ў двух узростах. Насуперак логіцы, рацыі, розуму і папярэднім сваім ведам я ў гэта паверу, гледзячы на падабенства фотапартрэтаў дачкі і жонкі, Алены і Ядзі. Яе тата У жонкі ёсць адзін чалавек, які любіць толькі яе, і больш нікога. Калі я гавару з ім, мне падаецца, што ён нікога і не любіў за свае доўгае жыццё, акрамя яе. За гэтае пачуццё, за гэтую адданасць і шчырасць, Алена хоча аддзячыць і запісацца мардвінкаю, як бацька. Яны абое ганарацца сваёю прыналежнасцю да вугра-фінаў. Усё фінскае, эстонскае, вугорскае ў іх добрае апрыоры. Каб не мая цешча, у жончыным пашпарце стаяла б: “мардвінка”. Але цешча, мудрая жанчына, сказала, што, жывучы ў славянскім свеце, трэба выбіраць славянскую нацыянальнасць. Прозвішча Бяляеў, якое носіць сям’я, выдуманае для жыцця ў савецкай імперыі. Сапраўднае прозвішча цесьця — Ісаеў. Так мая жонка робіцца беларускай. Шкадаванні Знайсці слова для азначэння інтымных і наінтымнейшых стасункаў з жонкаю проста неабходна. Бо ўсе гэтыя “сэксы”, “трахі”, “гэблі”, “маркітоўкі”, “любошчы”, “каханні” з “любовямі” – не сямейныя. У нас прыжылося — “шкадаванне”. Прыжылося, змяніўшы сэнс. З яго выпарылася прыніжанасць і жальба, яно напоўнілася пяшчотаю, ласкавасцю, цяплынёю. Я шкадую жонку, яна шкадуе мяне, мае галаву, спіну, вочы… Мы жывем у шкадаваннях. Вершы Пісаць вершы недасягальнай каханцы, адсылаць іх у лістах, чакаць адказаў… Ну, вядома, такога ў літаратуры безліч. Дульсінеі, Лауры, Анабэлі Лі… А каб жонцы пісаць? Нашто? А таму, што ў Алены да мяне быў іншы муж. А таму, што ў Алены і пасля мяне можа быць іншы муж. Таму, што на Алену на Алену наплывае наркатычны сон, і жыццё страчвае вартасці, каштоўнасці і прывабнасці. Яе жыццё крышыцца і рассыпаецца. Побыт яе прыгнятае. Прэснасць патрабуе кіслаты, вогненнасці і вастрыні. Ёй балюча і нясцерпна, яна такая: Жонка У сне сустракаеш другога, А ў дзень ты не помніш яго. Мяцеш і шаруеш падлогу, Чакаючы мужа свайго. Крухмаліш, прасуеш кашулі. Дзіцяці гатуеш абед, Намыўшы да бляску каструлі, — Вось так і трымаецца свет. Вось так трымаецца свет? Не. Ён няўстойлівы, нетрывалы, самаразбуральны і самастваральны. Прынамсі, у Алены ён такі. У ім, як у кожным мастакоўскім жыцці, святы пераблытваюцца з шэрымі буднямі… Свята Панурым восеньскім дажджом Цякла нудлівая нядзеля. Ты праз вакно на свет глядзела. Твая душа плыла за шклом І клікала пакінуць дом. Ты нечакана спахмурнела – Схапіла за крыло душу… – Спыніся, – я цябе прашу. Прашу. Яна спыняецца. Дзякуючы вершам?.. Спыняецца, і дзякуй богу. Пераклады Спачатку жонка з захапленнем перакладае маю прозу. Чытае Белага, гартае слоўнік Даля. Яна сябруе з расейскімі метаметафарыстамі – Паршчыкавым і Яроменкам, што выкладаюць мае вершы з маскальскіх словаў. Чым больш я пішу, тым меншае жончын імпэт да перакладаў… Пазней, яна наогул пакідае чытаць мае тэксты. Знаходзяцца іншыя перакладчыкі. Рэч не ў гэтым, а ў тым, што я герметычна запакоўваюся ў сваю мову. Пераклады Алены – аматарскае захапленне, якое сваечасова згасае. Брат-нябожчык Брат у Алены быў — прыгожы, чарнавокі, добры і таленавіты. Прынамсі, усе такім яго ўспамінаюць. Брат прападае. Апошні раз яго бачаць каля Акадэміі навук. Знікае ён зімою, а цела чалавека, падобнага да Аленінага брата, знаходзяць ў Свіслачы, за 30 кіламетраў ад Менска ўніз па плыні, толькі ўвесну, калі лёд сышоў. Ёсць шмат версіяў, хто і як яго забіў. Аленін тата наогул адмаўляецца прызнаваць у нябожчыку сына. Алена застаецца з перакананнем, што яе брата забіваюць з-за музыкі… Так-так, ён выдатна грае на гітары, ён захапляецца бітам і рок-н-ролам, ён у 1968 годзе ўдзельнічае у першым савецкім рок-фестывалі. А саўдэпаўская імпэрыя змагаецца са шкоднай ідэалогіяй усімі метадамі, не грэбуе і забойствамі. Я, працуючы журналістам, спрабую шукаць іпраўду, але не знаходжу. Знікненне, забойства, пакуты жончанага брата застаюцца ў цемры таямнічасці. У гэтай безнадзейнасці для ўсёй Аленінай сям’і ярка і выразна гучыць адно імя – Валодзя. Таму і мой прыход у жончыну сям’ю вітаецца напачатку з-за імя. Я мушу крыху кампенсаваць сваёй прысутнасцю іх страту. Гэта не гаворыцца, не абмяркоўваецца, так ёсць. Падарожжы Што мяне, што яе, нас заўсёды некуды нясе, гоніць ў блізкі і далёкі свет. Ёй хацелася стаць акіянолагам, а я марыў пра археалагічныя экспедыцыі. Яна пачала фатаграфаваць, а я – маляваць і апісваць. Мы разам аб’ездзілі больш за дваццаць краінаў. Толькі ёсць істотная розніца паміж намі як падарожнікамі. Мяне зусім абыходзяць знаёмствы з абарыгенамі. І справа не ў моўным бар’еры, хоць і ў ім таксама… Проста я не лічу, што ў Барселоне магу пазнаёміцца з кімсьці больш цікавым за Гаўдзі, Пікаса ці Міро, а ў Рыме мяне захапляюць архітектурныя абломы, бачаныя Цэзарам і Неронам. Я шукаю месцы, дзе мог бы пачуць іх галасы… Алена знаёміцца з рознымі нікчэмнасцямі: гандляром шкарпэткамі, бармэнкамі, афіцыянткамі… Яна вельмі дзівіцца, што я з такімі хабламі не жадаю нават бачыцца. І на яе экстравагантных фота яны выклікаюць у мяне гідоту. Каб не гэтае жончына захапленне, каб не чалавекападобная садавіна-гародніна, мы б падарожнічалі разам значна болей, а так мы шмат ездзім паасобку. Геніяльнасць Табе кажуць: “Твая жонка — геній!.. А ты — ні-хто?!” Мне такое гавораць. І хто? Крываногая палюбоўніца кінарэжысёра-дакументаліста, жоўтазубая, як нутрыя. Атручаная злосцю сліна ляціць мне ў вочы. Я не лезу на сцяну. Не пускаю з рота пену. Не б’юся ў істэрыцы… Пагаджаюся. Ветліва ківаю галавою. Так, так… У адоранага чалавека ўсё мусіць быць выдатнае: і адзенне, і творы, і заробкі, і жонку ён выбірае адпаведную: таленавітую і разумную. Можна наадварот… У таленавітай жанчыны — муж, адораны прыродаю, лёсам, Богам і яшчэ немаведама кім і чым. Любіць-не любіць Ненавіджу вяселлі, банкеты, пахаванні, урачыстасці і ўсё астатняе, звязанае з народнымі масамі, класамі, пралетарамі, сялянамі і элітамі. Алена таксама не любіць, не шануе і не фатаграфуе: працэсіі, ускладанні вянкоў, мітынгі, маніфестацыі, вэтеранаў, вэтерынараў, дзяцей з малпамі, шлюбныя ўрачыстасці, вайсковыя парады, трупы і ружы цялеснага колеру. Яна здымае іншае… Сябровак, сяброў, сухія кветкі, чаўны, гаражы, лімоны, сінія бутэлькі і мяне. Яна любіць мяне, Платона, Магрыта, італьянскае Адраджэнне, англійскі рок-н-рол, Вільню, срэбра, Барселону, дачку Ядзю, Амстэрдам, Берклі з ягоным вечназменлівым дрэвам, сына Міколу і Кёльн… Яе любяць нашы дачка і сын, манекеншчыцы, японка Akemi, натуршчыкі, гаспадары вялікай маёмасці, уладальнікі заводаў, рэдактары часопісаў, рэкламныя агенты, яўрэі, кіношнікі, разумныя кабеты… Неразумныя кабеты яе таксама любяць і ў якасці доказаў шчэраць пашчу і гавораць мне: “Твая жонка — геній! А ты — ніхто!” Дамова Я ніхто? Я муж геніяльнай жонкі! Я люблю яе. Каб зберагчы каханне, я не купляю фотапаштовак, не фатаграфую, не здымаю кіно, не працую на TV, не малюю аголеных натуршчыц… Алена ўсё можа сфатаграфаваць і зняць у кіно. Бывае, вельмі хочацца фатаграфаваць і маляваць голых баб, дзяўчат, кабет, дзевак, дзяву-у-уль… Стрымліваюся. А бывае, Алена папросіць сфатаграфаваць яе. Толькі тады… Раз на год… Фа-та-гра-фую! А яна не піша вершаў, эсэ і апавяданняў. Такая ў нас дамоўленасць. І яшчэ ёсць дамова: пасля смерці нашы душы будуць жыць разам на Кальварыйскіх могілках, на высокіх клёнах. Негатывы Тысячы і тысячы негатываў. Вялікія шафы з негатывамі. У тэчках, у капэртах, у скрынях… Алена іх разразае і загортвае ў аклееную белую паперу. Яны складваюцца і чакаюць, каб… І ніхто ці амаль ніхто не вяртаецца, не просіць надрукаваць сябе ізноў. Вяртаюцца па негатывы негатыўныя жанчыны. Яны пагражаюць, патрабуюць грошай і знішчэння тых негатываў. Яны абвінавачваюць Алену ў распаўсюджванні парнаграфіі, у сквапнасці і ў пахабстве, у хлусні і бяздарнасці. Яны таму і негатыўныя, бо ва ўсім бачаць негатыў: чорнае, злое і лжывае. Даводзіцца ўмешвацца мне, казаць: негатывы і ўся Аленіна творчасць належаць нашай сям’і. Гэта спрацоўвае. Негатыўныя бабы і дзядулі сыходзяць, а негатывы застаюцца ў шафе чакаць. Утульнасць Натуршчыца Вольга сказала: “У вашым доме нельга адпачыць. Вы самі ўвесь час працуеце, і робіцца няёмка адпачываць…” Сапраўды, я ўвесь час імкнуся зрабіць пустату, а жонка імкнецца яе запоўніць. Мне патрэбна майстэрня, дзе можна засяродзіцца на адной рэчы, на той, над якой я працую ці збіраюся працаваць. Астатняе мне перашкаджае. Жонка, наадварот, запаўняе прастору рэчамі, якія будуць дапамагаць у будучай працы. Я раблю кабінет-майстэрню, а яна – майстэрню-лабараторыю. Людзі вакол яе – натуршчыкі і лабаранты. Іншых не бывае. Натуршчыкі пераўвасабляюцца ў лабарантаў, а лабаранты ў натуршчыкаў, як плады ў кветкі, а кветкі ў плады. З кветак, пладоў, натуршчыкаў і лабарантаў жонка спрабуе стварыць утульнасць. Я ссоўваю гэтуюўтульнасць у адзін пакой, а яна распаўзаецца па ўсіх пакоях. Працэс перасоўвання перманентны, таму адпачываць у ім немагчыма. У нашым доме ніколі не бывае выходных дзён, усе дні святочна-будзённыя і будзённа-святочныя ўадначассе. Такая ў нас квяціста-рухомая ўтульнасць. Паэма Чытае паэму. На гары, над Чорным морам яна чытае сваю паэму пра мяне. А я ў гэты час пішу аповесць пра каханне да вугоркі Агі. Тое каханне скончылася чорт ведае калі, ад яго толькі згадкі-успаміны, з якіх я старанна складаю кароткі раман. Гэта складанне засціць рэальны свет. Аленіна паэма выглядае недарэчнасцю, несвоечасовым падарункам… Яшчэ я кінуў курыць. Мне кепска. Свет чорны і ліпучы, нібыта абмазаны смалою. Я кажу: паэма паганая. Мая злосць пераліваецца ў Аленіны вочы. Яна смяротна крыўдзіцца. Ну і чорт з ёю. Хопіць у сям’і аднаго паэта. Парнаграфія Каханне запалохваюць парнаграфіяй. Стандартны прыём. У большасці выпадкаў дзейнічае безпамылкова і спараджае лютую рэўнасць. “А ты ўяўляеш, як яна тамака з другім?!” — “Уяўляю”. —“Яна з ім, ён у ёй…” — “Гэта, радасць мая, – танная парнуха тваіх уяўленняў, гэта – танга парнаграфіі і парнаграфіка. Да любові ўсё гэта не мае аніякага дачынення, як сэкс і каханне – розныя рэчы. Гэта другаснае, радасць мая. Першаснае: каханне і любоў. Так проста, што можаш мне і паверыць”. Нарцыс Захапленне нарцысамі бязмежнае. Яны паўсюль. Жоўтыя, белыя, свежыя, сухія і… сфатаграфаваныя. Яны ў руках у хлопчыкаў, у вянках на галовах красуняў, у букетах і паасобку. Нарцыс – сімвал Аленінай веры ў вечнасць. Міфічны юнак закахаўся ў сябе і бясконца любаваўся ўласным адлюстраваннем у ручаі. Самазакаханасць паспрыяла пераўвасабленню ў кветку. Нарцыс над адбіткам – натуршчык перад аб’ектывам. Алена множыць адлюстраванні самазакаханых. Яна, як і яны, верыць у спыненую прыгажосць вечна маладога імгнення. Яна зачаравана алхіміяй фотапрацэсаў. Яе паланіла біяхімія кветкі і апарата. Азарэнні замяніліся ўспышкамі лямпачак, замест кветак — букеты двухногіх з пляскатымі пазногцямі і без крылаў. Алена прымацоўвае на плечы расквечаным грымам натуршчыкам штучныя крылы з мёртвых пёраў. Нібыта анёлы, нібыта нарцысы, нібыта вада… Нібыт. Вада цячэ з нібыта ў нябыт. Алена захопленая імгненняў, нябыт для яе не існуе. Ёсць: нарцыс, адлюстраванне і вечнасць. Колеры Яна захопленая шматколернасцю свету, хоць я больш люблю чорна-белыя фотаздымкі і шэры свет інтэлектуальнага спакою. У каляровасці мне бачыцца больш умоўнасці і адназначнасці, такая падлеткавая паэтычнасць… На Аленіных здымках сіняе — гэта мора і неба над морам, неба і мора пад пранізліва-сінім самалётным небам. Белае – снег на крыжах, твар жанчыны, пераапранутай у П’еро. Чырвонае – вочы самазабойцы, іржавая кроў жалеза, кроў мэталёвых арганізмаў. Чорнае – цені на смалістым ад гарачыні асфальце, халаднаватыя адтуліны ў трубах, прагалы ў паўразбураных будынках. Срэбнае – вымытая рэчаіснасць. Зялёнае – вусны русалкі, што засумавала па страчаным леце. Пярліннае – след дажджавой кроплі на люстэрку, след слязы… У манахромным варыянце ўсе колеры ярчэйшыя, прынамсі, на жончыных фотаздымках. Талерка Мы ямо з аднае талеркі… У нас усе талеркі агульныя, і не толькі талеркі. Каб не адна заўвага пісьменніка, якога я неабачліва запрасіў зайсці ў госці, не стаў бы і задумвацца над талеркаю. Мы з ім выпілі ў бары, і я прапанаваў павячэраць у мяне. Жонка, як звычайна, сабрала на стол. Перад тым, як выпіць, госць спытаў: “Вы так кожны дзень вячэраеце?” Нам з жонкай робіцца непрыемна, нібыта мы абразілі чалавека, зняважылі сваім сталом з вячэраю у вялікім пакоі сталом. І тады мне стала шкада талеркі, з якой пачаў есці госць. Я вырашыў завесці асобныя прыборы для гасцей і для сябе. Не завялося. Абмежаваўся сваім кубкам для ранішняй кавы і нажом для падарожжаў. У жонкі ёсць таксама асобны кубак. Талерка ў нас па-ранейшаму агульная. І зранку мне прыемна есці з талеркі, з якой увечары будзе есці яна. Чамусьці менавіта раніцамі ў мяне кепскі настрой, а талерка крышку супакойвае. Прыгажосць Забароненае ў прафесійным мастацтве слова, выцертае, злізанае, абсмактанае і выплюнатае ў масавую свядомасць, дзе яно верашчыць дурнымі колерамі і вісклівымі фарбамі. І, вядома, у фотастудыю ідуць на ўзаконьванне, на пашпартызацыю менавіта прыгажосці, уласнай прыгажосці найперш. Глядзіце сюды, глядзіце на фота… Гэты прыгожы чалавек – я. Не падобны? Ну як гэта — фота і непадобна? Фота не бывае непадобным у свядомасці дылетанта. Усе ўпэўненыя, што фота не схлусіць, наадварот, яно скажа праўду, большую за праўду, праўду непарушную. Алена робіць “прыгожа”. Трэба “прыгожа”? Вядома, канешне. І Алена выбудавала канвеер па вытворчасці фотапрыгажосці. Над канвеерам ззяе лозунг: “Непрыгожых людзей не бывае!” Вераць, як вераць у няўміручасць душы, вечнае жыццё на аблоках і прадказанні па картах і зорках. Алена верыць у сваю зорку. Такая атрымліваецца вера ў прыгажосць. Хуткасць Колькі разоў яна абяцала не ездзіць у цемрадзі і тумане ўзімку! Ізноў і ізноў, як за ігральны аўтамат, яна сядае за руль. І тры гадзіны імчыць, нібыта не кранаючыся з месца. Яна ўглядаецца ў малочную сцяну. Яна ўвесь час на паўдарозе дамоў, нават калі з 170 кіламетраў засталося праехаць адзін. Яна размалочвае шэсць аўтамабіляў. Два не паддаюцца аднаўленню. Яна дзівам застаецца жыць, каб я аплаціў усе разбітыя і прыдбаў ёй новы. Яна жыве хутка. Фокус Яе ўратоўвае пэўная сфакусаванасць. Размытасць, расплывістасць, сфуматнасць і няпэўнасць тояцца ў ёй. Яна так і не становіцца майстравітым рамеснікам па вытворчасці фотамэблі. Яе фоткі застаюцца з раслінамі, з кветкамі, з узмахамі крылаў і рук, з крышку невыспеленымі пладамі, з трошкі неданошанымі дзецьмі… Фоткі не ў фокусе. Яны дапаўняюць і дафакусуюцца ў свядомасці. Яны падаюць, хістаюцца, скручваюцца, надломліваюцца і вывальваюцца з рамаў. Яны не трымаюцца на сценах… Яны яшчэ не навучыліся заміраць, застываць і проста паміраць. Ім няўтульна ў альбомах, няёмка пад шклом, кепска ў часопісах і кнігах… Яны падобныя на стосы картаў, дзе не пазначаныя масці. Фокус працягваецца, і бессэнсоўна чакаць фінал. Птушка не выляціць з камеры. У цыліндры аб’ектыва няма белага труса. Сумна вядомай чорнай коткі не знойдзеш у срэбна-шэрых пакоях жончыных фоталабірынтаў. У тым і фокус, што замест фокусніка на арэне — мастачка. І больш ніякіх фокусаў няма. 1% Каб у мяне была магчымасць мадэрацыі жончынай творчасці — а ў мяне ёсць магчымасць мадэрацыі ўсёй жончынай творчасці — дык вось, калі б я захацеў скарыстаць магчымасць і выкінуць 99% яе фатаграфіяў у небыццё, важна было б не тое, што выкінецца, а тое, што пакінецца — гэты адзін адсотак… Дык вось, у гэты 1% увайшлі б толькі здымкі, са святлом жніўня і ягоным ззяннем у гатычным квартале Барселоны з 11.30 да 12.00. Толькі там, напрыканцы жніўня і напачатку верасня можна засвечваць фотастужку геніяльна. І яна засвечвала, я – сведка. Танцы Жонка любіць танчыць. Вельмі. Яна можа ўранку танцаваць адна. Устаць і станчыць, гатуючы сняданак. Пэўна, праа любоў да танцаў Алена цікавіцца найсучаснейшай музыкай. А я? Таксама люблю танцы. І пазнаёміліся мы на танцах. І ўвечары, пасля вячэры з віном і віскі, мы любім танцаваць, для сябе, для радасці, для поўнага жыцця. “Дзень без танца перажыты дарэмна!” – Алена паўтарае словы Ніцшэ тысячы разоў, але мне зусім не надакучвае гэты паўтор. І смерць у танцы, якую знайшоў Эйзенштэйн, мне падаецца адной з найлепшых. Танец, жэст, рух цела – найвыразнейшыя з мастацтваў, найпатрэбнейшыя з мастацтваў, найпатрэбнейшая і найпатрабавальнейшая з гульняў, з прадгульняў напярэдадні кахання і любові. Таму і танцую я з жонкаю, таму і спыняцца не збіраюся. Наадварот Мастацтва апошніх часоў толькі тым і займаецца, што з большым ці меншым поспехам фатаграфуе творы старых майстроў і атрымлівае замест іх кірмашовыя карцінкі, выкананыя ў самай рознай паліграфічнай якасці. Алена, наадварот, фотаздымкі ператварае ў карціны. Дзева Марыя Рэлігійны кіч… Што можа быць горш, калі ты мастак, прынамсі, захацеў такім звацца? Для мяне той сектар, дзе стаяць гіпсавыя Ісусы і ззяюць несапраўдным золатам абразы, быў найгоршым месцам на мяжы рэлігіі і мастацтва. Для Алены — інакш, яна з захапленнем фатаграфавала і фатаграфуе электралямпачкі, што свецяцца замест німба над лялечным тварам парцэлянавай Дзевы Марыі. І калі, смяючыся на ўвесь Рым, Алена пытаецца: “А ты купіш мне ў Ватыкане маленькую Дзеву?” — я чую ў яе весялосці сапраўдную прагу да гэтага аматарскага і таннага мастацтва. Можа, ёй і сапраўды, каб сфатаграфаваць боскае святло, трэба здымаць жах ўсёпаглынальнага пажару, дастаткова зрабіць нацюрморт з іржавым і скарабачаным пламегасільнікам? Мара “У мяне толькі адна мара… Я малюся, каб мае веды, мой талент, мая прыгажосць перайшлі да нашай Ядзі…” Такія настроі і падобныя словы я чую ад жонкі даволі часта, але кожны раз гэта кранае мяне, і моцна. Грошы Безумоўна, грошы – інструмент мужчынскі. Толькі мужчынскі ён таму, што мужчына вырашае, колькі мусіць мець грошай яго жонка. Перакананы: каб захаваць паўнавартасную сям’ю, неабходна, каб жонка мела доступ да паловы вольных сродкаў. Інакш яна будзе адчуваць прыніжанасць, дыскамфорт, сваю другаснасць… І можна будзе пачуць: “Ты зрабіў з нас рабоў з дапамогаю сваіх грошай. Нас: мяне, сына, дачку; нас, самых блізкіх табе людзей, ты разглядаеш, як працаўнікоў. Вырашаеш толькі ты, бо ў цябе грошы, і грошы толькі твае…” Падобнае чуеш і пасля таго, як аддасі палову вольных сродкаў у агульнае карыстанне, але гэта ўжо несправядлівы папрок, зусім несправядлівы. Апаратура Яе любяць, даглядаюць, лашчаць. На яе збіраюць грошы. Па яе ездзяць у Берлін, у Маскву… Тата з Нью-Йорка прывёз Алене фотаапарат. Калі сапсуецца аб’ектыў – драма. Калі паб’ецца лямпа ў асвятляльніку – гора. Ну а колькі размоваў пра яе вялікасць апаратуру!.. Ніканы, Кэнаны, Хасельблады — яны амаль як людзі. Гэта для мяне – людзі, а для жонкі – звышлюдзі. Яны — магі, фокуснікі, чараўнікі і алхімікі. Калі жонка мяне дастае, я забіваю такога алхіміка. Бразь яго аб кафельную падлогу — і паляцелі ў розныя бакі парэшткі апарата. Даводзіцца купляць новы. Але якая асалода — знішчыць якога Нікана! Большасць вайскоўцаў кайфуе не ад знішчэння ворагаў, а ад зніштажэння іх апаратуры, гэта значыць, зброі І яшчэ цікава ў сярэдзіну апарата зазірнуць, ну, і жончыны слёзы – неабходная дэталь сямейнага жыцця. Што за сям’я без слёз? Апаратура… Гульні з варонамі У парку, паміж нашым кварталам і рэчкаю, на высокіх дрэвах начуюць вароны. У шарую гадзіну яны кружляюць ў небе шумлівай хмараю, а потым з крэктам і карканнем уладкоўваюцца спаць. Мы з Аленаю падыходзім пад абсаджаны птушкамі клён і грукаем па камлі. Вароны ўзлятаюць, абурана пакрыкваюць, шархацяць у паветры вугальнымі крыламі і рассаджаваюцца на суседнім дрэве. У парку цёмна, пустэльна. Толькі мы і птушкі. “Ого-го-го-го!!!” — крычыць Алена, а я хутка-хутка пляскаю далонямі. Такое рамантычнае здзяціньванне. Ніколі і думаць не думаў, што ў сорак буду варон ганяць, што так прыемна сачыць за іх палётамі ў начным абзораным небе. Вароны пералятаюць на другі бок рэчкі, сыплючы картавыя праклёны на неразумных людзей. Цяпер я разумею тых, хто трымае галубоў і гадзінамі сочыць за іх куляннем ў высокім сінім небе. А тых, хто ні разу не ганяў варонаў, не разумею, нават крыху ім спачуваю. Ластаўкі Прыбіральшчыкі ў гатэлі Le Meridien спорваюць ластаўчыны гнёзды. Алена бяжыць у дырэкцыю і сварыцца, маўляў, у ластаўках, у іх прысутнасці ўся адметнасць гэтага месца. Дырэктар дае слова, што прыбіральшчыкі больш не будуць нішчыць птушыных гнёздаў. Праз год ластаўкі вяртаюцца і лепяць свае хаткі на тых самых месцах, дзе будаваліся раней. Алена ганарыцца перамогаю, выходзіць на гаўбец і размаўляе з птушкамі, як з сябрамі, а тыя лётаюць вакол яе, нібыта выказваюць удзячнасць. Порна Жонка выпівае з геямі. Яны не геі, яны дзеля прымітыўных выгодаў, што прыходзяць да іх у выглядзе грашовых траншаў, называюць сябе геямі, трансвестытамі, лібераламі ці анархістамі, яны палітшарлатаны — прыносяць віно, каб выпіць з Аленаю і ціхенька скрасці якую ідэю. У Алены процьма брутальных ідыёцкіх ідэяў… Зняць парнафільм у Белавежскай пушчы. Порна з зубрамі, з ласямі, з дзікамі… Ну, ну… З лесунамі, з балотнікамі, з палявікамі… Мне прыкра не ад порна з зубрамі, а ад паліткастратаў, што лезуць у сябры да жонкі. Яны сыходзяць, і жонка, каб дагадзіць мне, а можа і шчыра, кажа: “Я зазірнула ім у вочы — а там няма будучыні…” І гэта ўжо дакладна для мяне: “Ты ж можаш зрабіць пагляд, скіраваны ў вечнасць?.." Раскоша Жонка раскашуе. Яна у спантанным пошуку раскошы. Яна танчыць ад лепшага да найлепшага, ад высокага да найвышэйшага… Ласкавыя шолахі бавоўны, пяшчота футраў, ломкія промні дыяментаў, цеплыня золата, халадок палацаў – шмат, шмат іншых недасяжных для іншых рэчаў і рэчываў ёсць у яе. А жонка не спыняецца, яе вабіць раскоша кахання, раскоша ўласнай зорнасці, раскоша распуснасці і размаітасці. Яна сама ўвасабляе гэтую раскошу са скаканнем на кані ў заснежаных палях, праз могілкі, пад аблокамі, падобнымі да анёлаў, па сумётах, іскрыстых і безжыццёвых, як вечнасць, злоўленая ў шасціпромнасць сняжынкі. Мая жонка раскошная, як сняжынка. Вераб’інае дрэва Алена прыносіць з кірмашу мяшэчак чорных семак. Насыпае на падваконне. Першымі знаходзяць пачастунак сініцы. Яны падлятаюць па адной, бяруць у дзюбку семачку, нясуць на ліпу і там лузгаюць. За сініцамі, праз колькі дзён, налятаюць вераб’і. Яны дзяўбуць семкі проста на падваконні; калі ласункі сканчаюцца, яны яшчэ доўга сядзяць на ліпе, чакаюць. Такое вось вераб’інае дрэва заводзіць Алена пад вакном нашае варыўні. Сярод птушак ёсць адна не зусім звычайная: найсмялейшая, яна першая сядае на падваконне. Спінка, хвост і галоўка ў яе вераб’іныя, а крылцы і дзюба — як у хвалістага папугая. Верабей-папугай менш за ўсіх баіцца людзей і хутчэй за астатніх лушчыць семкі. Да вераб’інага дрэва ў нашай сям’і стаўленне самае рознае. Алена яго гадуе, я за ім назіраю, Ядзя лічыць, што толькі сініцаў трэба карміць, а вераб’ёў трэба праганяць. Кот Чарлі, калі бачыць птушак, вельмі хвалюецца, калоціцца і б’е хвастом — яго даводзіца зачыняць у іншым пакоі. Дачка Мікола з цяжарнай Юляю жывуць асобна. Ядзя едзе на Дэльфійскія гульні, яна ў нас цяпер фотамастак. Алена заглыбляецца ў скруху і кажа мне, загорнутаму ў воблака алкаголю: “Калі ў нашых дзвюх кватэрах, на нашых двухстах квадратных метрах няма жыцця, значыць, мы — без Ядзі! Сэрца маё разрываецца ад самоты…” Каптурык Алена страшна перажывае за нашую нявестку Юлю. Апошнія дні перад родамі Алена так нервуецца, што пакрываецца лішаямі, чырвонымі плямкамі па ўсім целе. Чаго ты так калоцішся? Яна ж не ведае, як гэта цяжка нараджаць, а я ведаю! Роды праходзяць нармальна. Але перажыванняў у Алены не мнешая. Наадварот. Як ён там? Што сніцца нашаму ўнуку?.. Пытаецца яна пасярод ночы. Каб ты толькі бачыў, як ён высоўвае язык… А з каптурком наогул гісторыя… Нявестцы падаецца, што дзіця мерзне, і яна надзявае яму не адзін, а адразу два каптурыкі. У дзіцяці адразу ж уздымаецца тэмпература. Пакуль здагадваюцца тыя чэпчыкі зняць, Алена ледзь не памірае ад страху. Чулліва гэта ўсё. Мянушкі Без мянушак у інтымным жыцці абыйсціся цяжка, а можа, і немагчыма. Вось і з’яўляюцца ўсе гэтыя “коцікі”, “рыбкі”, “зайчыкі”… Набор мянушак даволі абмежаваны. І я не люблю, калі жонка называе мяне “коцік”, бо “коцікам” можа быць і сын Мікола, і дачка Ядзя, і чарговы натуршчык – гей, і пазачарговая натуршчыца – сапфістка… А таму для жонкі, адразу пасля знаёмства, прыдумляецца інтымнае імя “Сфінкс”, а калі ласкава “Сфінксік”. Ёй падабаецца, яна сама сябе называе “твой Сфінкс”. Так дваццаць гадоў я і сплю ў адным ложку са сваім Сфінксам. Часам называюцца іншыя імёны, толькі не прыжываюцца яны ў нашым ложку. У апошнія месяцы Алена паўнее, і я называю яе “Збанок”. Яна адгукваецца: “Я – твой Збаночак…” Ненатуральна атрымліваецца. Прыблізна. Сфінкс відавочна перамагае і застаецца ў нашым сямейным жыцці; ён жа вечны, гэты залаты Сфінкс. Месячныя З нараджэннем унука Вовачкі адносіны ў сям’і трансфармуюцца. Наша Ядзенька з маленькай дачушкі ператвараецца ў цётку Ядзю, а яе гэта зусім не радуе. Вось жонка і скардзіцца на доччыну жорсткасць. “Я стамілася, а ў мяне яшчэ і месячныя…” — “Нашто табе месячныя, калі ты ўжо баба?” Уяўляеш? Гэта мне Ядзя кажа…” Уяўляю, смешна да гаркаты. Зорная хвароба Калі ў каго і ёсць у нашай сям’і зорная хвароба, дык гэта ў Алены. “Я – зорка. Я здзейсніла сэкс-рэвалюцыю ў Беларусі і Літве. Я – гей-ікона. Я… Я… Я…” Яна і не адмаўляе, што хварэе. “Так, у мяне зорная хвароба. Ну і што? Я – лепшы фотамастак у Менску, лепшая ў Беларусі; каб жыла ў Лондане — і там была б найлепшым фатографам…” Спрачацца бессэнсоўна, бо праяўляецца хвароба пасля бутэлькі сухога чырвонага віна. Любое аспрэчванне можа выклікаць агрэсію, што выльецца ў бойку. А каму трэба бойка з жонкаю? І ўсё ж здаралася і такое, брыдкае і хабёльскае. Толькі гэта не лекуе зорнай хваробы, наадварот, канфлікты толькі ўзмацоўваюць яе, нібыта служаць доказамі абранасці, самаахвярнасці маёй, безумоўна, ге(й)ніяльнай жонкі. Алкаголь Найбольшую колькасць алкаголю я выпіваю з жонкаю. Піць на працы, піць з сябрамі, з сабутэльнікамі, са знаёмымі, з жанчынамі, са сваякамі і з кім бы там ні было — значна горш, чым з жонкаю. Піць на адзіноце я не прызвычаіўся: неяк няўтульна адному напівацца, бо пачынаеш раздвойвацца, каб пагаварыць, і раздвойваешся не на сябе і сябе, а на сябе і жонку — пэўна, звычка. Так што чарку я бяру з жонкаю. А яшчэ, дзякуючы яе перакананням, што спіртное затрымлівае працэс старэння, у мяне было досыць мала сямейных канфліктаў з-за бутэлькі. Як гэта не парадаксальна, але я кідаю выпіваць таксама дзякуючы жонцы. Дакторка, якая дапамагала мне вырашаць праблему з п’янствам, вельмі агрэсіўна ставіцца не да мяне, а да яе. “Калі ён адмовіцца ад гарэлкі, ён кіне і вас!” – папярэджвае лекарка Алену. “Хай кідае, мне важна, каб ён быў здаровы!” Алкаголь я пакідаю ў мінулым, а жонку не. Коўдра Колькі жывём разам, столькі я сплю з жонкаю пад адной коўдраю. Сваё назіранне: “Любіш не таго, з кім кладзешся ў ложак, а з кім прачынаешся”. Варта было б удакладніць: “…прачынаешся пад адной коўдрай”. Напэўна, ні прасціна, ні ручнік, ні ложак так не цэментуюць сям’ю, як коўдра. А замена зімовай коўдры на летнюю і летняй на зімовую — наогул, адзін з найінтымнейшых рытуалаў, бо гэта тая універсальная апранаха, якую носім з жонкаю найбольш часу. Таму і колер, і якасць, і чысціня маіх падкоўдранікаў і коўдраў вельмі важная. улюбёны ўзор на нашай пасцельнай бялізне – белыя сланы на сінім полі. Конь Чаго я не разумею, дык гэта жончынага захаплення коньмі. Яна ездзіць у Ратамку і займаецца конным спортам. Скача ў палях. Яна – вершніца. І дачку прымушае-прывучае любіць сядло. Каб я слухаў яе аповяды пра выездку, манеж і галоп, яна б гаварыла і гаварыла. Толькі не слухаю. Хіба такое: “Конь Салют мяне пазнаў і ўкусіў, сабака!” Тэрмін Ніхто дакладна не ведае часу сваёй смерці, у гэтым і ёсць адзін з асноўных складнікаў красы і моцы жыцця. Дактары, асабліва недавукі, з лёгкім сэрцам прарочаць прысуд: “Вам засталося…” Называецца тэрмін. Нейкая медсястра-паўвар’ятка сказанула Алене, што ёй застаецца жыць дзесяць гадоў, не больш. Доктар сварыцца на сястру міласэрднасці, але атрута прароцтва распаўзаецца ў Аленінай свядомасці. Лягчэй верыцца ў горшае. “Як добра, што ў цябе чыстая кроў. А мне засталося жыць з маім ракам стрававода толькі дзесяць гадоў…” – Алена спрабуе быць мужнай. Жорсткасць Каб зняць стрэс, каб хоць неяк пазбавіцца ад думак пра хуткую смерць, Алена пачынае адкаркоўваць бутэльку шампанскага. Тая выслізгвае з рук, падае на каменную падлогу і разбіваецца ўшчэнт. На гук выбуху прылятае Ядзя: “Святкуеш сваё вар’яцтва?” Жорсткасць дачкі выклікае ў жонкі слёзы. Яны цякуць некалькі дзён, высыхаюць і зноў цякуць. Ліставанне Алена вельмі любіць пасылаць і атрымліваць лісты. Пасля нашага знаёмства я атрымліваў капэрты з яе фотаздымкамі ледзь не штодня. Цяпер я атрымліваю ад яе паэтычныя пасланні па сотавым тэлефоне. Гэта хайку, напісаныя падчас прагуланак з унукам у парку. Алена піша сваім натуршчыцам і натуршчыкам, сябрам і сяброўкам, і ўсім, усім, усім, хто здатны адказаць. Часам яна распачынае ліставанне з дачкой, абменьваюцца цыдулкамі па кулінарыі. “Мамусь, дай мне грошы на інтэрнэтную карту…” — “Ядзенька, дастань з лядоўні бараніну, каб размарозілася да прыходу кухаркі…” А самыя цікавыя лісты Алена з Ядзяю пішуць да Бога. Ходзяць у Вільні ў касцёл Францысканцаў і ў вялізнай кнізе пішуць пасланні. Што яны просяць, пра што распавядаюць — не ведаю. Але дакладна: ён ім у гэтай кнізе не адказвае. Як на маю думку, дык не трэба пісаць у такой кнізе. Бо аднойчы я напісаў ліст да каханай жанчыны і не адаслаў, напісаў яшчэ адзін і таксама не адаслаў, напісаў трэці — і зразумеў, што самыя найінтымнейшыя лісты не трэба адсылаць. Іх трэба толькі пісаць. Зрэшты, можна і адаслаць. Фільмы Кіно – вечная мара Алены. Ад самага пачатку нашага знаёмства яна разважае, як будзе здымаць кіно. Часам надараецца магчымасць зрабіць маленькі сюжэцік на тэлебачанні, але за месяц да пачатку здымкаў і тры месяцы пасля паказу роліка з Аленіных вуснаў не сыходзіць слова “кіно”. Кінаманка – даволі трапная характарыстыка маёй жонкі. Першым “кіно” становіцца калаж са слайдаў з менскімі краявідамі і вершамі Багдановіча за кадрам. Нічога лепшага за дваццаць гадоў яна на тэлебачанні так і не зробіць… Адразу агаваруся. У вялікім кіно Алена наогул нічога не зробіць. У тым чароўным каляровым мастацкім кіно, у якім згарае пакаленне нашых бацькоў, Лена ні разу і не здымецца. Ёсць паўнаметражны дакументальны фільм пра лёс савецкай жанчыны, дзе Алена іграе Алену — геніяльнага фатографа, які здымае прыгажуняў. На хвалі эмансіпізму фільм нават бярэ прыз на Берлінскам фестывалі, на тым самым фестывалі, дзе Алена хапае зорную хваробу, калі прывозіць туды апошні, я спадзяюся – апошні, тэлефільм пра сябе… Фільм ніхто ў Берліне не бачыць, бо ён не змантаваны. Затое ў бары вывешваюць Аленіны фотаздымкі, нібыта кадры з кіно… Сюжэт — калі тое, што атрымалася, можна назваць сюжэтам… Натуршчык-гомасэксуаліст пакахаў жанчыну фатографа, яна – садыстка, і замарозіла бедную ахвяру кахання, як Снежная Каралева спрабавала замарозіць хлопчыка Кая, спакусіўшы яго магічным словам “вечнасць”, выкладзеным з крышталікаў лёду. Мне сорамна, бо выродлівы сюжэт прыдумваю я сам. Наогул, усе сюжэты яе фільмаў прыдумваю я. Неяк так атрымліваецца, між іншым. Так здараецца з відэафільмам “Персыфаль”, калі на музыку Рыхарда Вагнера накладаліся тры розныя матывы… Першы: Алена заходзіць у стайню, сядлае каня і скача ў палі. Другі: Алена гатуе сняданак, Алена ладзіць пікнік з сябрамі, Алена ўрачыста вячэрае. Трэці: Алена фатаграфуе мадэлек, якія распранаюцца, распранаюцца і распранаюцца. Матывы пераплятаюцца — і атрымліваецца музычны кліп Вагнера. У краіне, дзе нельга нідзе нічога нікому сказаць, такі фільм мае сімвалічнае значэнне. Толькі рэальнасць карэктуе ідэю, і фільм выходзіць бяздарны з-за дурноты рэжысёра і аператара. Мантаж запорваецца цалкам. Я, наогул, перыядычна стаўлю крыж на кіно ў Беларусі, на кіно ўвогуле і на ўсіх творчых працэсах, дзе задзейнечаныя больш за дзве асобы. Алена ўсё лезе і лезе ў табар кінатусоўкі, здымаецца ў эратычных сцэнах і атрымлівае зорна-брутальную хваробу. Кінатэлешоўтусоўка выклікае ў мяне агіду, а Ленку шкада. Балюча глядзець на чалавека, на творцу, на мастака, чые мары разбіваюцца аб дзверы непабудаванага кіназамку. Каб Алена здымалася ў вялікім мастацкім кіно, жыла б пад нашай коўдраю не зорная хвароба, а ўзорна-псіхічна-суіцыдальная. Дакладна. Кроў Апошнім часам большасць з напісанага была прысвечана маім самым блізкім людзям: маці і бацьку, брату і дачцэ, дзеду з бабай. Здавалася, у гэты шэраг вельмі лёгка ўпішацца і партрэт жонкі. Дык не. Чамусьці нататкі пра Алену патрабавалі зусім іншага падыходу. Адказ знайшоўся ў назве апошняга бацькавага рамана — “Голас крыві брата майго”. Пішучы і думаючы пра жонку, я не чуў голасу крыві. Яна някрэўная. У нас з ёю розная кроў. Яна самы блізкі мне чалавек, але з удакладненнем – сярод някрэўных. Гэтая біялагічная, антрапалагічная, расістская акалічнасць апынулася непераадольнай мяжою. Прынамсі, для мяне. Так, можна праспаць дваццаць гадоў на адной прасціне, падзяліць напалам усе грошы, радасці і гароты, але кроў застанецца чужой, іншай і не сваёй. Усвядоміўшы гэта, я пакідаю спробы ўвесці жонку ў шэраг маіх найбліжэйшых і родных, а пачынаю рабіць асобны партрэт, асобны раман пра яе і толькі пра яе. Адлегласці З аднаго боку, мне крыху не стае крэўнасці, з іншага – аддаленасці. Алена заўсёды поруч, побач, блізка… Я не бачу яе цалкам, толькі фрагментарна. Не магу сказаць, ці прыгожая яна, ці шчаслівая, ці наадварот — няшчасная. Як у Сакрата: “Нельга сказаць ці шчаслівы чалавек, пакуль ён не памёр”. Божа мой, я не жадаю ёй смерці. Толькі спрабую крышку аддаліцца. Немагчыма. Нават калі я запальваю святло пасярод бяссоннай ночы, каб чытаць, Алена не сыходзіць у другі пакой, яна перакідвае падушку на цёмны бок ложка і моцна-моцна абдымае мяне за нагу, каб так спаць. Упрыгожванне Заходжу дамоў. “У мяне кроў з носу ідзе, – кажа жонка, – ідзе, і ідзе, і ніяк не спыняецца…” На белай падлозе чырванеюць крывавыя манеткі. “Ты ляж і паляжы” — “Я ляжала, колькі можна?” Сядаем палуднаваць. Левая ноздра ўся чорная ад засохлай крыві. Маўчу. Жонка нешта гаворыць пра сваіх мадэлек. Раблю выгляд, што ем, а сам думаю пра яе кроў на падлозе: яна нібыта пачула мае думкі пра родную і чужую кроў і ўпрыгожыла сваёй крывёю ўсю кватэру. Сюжэт Ёсць сюжэт, вынайдзены Гамерам і выкарыстаны Джойсам: чалавек выйшаў з дому, паблукаў і вярнуўся дамоў. Дзякуючы жонцы, я вынаходжу іншы сюжэт: чалавек закахаўся, ажаніўся і пражыў-праспаў на адной прасціне 21год. Сяброўка «Ты выдумаў яе талент, ты прыдумляеш яе мастакоўскасць, яе зорнасць… Ты ўсяляк падтрымліваеш яе вядомасць і папулярнасць. Пішаш за яе інтэрв’ю, перапісваеш яе вершы, будуеш ёй студыю. Дазваляеш неверагодныя і экстравагантныя вольнасці кшталту дэманстратыўнага лесбіянства і здымак у кіно са зграямі голых геяў. Разам з гэтым ты паўтараеш казку пра вашую ідэальную сям’ю. Насамрэч, таленту ў тваёй жонкі няма…” – мармыча мая сяброўка, п’ючы куплены мною апельсінавы сок. “Калі я прыдумаў талент, значыць, гэта мая таленавітая прыдумка…” Такога я чую шмат. Прага Калі б Алена сказала мне: вазьмі і выпі маю кроў, калі толькі пажадаеш – бяры і пі, я б адмовіўся. Не таму, што я ніколі не хацеў жаночае крыві, не таму, што я ніколі не кахаў… Яе кроў — чужая, халодная, неспакуслівая. Кроў бясстрасная, кроў жонкі, а не жаданае каханкі. Яе кроў не спатоліць маёй прагі, не натоліць жорсткага голаду. Яе мама Не было дня, каб жонка не наракала на цешчу. Яны супрацьлегласці ва ўсім. І ў любові таксама. Цешча любіла сына Валодзю… Лепш казаць інакш. Яна любіць, дагэтуль любіць сына Валодзю. Калі загаворвае пра прыгажосць, людзі падобныя да яго – прыгожыя. Яна любіць унука Міколу, яна выгадавала яго. Яна любіць мужа Ваню. Яна любіць унучку Ядзю, і яе яна гадавала. Яна любіць праўнука Валодзю, яна любіць мяне, бо – Валодзя, бо акуратна стаўлю абутак і акуратна вешаю паліто на плечыкі. Тое, што застаецца ад гэтых любовяў, дастаецца дачцэ, а ёй мала, а ў цешчы больш няма, бо тое, што застаецца, трэба яшчэ даць старэйшай цешчынай сястры Ніне. Жанчыны “Я люблю прыгожых жанчын!” – ганарыста паўтарае жонка. Сапраўды, яна любіць жанчын. Але якіх? І якія жанчыны любяць яе? Розныя. Гэтая любоў даходзіць да таго, што паўсюль поўзаюць чуткі, і добразычлівыя шэпты лезуць мне ў вушы: “Кажуць, твая жонка лесбіянка…” Насамрэч, Алена любіць жанчын з ярка акрэсленымі заганамі. Вось яе даўняя сяброўка Вольга — само ўвасабленне ляноты. Яна спіць з поўначы да поўдня. Яна вялая, як лялька, ненапоўніцу набітая пілавіннем. Яна пазяхае так, што праз колькі хвілінаў пачынаюць пазяхаць усе, хто побач. А ёсць іншая Вольга: жорсткая і лютая, такая лютая, што звяла са свету свайго мужа. Іра з-за сквапнасці проста развялася, сказаўшы, што, калі здохне яе былы муж, яна эксгумуе цела, разрэжа жывот і падастае адтуль дыяменты, бо ён хавае грошы і каштоўнасці ў жываце, каб не пакралі. Другая Іра хавае ў сваіх вантробах іншыя прадукты, замест крыві ў яе жылах цячэ гераін з алкаголем. Ірына ненажэрнасць здзіўляе. Як і зайздрасць Маі: “Вой, як я вам зайздрошчу!!!” – рэфрэн Маіных размоваў і песняў. Іна – ціхая распусніца, яе блуд мяшчанскі і прымітыўны, але ён татальны: з кім заўгодна, як заўгодна і дзе заўгодна. Таня – пыхлівая і ганарыстая, настолькі пыхлівая, што не выйшла замуж і п’е вечарамі гарэлку адна. Гэтыя сем жончыных сябровак найлюбімейшыя, чамусьці найлюбімейшых у яе заўсёды сем, і яна іх сапраўды страшэнна любіць, толькі ўсе яны непрыгожыя. Зрэшты, калі любіш, прыгажосць не мае значэння, нават для фатографа. Вільня Не магу сказаць, што не люблю Вільні. Люблю, пішу вершы і эсэ пра Вільню, малюю Вільню… Але я не люблю Вільні так, як яе любіць Алена. У мяне ёсць здагадка, што са сваім першым мужам Алена развялася з-за Вільні. Ён абяцаў ёй пабудаваць пад Вільняю дом. Абяцаў і не пабудаваў. Я не абяцаў, а пабудаваў… Не дом, а кватэру з відам на сінагогу і касцёл святога Казіміра. Ёй жа так хацелася мець сваё месца ў месце Вільні. Ёсць, у Вільні, сваё… Гэта каб перамагчы дзве рэчы: жабрацкае існаванне бацькоў у Вільні і свае рамантычна-ружовыя ўспаміны пра віленскае дзяцінства. Перамагла, дамаглася, зрабіла і павесіла на сцяне вялікую карціну Чыпоніса, на якой яна, аголеная, ляжыць на канапе. Самасцвярджэнне – рыса характару. І ўсё ж на яе нельга сказаць — “вілянчанка”, бо Алена не належыць якойсьці адной культуры і аднаму месцу, яна належыць адно сонечнаму святлу. Чужаніцы Дома – свае, родныя, крэўныя… За сценамі дома – чужаніцы. Яны лезуць у дом і разбураюць яго. Калі тут ідзецца пра жонку, дык разбуральнікі спакушаюць яе досыць прымітыўна. Дакладней, яна спакушаецца на адно і тое ж: на ўхваленне яе мастакоўскага таленту. Я даўно не хвалю яе фота. Колькі можна?! Не працую з ёй. Чужаніцы гэтым карыстаюцца… “Ты геніяльная, ты вартая лепшага жыцця…” Яны прапануюць: выставы ў Лондане, фотастудыю ў Маскве, працу ў Дзюсельдорфе… Яны хлусяць, жонка верыць. Папраўдзе, жонка не верыць, а верыць фатограф, які жыве ў жонцы. Калі ашуканства і ашуканцы выкрываюцца, калі наводзіцца цвярозая рэзкасць у ўзаемаадносінах, я ведаю, што гэта — часова, а жонка клянецца, што назаўсёды. Не бывае назаўсёды. Мой клопат — бараніць дом ад чужынцаў. Я іх пазнаю па алейных вочках і кажу: “Цябе зноў падманваюць”. А яна… Ну хто ж не хоча, каб яго хвалілі і спакушалі?! Нельга сфатаграфаваць Развагі пра тое, што нельга сфатаграфаваць, пераследуюць Алену. І тое, і гэтае нельга… Збольшага яе развагі зводзяцца да раскручвання фотастужкі ў кінастужку… “Чарада падзеяў. Доўгае падарожжа на машыне. Скрозь ноч, праз палі, праз лес, зноў праз палі… Дом цёмны, бязлюдны… Сходамі на самы верх… Вялізны пакой перапоўнены музыкаю… Какафонія… Чатыры мужчыны і жанчына… Цішыня… Sex… Маўчанне…” Чаму гэтага нельга сфатаграфаваць? Гэта напэўна, з несфатаграфаванага. Ці сфатаграфаванага на ўяўную фотастужку. Мае аргументы ігнаруюцца. Мае развагі пра нелінейнае святло літаратуры не чуюцца. Алена чапляецца за метафары, за паэтычную бессэнсоўнасць, за інтуіцыю… Я не спрачаюся. Мяне мала цікавяць аб’екты, якія не сфатаграфаваліся, я не сумую па іх, я не прысвячаю паэмы хвалі, якая ўпала, рассыпалася і стала мінулым, мяне хвалюе тая хваля, што падае, ляціць, гудзе… Мяне захапляе тое, што фатаграфуецца, пішацца, творыцца і ствараецца. Саўдзельнасць у боскім стваральным руху – маё прызначэнне… Жонка — іншая, яна сама сабе купляе зрэзаныя кветкі і, гледзячы на іх, піша вершы пра тое, што нельга сфатаграфаваць. Партрэт Калі я закахаўся ў Алену, дык несупынна яе маляваў. Цяпер у мяне процьма тых малюнкаў… Але ёсць адзін партрэт, зроблены алейнымі фарбамі на палатне, які ўвабраў у сябе ўсе мае графічныя пошукі. Алена яго любіць і заўсёды вешае на сцяну. Гэтая, далёка не найлепшая з маіх карцінаў, часам моцна раздражняе вочы. Аднойчы, у прыпадку вар’яцкай лютасці, я хапаю нож і рэжу палатно, нявечу сваё, каб не калечыць ёйнае. Алена хавае дзіравую карціну за шафу. Праз тры гады яна вязе парэзаны нажом партрэт да рэстаўратараў. Тыя здзіўляюцца: “Ніколі не здаралася, каб нехта хацеў аднавіць сучасную карціну”. Цікава, якім будзе жончын партрэт пасля аднаўлення? напiсаў А 02.08.2003, 12:26 Частка трэцяя Брат Вочы Калі Мірык нарадзіўся, вочы ў яго былі цёмна-цёмна-сінія, як берлінскі лазурак, а потым паступова зрабіліся “чорнымі” – цёмна-карымі. Гэта, пэўна, самае чароўнае пераўтварэнне, якое я ў ім назіраў. Сон Калі мы з маці прыехалі да Мірыка ў вайсковую вучэбку, што мясцілася ў Чарнаўцах, і забралі яго на суткі, дык мяне вельмі здзівілі змены, якія адбыліся з братам. Юнак-студэнт пераўвасобіўся ў істоту, якую ў народзе абразліва называюць гарматнае мяса. Худы, да нейкай спружыністай драўлянасці, Мірык глядзеў на свет вачыма, якія ў адначассе кантралявалі вонкавыя з’явы і ўглядаліся ў глыбіні ўласнай прыгнечанай душы. “Я магу спаць стоячы, - салдацкім голасам распавядаў брат, - магу спаць ідучы. Ісці і спаць. Магу бегчы і спаць. А галоўнае, я магу бегчы і спаць з расплюшчанымі вачыма…” Мама вельмі ўразілася гэтымі здольнасцямі. А я ўзрадаваўся, бо з такога воіна не зробіць гарматнае мяса ніводзін генералісімус. Удар У кожнага ўзнікае жаданне разбіць твар іншаму, падобнаму да сябе. І раней ці пазней абставіны складаюцца на тое, каб злосць увасобілася ў бойку. Чалавек — істота ваенная. Нічога не паробіш. З астатнімі нічога не зробіш, а сябе ўсё ж у пэўны момант можна пераарыентаваць. Удар, які Мірык абрынуў на тоўстае дзвярное шкло каштаваў яму шмат. Шкло разляцелася на аскепкі, але і кулак ператварыўся ў крывавую кашу. Геніяльны, без перабольшання, хірург Пал Палыч Беспальчук нейкім магічным чынам разабраўся ў крывавай кашы і сшыў, склаў, аднавіў братаву руку наноў. Тыдні тры Мірык праляжаў у бальніцы ў Беспальчука, скінуў кілаграмаў дваццаць і выйшаў падобны да падлетка. Яго сустрэла Таня, другая жонка, з-за якой і разляцелася тоўстае шкло. Мусіла разляцецца на кавалачкі галава Танінага першага мужа, які цяжка перажываў страту жонкі і часткі рэчаў. Каб хоць неяк выглядаць па-мужчынску, ён не аддаваў Тані яе вопратку, а тут прыйшоў Мірык. Ударыў ён адбітак Танінага мужа, ударыў адлюстраванне, а не арыгінал, разбіў цень, каб істота, што цень наводзіла, спалохалася і ўцякла. Істота збегла. Скалечаная рука гаілася доўга. Больш за год брат не адчуваў пальцамі ні холаду, ні цяпла. Бывала, курачы цыгарэту, заўважаў як на пальцы ўздзімаецца пухір апёку, але болю не чуў. Жахлівы пах спаленай чалавечай скуры напаўняў пакой, але Мірык ні разу не пашкадаваў пра тое, што зрабіў. Бензін Як лёгка гарыць бензін, без усялякага напружання! Гэта чыста мужчынскі занятак — паліць бензін. Як піць спірт. Пра бензін мы з Мірыкам загаварылі, калі нам не вярнулі грошы. Быў такі час, калі грошы да нас прыходзілі лёгка, а таму шмат каму здавалася, што іх можна пазычыць і не вярнуць. Так проста: узяў, сказаўшы што вернеш, і нібыта забыўся. Толькі грошы, насамрэч, прыходзілі да нас цяжка, і за кожны рубель-даляр мы адпрацоўвалі напоўніцу. А тут паверылі, як верылі нам, далі, а праз месяц зразумелі, што ніхто нам пазыкі вяртаць не збіраецца. Вялікадушнасць, усёдараванне, любоў да чалавека – выдатныя рэчы, але яны не тычацца злодзеяў і шэльмаў. Папярэджанні шэльма ўспрымаў спакойна. Абяцаў, хлусіў, час цягнуў… Вось і ўзнікла думка: а ці не даць яму панюхаць бензіну. Ёсць жа асобы, якім падабаецца вастрыня бензінавай пары. Шэльма жыў на другім паверсе, над аптэкаю. Ягоныя кватэрныя дзверы мы падперлі драўляным брусам, каб не выскачыў. Бутэльку з бензінам кідаў я. Каб кідаў Мірык, напэўна, пацэліў бы ў шыбу, а я расхваляваўся і ўпіндзюрыў у раму. Такая злосць мяне ахапіла, хоць Мірык і крычаў, што трэба ўцякаць, а я ўсё ж выдраў кавалак асфальта, вялікі, памерам з два кулакі і зафундырыў у шыбу. Ну мусіў шэльма нюхнуць бензіну. Мусіў і нюхнуў. У дварах нас чакала машына, так што праз тры хвіліны мы зноў былі на дні нараджэння ў сябра. Алібі нікому не шкодзіць, калі намерваешся даць панюхаць бензіну. Пах падзейнічаў. Грошы вярнуліся. Не ўсе, але збольшага. І рэч тут не ў грашах. Галоўнае, мець брата, з якім можна любой шэльме даць панюхаць бензіну. Краіна кратаў У рок-гурта “Уліс” ёсць песня: Рака, што цячэ ля карчмы, Каля рэчкі – мур. Трынаццаць літар на ім. У літарах смур… А потым рэфрэн: “Краіна ў кратах!!!” Выконваў тую кампазіцыю Андрэй Патрэй. Геніяльна выконваў. Калі адхіліцца ў бок белрок-н-ролу, дык акрамя Андрэя геніяльных вакалістаў у ім не было. Можа, праз гэта Патрэй і звар’яцеў, праз сваю геніяльнасць. Выбраны ён быў, непараўнальны, ненармальны. Шкада, вядома, што Патрэй захварэў невылечна, але ж песня засталася. Песня пра Краіну ў кратах. А надпіс той зрабіў мой брат. Даўно, у 1984 годзе. Ні пра якую незалежнасць ніхто і думаць не думаў. Перабудова ў СССР яшчэ і не пачыналася. Панавала суцэльная задуха таталітарызму. Свабода жыла на дысідэнцкіх варэльнях і ў майстэрнях мастакоў. Васемнаццацігадовы Мірык са сваім аднакласнікам Сашкам пайшлі да Свіслачы, дзе ў яе ўпадае Няміга, слаўна апетая ў “Слове аб палку Ігаравым”, і стварылі першае менскае графіці, ці, як цяпер кажуць, “піс”, адно, што без аўтарскага подпісу. За подпіс з пісам можна было атрымаць гадоў пяць турмы. Калі цяпер хлопцы атрымліваюць месяцы за гумарыстычныя надпісы, то тады свяціла поўная праграма з дурдомам і турмою. Але і канспірацыя, і падыход да справы былі іншыя, сур’ёзныя, без карнавальнага размандзяйства і без справаздачаў за скарыстаныя балонікі. Сэрца балела за Бацькаўшчыну. Таму колькі не зафарбоўвалі тыя 13 літараў, а ўсё адно праступала на муры: “Краіна ў кратах”. Чужыя словы Ці варта згадваць чужыя словы пра брата, калі сваіх яшчэ шмат не сказаных? І ўсё ж працытую, дзеля больш размаітай і аб’ектыўнага партрэта… “Мірык – звер! Так, так… Мірык – звер! І я яго паважаю… У вас усім кіруе Мірык, мне так падаецца. І гэта правільна. Кіраўнік мусіць быць адзін, каб справа не размазвалася. Кіраўнік мусіць быць зверам!” – так разважаў настаўнік біялогіі Карпейчык. А паліграфіст Хацкевіч за бутэлькаю віскі ў самалёце сказаў наступнае: “Мірык мне гаворыць – як Валодзя скажа, так і будзе. Уяўляеш, як гэта важна мець у жыцці чалавека, якому можна цалкам давяраць… Як Вова скажа – так і будзе! У мяне няма такога. Я ў справах застаўся зусім адзін. Я люблю працаваць адзін, прымаць рашэнні, за ўсё сам адказваць… Але часам так хочацца быць меншым, некага паслухаць, некаму даверыць свае самые патаемныя думкі. Каб нехта сказаў, і я паверыў…” Чужыя словы — яны таму і чужыя, што не свае, а таму не зусім дакладныя, але недзе паміж развагамі Хацкевіча і Карпейчыка ляжыць чыстая праўда. Зброя Калі хто любіць па-сапраўднаму зброю ў нашай сям’і, дык гэта брат. На самых першых сваіх фота ён заўсёды з нейкім пісталетам ці аўтаматам. Улюбёнай гульнёю ў яго была вайна з алавянымі салдатамі. Маляваў ён усё генералаў і генералісімусаў, абчапляных стужкамі, пагонамі і ордэнамі з медалямі. Таму цацачная зброя ператварылася ў сапраўдную. Ягоныя лукі і рагаткі мелі даволі моцную сілу. А ў дзевятым класе ён набыў пісталет і кінуў школу. Шаснаццаць гадоў — самы ўзрост, каб займець уласны баявы пісталет і паслаць адукацыю да д’ябла. З пісталетам у кішэні Мірык хадзіў на кватэры, дзе гулялі ў карты на грошы. Чым бы гэта ўсё магло скончыцца, можна толькі здагадвацца. Але лёс зрабіў па-свойму… Брат закахаўся, праз тое каханне трапіў у бальніцу, з бальніцы — у школу рабочай моладзі, дзе за магільнае маўчанне ставілі моцнае “тры”, са школы — ва ўніверсітэт, а з універсітэта — у войска. Галоўнае — нечага моцна захацец, і жаданне здзесніцца. Хочаш зброю? На табе палігон. Паўтара года брат праслужыў на палігоне ў Чэхіі на самай мяжы з радзімай усіх войнаў і ўсёй зброі – Нямеччынай. Настраляўся на ўсё астатняе жыццё. Часам здараюцца рэцыдывы. Яму, як афіцэру, без праблемаў далі дазвол на паляўнічую стрэльбу. Ён і скрыню жалезную замовіў, нават дзве скрыні: большую для стрэльбы, меншую для патронаў. Але ў апошняе імгненне адмовіўся і ад скрынак, і ад стрэльбы. Захваляваўся, а раптам сын залезе, бяды наробіць… Чэсь, сын, вельмі да брата падобны, і ўзрост гэты збройны ды антыадукацыйны набліжаецца. “На чорта мне ружжо?! Я і так любога тхара голымі рукамі задушу, а калі не змагу – ты дапаможаш…” – разважаў брат, п’ючы чорную гарбату з японскага кубка. “Тхара задушыць? Вядома, дапамагу, няма пытанняў”. Сны Больш як дзесяць гадоў я працую з братам. Раней, у маладосці, былі ілюзіі, што некаму можна давяраць. Адна за адной тыя надзеі развеяліся, ад каторых і слядоў не засталося, а іншыя пакінулі ў памяці шнары на ўсё жыццё. Вельмі балюча, калі прадае лепшы сябар ці каханая жанчына перакідаецца ў драпежную хцівую фурыю… Тата памёр, мама састарэла, і я аберагаю яе ад перажыванняў, давяраю толькі брату. У мяне ад брата сакрэтаў няма. Ёсць сякія-такія дробныя недагаворкі, наконт творчых планаў да летуценных каханняў. Улюблівы я занадта ў параўнанні з братам. А так ён пра мяне ведае ўсё. Наколькі адзін чалавек можа ведаць усё пра другога. Я ганаруся тым, што ёсць чалавек, якому можна верыць. Звычайна, каб схаваць сваю няверу ў людзей, гавораць пра веру ў Бога, у Цуд, у Лёс. А як можна верыць у Найвышэйшае, калі сваім родным не давяраеш? А большасць разумных, навучаная горкім вопытам здрады, нікому не верыць. Пра дурняў няма гаворкі, яны самі сабе не вераць. Я веру брату. Гэта важна. Важна настолькі, што з’язджаючы ў адпачынак, я дні тры-чатыры сню адзін і той жа сон… Быццам прыходжу на працу, вару каву, прыходзіць брат, мы п’ем ранішнюю каву і абмяркоўваем справы. Натуральна так гаворым, бывае, што і слушныя думкі прамаўляюцца. Тады я тэлефаную і пераказваю свой працоўны сон брату. Збольшага, праўда, гаворыцца нейкая абракадабра; можа, у сне і былі разумныя думкі, але, калі іх пачынаеш перацягваць на працоўны стол рэальнасці, стройнасць і логіка прападаюць. Зрэшты, у адпачынку свая логіка – добра адпачыць, каб вярнуцца і даць адпачыць брату, які працуе за двух. Прабачэнне У кожнай справе галоўнае — зазірнуць наперад. Ці то ты селянін і разважаеш пра будучы ўраджай, ці рамеснік і думаеш, як выканаць замову і выгадней прадаць плён рук сваіх, ці як брат – літаратар, выдавец, мысляр. Яго здатнасць бачыць будучыню мяне заўсёды радавала і дзівіла, бо сам я — чалавек настрою, люблю хуткаплыннасць, зменлівасць, незавершанасць… Таму ў мастацтве раблю накіды і шкіцы, у літаратуры пішу лірычную прозу, а ў выдавецтве кірую праектамі сезонных кніжак. Брат — іншы, ён супрацьлегласць мне, ягоная стыхія – доўгатэрміновыя праекты. Калі мы толькі распачыналі працу над “Сусветнай гісторыяй” у 24 тамах, і толькі збіраліся выкасоўваць цытаты марксаў-ленінаў, а факт паставіць вышэй усялякіх каментароў і трактовак, я толькі на працэнтаў трыццаць верыў у поспех (які поспех?!), у простае выкананне працы аб’ёмам у 12 000 кніжных старонак. Брат верыў, ён бачыў гэтыя кнігі, ён бачыў іх дзесяціразовае перавыданне, і пераўтварэнне ў ілюстраванае каляровае выданне. Цяпер, калі нашы кнігі па сусветнай гісторыі налічваюць больш за сотню тамоў, а колькасць замоваў толькі на гэтую тэму не змяншаецца, я магу любога скептыка падвесці да паліцы з кнігамі і сказаць, мой брат здатны зазірнуць у будучыню, і ягоная здатнасць увасобленая і сотні ў тысячы тамоў, — тут, перад Вамі. Японія Японія далёка-далёка, а Беларусь яшчэ далей. Каб убачыць і зразумець Беларусь трэба пісаць японскія вершы, трэба вывучаць і перакладаць Басё. Як гэта растлумачыць недасведчаным? Ці трэба тлумачыць недасведчаным і насіць ваду ў рэшаце? Пройдзе адзін час і надыдзе іншы, адны недасведчаныя адыйдуць, а другія ўжо будуць ведаць, што Беларусь стала бліжэй, бо нехта пісаў хайку на палігоне ў гарах на самай мяжы з радзімай усіх войнаў – Нямеччынай, бо брат мой пераклаў зборнік Басё, і сем разоў той зборнік перавыдаваўся ў сталіцы адной з найвялікшых імперыяў свету Маскве. Там нейкі майстра зрабіў для таго зборніка вокладкі з цялячай скуры і скрынку з дрэва, абклеіў яе ядвабам і дарагой паперай. Кніга круцілася ў ярка асветленай шкляной вітрыне і зіхацела, як каштоўны камень. Яе кошт быў большы за кошт двух залатых заручальных пярсцёнкаў. Але я не мог не набыць братаву кнігу. “Ці былі там яшчэ такія кнігі?” – спытаў Мірык. “Былі”. — “А ці былі сярод аўтараў жывыя?” — “Не было”. Тэа У гісторыі мастацтва найузорнейшым прыкладам узаемаадносінаў братоў, адзін з якіх мастак, а другі – бізнэсовец, прынята лічыць узаемаадносіны Тэадора і Вінсента ван Гогаў. Небеспадстаўна. Бо менавіта Вінсент, дзякуючы матэрыяльнай падтрымцы Тэадора, разбурыў міф пра неабходнасць мастака быць інтэграваным у грамадства і для рэалізацыі здольнасцяў выконваць сацыяльныя замовы царквы, дзяржавы, або мецэнатаў. Лічыць Тэа мецэнатам Вінсента нельга, бо калі б той і не намаляваў ніводнага палатна, брат усё адно дапамагаў бы хвораму брату чыста па-людску, як шмат хто іншы, маючы магчымасць, апякуецца бяднейшымі сваякамі. Жаданне быць ван гогамі за кошт братоў распаўсюдзілася ў мастакоўскім асяродку з хуткасцю чумы. Тысячы эпігонаў па ўсім свеце лічаць сябе роўнымі, а то і лепшымі за вялікага галандца, і патрабуюць-вымагаюць сродкі на існаванне ад наіўных сваякоў. Сапраўды спакусліва піць, гуляць, маляваць і ні за што не адказваць, нават за якасць уласнага пэцкання. З іншага боку, ахвяруючы невялікія грошы, прыемна цешыць сябе думкаю, што ўтрымліваеш не проста разбэшчанага п’янтоса і няздару, а ўкладаеш сродкі ў генія, якога праз пэўны час прызнае ўвесь свет. Безумоўна, Мірык хацеў бы, каб я стаў знакамітым, як Вінсент ван Гог; бясспрэчна, мне было б значна прыемней займацца выключна станковым мастацтвам і лірычнай літаратураю. Але нашыя адносіны падобныя да стасункаў славутых братоў якраз сваёй шчырасцю, даверам. Міраслаў збірае мае малюнкі і паспрыяў выданню вялікага тому маіх літаратурных практыкаванняў, каб падтрымаць маю хісткую веру ў свае здольнасці. Я занадта ўважліва вывучыў біяграфію ван Гога, каб зразумець яе непаўторнасць, унікальнасць і драматызм. Самагубства Вінсента прывяло да самазабойства Тэа. Дробныя шарлатаны ад мастацтва замоўчваюць гэты сумны факт. І калі галандскі галерэйшчык праз пасярэднікаў (усё брыдотнае чымусьці робіцца праз усмешлівых пасярэднікаў) замовіў мне сцэнар фільма пра ван Гога Менскага, я спытаў: “У жытнёвым полі ты, ван Гог Менскі, страляцца будзеш?” “Не!” Пра ягонага брата, які ўтрымлівае майстэрню па вытворчасці надмагільных помнікаў, я пытацца не стаў і пісаць сцэнар адмовіўся, бо Вінсент ван Гог не існуе без Тэа. Гады Наколькі я не люблю павукоў, змеяў, шэршняў, чарапах, восаў, настолькі іх любіць і заўсёды любіў Мірык. Ён чытаў пра іх кнігі, кшталту Халіфмана пра пчолаў, ён маляваў іх, лавіў, садзіў у загадзя падрыхтаваныя скрыначкі і слоікі, разглядаў праз павелічальнае шкло і вельмі дзівіўся, калі нехта не ведаў, колькі лапак у тарантула, або які максімальны памер змяі-мядзянкі. Каб бацькі толькі дазволілі, у нашай кватэры абавязкова з’явіўся б тэрарыум, а так братава захапленне абмяжоўвалася жукамі і восамі. Ён іх сапраўды любіў настолькі, што яны яго не кусалі. А мяне… Мяне джыгнуў шэршань, ад аднаго ўспаміну пра той выпадак скура на шчоках шэрхне, а вушы пачынаюць гарэць… Мы жылі каля возера, на Браслаўшчыне. Усялякім гадам там проста рай. Калі казачны чорт угаварыў дурнога беларускага мужыка развязаць мех з гадамі, якіх Бог загадаў вартаваць, дык тое здарылася не на Палессі, а на Браслаўшчыне. Мірык ад раніцы да ночы тых гадаў лавіў, садзіў у скрынкі і ставіў на падваконне. Лета стаяла задушлівае, і я завёў сабе звычку адпачываць – чытаць і спаць пасярод дня. Чытаючы, я адчуў, як ражок падушкі нязручна ўпёрся мне ў шыю, я паправіў ражок… Толькі гэта быў шэршань-уцякач. Кінжальны боль працяў маю шыю навылёт, скура на твары зморшчылася, вушы распухлі, язык запоўніў увесь рот, вочы вырачыліся і перасталі міргаць. У гняўлівым шале я разбіў, патрушчыў, паламаў усю братаву калекцыю гадаў і жамярынаў. Дзень мы не размаўлялі, а ўвечары дамовіліся, што ўсё злоўленае ён будзе адразу ж умярцвяць. Забіраць жыццё ў гадаў Міраслаў навучыўся хутка і робіць гэта па-майстэрску. Карты Шмат якія зробленыя Міраславам адкрыцці і праекты прыпісваюцца мне. Грамадству, пэўна, так лягчэй; лепей трываць аднаго авантурыста, чымсьці двух. І яшчэ я вельмі люблю інтэрв’ю як літаратурны жанр, калі маеш справу з процьмаю самых ідыёцкіх пытанняў і спрабуеш, не выкідаючы іх, зрабіць чытэльны тэкст, ці разыграць сцэнку перад мікрафонам або камераю. Проста я больш публічны чалавек. Але вернемся да чыста Міраслававай ідэі выдаваць карты. Вядома, не геаграфічныя. Звычайна, карты выдаюць дзяржавы, на карты ў дзяржаваў манаполія, як і на большасць рэчаў звязаных з азартам. Каб гэта ведаць, трэба ў маладосці набыць пісталет, кінуць школу і на падпольнай кватэры гуляць у прэферанс на вялікія грошы. Зброя, у дадзеным выпадку, — доказ братавага практыцызму і ягонай неазартнасці. Руляй лёгка супакойваецца штучная істэрыка і астуджваецца азарт сквапных гульцоў. Спасцігнуўшы сакрэты картачных гульняў, братаў розум быў цалкам падрыхтаваны ў патрэбны момант, калі дзяржава СССР разбурылася, а Рэспубліка Беларусь не стала на ногі, сказаць: “Карты будзем друкаваць”. Ад ідэі да рэалізацыі шлях быў доўгі і няпросты. Асабліва мярзотна выглядалі два моманты. Замовы на паліграфічную прадукцыю не прымаліся без хабару. Пры дырэктарах існавалі хабараносцы. Колькі яны заносілі, а колькі пакідалі сабе, без пісталета не разбярэшся, але на той час зброі ў Мірыка не было. Другі брыдкі момант: фабрыка адмовілася складаць карты ў калоды. Пэўна, хабараносец шмат недадаў хабарніку-дырэктару, і мы атрымалі асобна “каралёў” і асобна “шасцёркі”. Нанятыя намі людзі больш за год складалі і прадавалі тыя, выдатна намалёваныя мастаком Чарыновічам, карты. Праект быў геніяльны, прыдумаць яго мог толькі брат. І галоўнае: у час, калі імперыя зла зруйнавалася, а новыя незалежныя дзяржавы толькі ўздымалі свае сцягі, ніякіх іншых картаў, акрамя нашых, на рынку проста не было. Скура Наколькі ў Мірыка цёмная, татава, скура, якая загарае за адзін сонечны дзень і ніколі не ведае ніякіх апёкаў, настолькі ж у мяне белая, мамава, скура, якая ўвесь час абгарае на сонцы. Але ні я, ні ён не любім ляжаць на сонцы. Валяцца каля мора ці рэчкі — не наш занятак. Ісці ўздоўж вялікай вады – гэта нашае, гэта любіў тата, люблю я, і любіць брат. Псеўданім Напачатку сваёй творчасці Мірык узяў за псеўданім прозвішча татавай маці – Шайбак, што ў перакладзе з цюрскіх моваў азначае “сад у квецені”. Пад Наваградкам, адкуль паходзіць род нашага бацькі, ёсць цэлае мястэчка Шайбакова, дзе жывуць нашчадкі тых ваяроў, што баранілі Вялікае Княства ад усходніх і заходніх захопнікаў. Шайбак – прозвішча крымска-татарскага хана. Гучны ў брата псеўданім. Але потым ён вярнуўся да подпісу Міраслаў Адамчык, чым вельмі ўсцешыў тату. Ніякіх уцямных тлумачэнняў гэтай змены я ад брата не чуў, бо не вельмі дапытваўся. Гэта яго асабістая справа. Тым больш, надыходзіў час, калі нашы подпісы на кнігах мяняліся ледзь не з кожнай новай публікацыяй, бо ў Расеі прозвішча Адамчык стала настолькі вядомым і настолькі неадназначным, што маскоўскія кнігагандляры папрасілі дзе толькі можна, яго зняць. Зрэшты, усе мастакі так ці інакш, раней ці пазней карыстаюцца псеўданімамі. Як мне, дык найлепшы ў брата быў подпіс — Міраслаў Шайбак. Што можа лепш цешыць пагляд, як сад у квецені? Хто не зразумеў прыгажосць кветкі, той не зразумеў жыцця… Ордэн Дзейнасць майго брата заслугоўвае ўзнагароды. Ну хоць бы за тое, што ён стварыў выдавецтва “Сучасны літаратар”, якое ў 2000 годзе ўжо было найбуйнейшым замежным выдавецтвам, якое працуе ў Расіі. На маскоўскім кніжным кірмашы выдавецтва атрымала дыплом і скульптуру – глінянага Івана Фёдарава, таго самага, што вучыўся ў нашага Пятра Мсціслаўца. За гэты дыплом у нас разы тры прасілі грошы: на падтрымку часопіса “Кніжны бізнэс”, на газету “Кніжны агляд”, якая разоў дзесяць аблівала брудам і нашае выдавецтва, і нашыя кнігі, і нашае прозвішча, на рэкламу таго ж кірмашу. Не далі. Мірык сказаў “не”. Ён сказаў “не”, а яны сказалі “так” і дыплом далі, каб прапанаваць ордэн “Георгіеўскі крыж” з уручэннем у Крамлі. Без уручэння – 2000 даляраў, з уручэннем – 5000 даляраў. Як пры дырэктарах фабрык былі хабараносцы, так і ў Крамлі яны ёсць. І, агульная дэталь: ты ніколі не даведаешся, ці дайшоў твой хабар да таго Крамля. З-за гэтай няпэўнасці брат адмовіўся ад “крыжа”. Не гатовы ён стаць “крыжаносцам”, хоць і заслужыў-зарабіў на “Святога Георгія”. 10 кіламетраў У дзяцінстве брат не хадзіў ні ў якія спартовыя секцыі, нават школьныя ўрокі фізкультуры ігнараваў, даставаў праз знаёмых даведкі, нібыта яму забаранілі фізічныя нагрузкі. Можна ўявіць, як фізрукі ненавідзяць такіх вучняў. Аднаго фізрука Мірык давёў да таго, што той прылюдна абазваў брата “мяшком з гаўном”. Скандал дайшоў да дырэктара школы і наіўнага выкладчыка, а ўсе школьныя фізрукі далікатна кажучы – наіўныя, перавялі працаваць у іншыя класы. Выглядала на тое, што спорт і брат ніколі не перакрыжуюцца. Ды не… У войску спатрэбілася сіла, каб муштраваць і ганяць маладых салдатаў, розуму было замала. Кулак у войску — такі самы аргумент, як і слова. Нават не так… Кулак, а не зброя, аснова войска. Мао памыляўся, уладу нараджае не стрэльба, а кулак. Зброя можа нарадзіць дзяржаву, дзяржаўную ўладу, але не здатная стварыць уладу ў чыстым – біялагічным выглядзе. Мірыкаў кулак прынёс і ўладу, і званне, і адпачынак за выдатную службу на мяжы сацыялістычных і капіталістычных лагераў. З войска брат прыехаў байцом. Колькі разоў мне нават даводзілася станавіцца паміж братавым кулаком і прадстаўнікамі прытручанай алкаголем і гнілавата-баязлівай дысідэнцка-савецкай інтэлігенцыі. Сіла чамусьці, не цанілася ў антысавецкіх багемных колах, усе спадзевы былі на творчасць і розум. Прынамсі, у Беларусі было так. Мірык паверыў у гэтую ілюзію і надоўга закінуў спорт. Толькі ўсё вяртаецца, калі ёсць куды вярнуцца. Усё бяжыць, калі ёсць воля бегчы. Мірык прабягае ў дзень 10 кіламетраў, гэта звычайна, а калі стаміўся ці прыхварэў – бяжыць 6. У яго трэнажор. Брат не любіць бегаць па вуліцы, дзе дурныя сабакі ўсё ж разумнейшыя за гаспадароў, бо разумеюць, што кулак нараджае ўладу. Брат бяжыць па трэнажорнай дарожцы, бо можа сабе дазволіць мець у кватэры спартовую залу. 11 слоў 1979 год нічым асаблівым у знішчэнні беларускай культуры не вылучаўся. Савецка-таталітарная сістэма, грунтуючыся на спадчыне Расейскай імперыі, вынішчала ўсё інакшроднае. Беларусы, хоць і лічыліся за сваякоў рускіх, падлягалі абязмоўліванню, абезкультурванню, русіфікаванню, што замянялася тэрмінам “саветызацыя ”, як цяпер вайна завецца “барацьбой з тэрарызмам”, а воін варожай дзяржавы – “тэрарыст”. Безудзельна глядзець на знікненне роднай культуры, ці яшчэ горш – апраўдваць такі гвалт брат, як і я з сябрамі, не мог. А што мы маглі? Маглі даць адзін адному слова, што пакуль жывем, датуль і мова наша і культура будуць жыць… Мова жыве ў сказе. Сказ — завершаная думка. Шмат слоў не трэба, каб выказаць ясную думку. 11 слоў дастаткова, каб збудаваць выразны сказ. Кожны паабяцаў штодня пісаць не меней за 11 беларускіх слоў. Каб замацаваць клятву, мы выбілі на руках татуіроўкі з лічбаю 11. Лічбы пісаліся па-стараславянску, гэта значыць складаліся з літараў і і цітлаў над імі. Хутка чвэрць стагоддзя міне, як мы пішам свае беларускія словы: хто ў артыкулах, хто ў сцэнарах, хто ў вершах, хто ў дзённіках. За гэты час беларуская культура і мова перажылі і росквіт пасля абвяшчэння дзяржаўнай незалежнасці, і заняпад пасля ганебнага рэферэндуму. Мярзотныя настроі выклікае яшчэ і бясконцая чарада ўцёкаў на эміграцыю беларускіх палітыкаў, літаратараў, мастакоў, журналістаў, студэнтаў… Іх почасту кволыя, адарваныя ад нашай рэчаіснасці артыкульчыкі не могуць выклікаць нат спачування. А ці патрэбны каму нашы 11 беларускіх слоў? Патрэбны. Мне дастаткова ведаць, што маё беларускае слова патрэбна брату. Скаціна Біць скаціну – вялікае майстэрства. Далёка не кожны зможа закалоць кабана, ці хоць бы папрысутнічаць пры гэтай падзеі. Брат б’е скаціну па-майстэрску. Навучыўся ён гэтаму мужчынскаму рамяству на бульбе. Студэнтаў ганялі выбіраць калгасную гародніну. Гатаваць яны мусілі сабе самі. На сотню дзевак на філалагічным факультэце, дзе вучыўся брат, было менш за дзесяць хлопцаў, адпаведна на мужчынскую работу – упраўляцца з коньмі і біць скаціну — выбар быў небагаты. Каб накарміць сто ратоў, штодня трэба было або цяля забіць, або падсвінка зарэзаць. І не толькі забіць, а і скуру злупіць і разабраць. Біццё скаціны – работа цяжкая, жывое-маладое паміраць не хоча, супраціўляецца, рвецца, трапечацца… Яшчэ Эзоп заўважыў вінаватасць жывёлы ў тым, што нам хочацца есці, асабліва пасля цяжкай працы на полі, якая зноў жа мусіць карміць іншых… Бясконцае харчаванне, бясконцы канвеер прыроды… За месяц брат так прапах жывёльнай смерцю, што вясковыя сабакі, толькі ўчуўшы яго, змаўкалі, падціскалі хвасты і хаваліся ў будкі. Размовы Ёсць шмат рэчаў пра якія магу пагаварыць толькі з братам. Пра падарожжы… Мы разам ездзілі ў Афрыку. Тата яшчэ спытаў, раскажыце пра пустэльню… Я спрабаваў апісаць словамі той жах, які выклікае бясконцая хвалістасць пяска пад цалкам пустым небам. Аповяды не ўражвалі. А ў размове з братам мне дастаткова сказаць: “Памятаеш Сахару?”, каб ён зразумеў. Мешаніна іклатых і кіпцюрастых рэптыліяў на кракадзілавай ферме, дзе смурод гніення ўвабраў у сябе ўсе найсмуродлівейшыя водары планеты, таксама можа ўспомніць толькі брат. Як толькі я магу зразумець, чаму ён вырашыў аб’ехаць Калізей на кані. Падарожжы – лірыка, грошы – кроў эканомікі нашай вялікай сям’і. Сур’ёзна пра капітал толькі з братам і гавару. Грошы – рэчыва цякучае, патрабуе штодзённага догляду, патрабуе новых формаў. Таму адной размовы ў дзень пра фінансы нам замала. А ёсць такія дні, калі мы зачыняемся і дзень навылёт гаворым толькі пра грошы. Сям’я, як і грошы, таксама аб’ект зменлівы і непрадказальны. Тут у нас погляды розняцца, але разуменне захоўваецца, у сям’і галоўнае — разуменне і дараванне недаравальных учынкаў. Таму нам лёгка, адносна лёгка, гаварыць пра нашыя недахопы і памылкі, ведаючы, што можна не толькі сказаць, а паверыць, што цябе пачуе хоць бы адзін чалавек. А яшчэ з братам магу пагаварыць пра мару. Не саромеючыся, сказаць пра самае патаемнае, якім бы прымітыўным і плыткім яно ні выглядала звонку, як тое скаканне на кані па Рыму, вакол вечнага Калізею. Чорная рука Больш гавораць пра расейскае п’янства і меней — пра зладзейства, хоць варта гэтыя заганы суседняга народу памяняць месцамі і паверыць Салтыкову-Шчадрыну, які на просьбу імператара ахарактарызаваць адным словам ягоны народ, сказаў “крадуць”, і не сказаў “п’юць”. У брата ўкралі п’есы. Прыехаў у Менск віхлясты круцель з часопіса “Піянер”, выпрасіў п’есы, ажно чатыры – “Чорная рука”, “Белая прасціна”, “Чырвоная пляма” і “Пацук-людажэр”, і з’ехаў… Не, ён не прапаў, ён даслаў ліст, у якім прапаноўваў перарабіць п’есы ў аповесць. У круцяля было вельмі літаратурнае прозвішча — Шаўчэнка. Не менш літаратурнае прозвішча было і ў таго аўтара, які ўсё ж зрабіў з п’есаў аповесць — Успенскі. Толькі, гэта не бацька расейскай педагогікі Успенскі, а той Успенскі, які прыдумаў Чабурашку і розную падобную дрэнь. Не скажу, што Мірык прыдумаў Чорную руку, нават пісаць літаратурныя творы на матыў дзіцячых фолк-гісторый пра гарадскія жахі ён пачаў з Клімковічам, зразумела, што не з аўтарам ажно двух гімнаў Беларусі, а Максімам Клімковічам, які стварыў першы новабеларускі дэтэктыў “Сцэнарый смерці”. Карацей, п’есы скралі і перарабілі ў аповесць. Што-небудзь давесці ў судзе немагчыма, ды што гэта за пісьменнік, калі ён у судзе адстойвае аўтарскія правы… Літаратар даводзіць сваю праўду творамі. Напісаныя у нашым выдавецтве аповесці пра чарапашак-ніндзя проста замачылі чабурашак на рынку. І калі пакрыўджаны Успенскі абураўся на тэлеэкране і заклікаў рускіх дзяцей не чытаць кнігі пра амерыканскіх чарапашак-ніндзя, брат толькі пасміхаўся, бо якія яны амерыканскія, калі яны — ніндзя, калі клічуць іх Леанарда, Мікеланджэла, Данатэла і Рафаэль, а напісалі пра іх у нашым менскім выдавецтве “Літаратура”. Выбар Выбіраючы паміж сябрам і братам, заўсёды выбіраю брата. Кот Калі нарадзіўся брат, да нас зайшоў мой найлепшы з тагачасных сяброў першакласнік Юра. Ён вельмі сур’ёзна агледзеў тады яшчэ безыменнага чалавека і сказаў: “Што такое брат? Вось у мяне ёсць кот Мурза, ён лепшы за твайго брата…” Юравы словы зняважылі мяне страшэнна. Які кот? Які Мурза? Я ледзь стрымаўся, каб не ўдарыць Юрку, але пашкадаваў брата будзіць. Братаў сон у тыя дні быў найкаштоўнейшым скарбам у нашай сям’і. Тую знявагу я не забыў, і таму не спачуваў Юру, калі ягоны Мурза здох. Кот заблыхасціў. Юраў бацька памыў яго дустам, знакамітым DDT. Кот аблізаў сябе і выпруціўся. А я, грэшны, радаваўся сябравай бядзе. Толькі тая брыдкая радасць не змыла крыўды. Дагэтуль я не дараваў з’едлівага “Што такое брат?”, недзе там, у самых глыбінях душы, не дараваў. Ёсць рэчы, якія проста не даруюцца ніколі. Падарункі Брат любіць рабіць падарункі. Больш скажу, ён робіць падарункі заўсёды завышанага кошту. Што б ні казалі, а выбіраючы падарунак, мы так ці інакш ацэньваем чалавека, якому збіраемся зрабіць прэзент. Чым большая розніца паміж коштам падарунка і ўласнымі магчымасцямі чалавека нешта сабе набыць, тым больш шанцаў яго прынізіць і зняважыць. Адна рэч — падарыць свайму супрацоўніку на юбілей траціну ягонага месячнага заробку. І зусім іншая — таму самаму супрацоўніку набыць кватэру ў крэдыт, калі памер крэдыту перавышае трохгадовы заробак. У першым выпадку супрацоўнік будзе вельмі ўдзячны і набудзе сабе спінінг і блёсны на шчупака. У другім варыянце ён абразіцца і паспрабуе ўсімі праўдамі і няпраўдамі ўцячы ад цябе. Ні пра якую ўдзячнасць ў выпадку з кватэраю спадзявацца не даводзіцца. Брат падарыў людзям пяць кватэраў. Не без майго ўдзелу тое рабілася, але ініцыятыва сыходзіла ад яго. На ўлазінах ён быў толькі ў адной кватэры з пяці. “Нічога страшнага, што твой учынак, твой падарунак не ацанілі цяпер, галоўнае твой жэст запомнілі, запомнілі назаўсёды. Нават і добра, што людзі не разумеюць значнасці твайго ўчынка і каштоўнасці падарунка. Чым надалей адкладаецца іх удзячнасць, тым лепей”. Каронка Бываюць рэчы, якія мяне ў паводзінах брата страшэнна раздражняюць. Да прыкладу, жалезная каронка на зубе. Служба ў войску прывучала абыякава ставіцца да ўласнага аблічча. З’явілася самурайская суіцыднасць у паводзінах. Ад кепскага харчавання на палігоне ў Мірыка пачалі развальвацца зубы. Ягоных роўных вялікіх зубоў яму было нешкада. І ў кароткім адпачынку, яго ледзь угаварылі паставіць на зубы металічныя часовыя каронкі. Маўляў, прыйдзеш з войска, памяняеш… Прыйшоў і яшчэ гадоў пяць бліскаў жалезнай усмешкаю. Паступова вярнулася стыльнасць аблічча: чаравікі, гарнітур, гальштук, роўная акантоўка валасоў, механічны гадзіннік, скураны пас… Нарэшце знікла і жалеза з усмешкі. Вядома, я мог пераканаць яго і раней зняць каронкі, але нашто раздражняць адзін аднаго па дробязных справах? Скандал Брат не любіць скандалаў. Хто іх любіць? Толькі бізнэс ёсць бізнэс, і надыходзіць момант, калі хочацца набыць пісталет і зняць праблему. Каб не набываць зброі, каб не выкарыстоўваць кулак, даводзіцца павышаць голас. Аднойчы брат так крычаў на людзей, вінных нам грошы, што свядомасць пакідала яго, а калі вярталася, даўжнікі, што імгненне таму стаялі зусім побач, былі ўжо за метры тры ад брата. Калі свядомасць вярнулася другі раз, даўжнікі былі далёка-далёка, у самым канцы даўжэзнага калідора. Дзіўна, але ўзброеная ахова тых людзей зусім не рэагавала на крык, пэўна яна была абучана прыпыняць фізічную, а не вербальную агрэсію. Брат крычаў пра куплёныя ордэны і званні акадэмікаў, пра гандаль міністэрскімі партфелямі і разбазарванне агульных сродкаў на непатрэбныя камандзіроўкі і ўтрыманне раздзьмутага штату супрацоўнікаў, пра абяцанкі-цацанкі і нетрыманне слова. Ён усё казаў слушна і лагічна, ён не лаяўся, не абражаў, не параўноўваў людзей з жывёламі… Ён браў крыкам, і ўзяў, бо пасля тэлефонных прабачэнняў, усе зрабілі выгляд, што ніхто ні на кога не крычаў. Важна, што брат умее крычаць да страты свядомасці. Драматургічнасць Гадоў дзесяць у менскім тэатры “Вольная сцэна” ідзе братава п’еса “Чорны квадрат”, кабарэ-дэтэктыў пра Казіка Малевіча і Віцебск 20-х гадоў рэвалюцыйнага ХХ стагоддзя. Каб у Менску былі вартыя павагі тэатры, брат пісаў бы п’есы. Павагі да беларускіх тэатраў у брата няма. Яму сорамна глядзець на свае спектаклі. Але жаданне ствараць драматургію ў кішэню не схаваеш. Адно тое гатэльнае перасяленне чаго вартае. Пачалося ўсё з таго, што наш аўтобус заглох у джунглях. З аднаго боку дарогі была вада, якая называлася Сіямскім морам і плаўна пераходзіла ў Індыйскі акіян, з другога боку — джунглі, варухлівая пыльна-зеленкаватая мешаніна з флоры і фаўны. Над аўтобусам вісела тайландскае сонца, якое стварала на дарозе саракаградусную гарачыню. Пакуль кіроўцы поркаліся ў маторы, мужчыны спраўлялі патрэбы перад аўтобусам, а жанчыны – за ім, брат прыдумаў п’есу. Трэба ўдакладніць, што людзі здатныя дабрацца з Менска да тайландскіх джунгляў, дзе ў той час дажываў свае апошнія дні крыважэрны сацыяліст Пол Пот, мелі ўсе характарыстыкі байцоў. Сутнасць п’есы – помста за пакуты ў джунглях. Ідэя – мы павінны пасяліцца ў гатэль, лепшы за той, што нам прапануюць. Калі аўтобус завёўся і прывёз нас у патайскі чатырохзоркавы гатэль, брат нібыта незнарок гучна кінуў падпальны сказ: “Я ж казаў, гатэль будзе найхеровейшы!” І пачалося… “Ды не будзем мы тут жыць!” — “Сметніца, а не гатэль!” — “Шукай нам нармальнае жытло…” Адказныя за рассяленне, сварыліся і рассялялі людзей шэсць гадзінаў… Я паспеў паплаваць у моры, паспаць і павячэраць, пакуль дайшла наша чарга перасяляцца. Нас прывезлі ў цудоўны шматпавярховы шкляны будынак з вялікім басейнам і фантанам у фае. Вакол басейна стаялі светлыя лакіраваныя сталы, на адным была засцелена газета, на якой стаяла бутэлька “Сталічнай” і ляжаў накроены хлеб з салам. Тры бандзюганы пілі гарэлку проста з рыльца. Ну няма ў Тайландзе чарак, няма, а піць гарэлку з рыльца ці з кубка — якая розніца. Убачыўшы нашага гіда-паляка, адзін з бандзюганаў узрадаваўся і сказаў: “Што, пшэк, усё дурыш рускага брата!” Тут і пачалася мая маленькая роля… “Паехалі назад!” — “Як назад, гэты гатэль лепшы…” – паспрабаваў спыніць мяне паляк. “Рускія тут. Рускія. Тут жыць нельга!” — “Разумею, рускія…” Па дарозе ў стары гатэль брат расказваў, як напіша п’есу пра скандал у гатэлі. Не напісаў… Зрэшты, напісаў, проста не запісаў яшчэ. Казкі Яшчэ з дзяцінства я не любіў казкі з харошым канцом. Звычайна там нейкі ўмоўна станоўчы герой забівае так званага адмоўнага. Каб сканчаць не забойствам, а вяселлем, станоўчы яшчэ забіраў у адмоўнага жонку-палонніцу, ну а розных там вядзьмарак-пляткарак раздзіралі на баране. Такія фіналы лічацца добрымі, а дрэнным можна назваць такі: “Бяжыць брат-забойца па лесе, а Поўня за ім бяжыць; бяжыць брат-забойца па полі, а Поўня за ім ляціць. І бачыць брат-забойца на Поўні ясны твар свайго забітага брата”. Так канчаецца беларускі казачны пераказ біблійнага сюжэта пра Каіна і Авеля. Менавіта яго я хацеў праілюстраваць у мастацкім інстытуце. Тэму мне не зацвердзілі. Можа, і правільна зрабілі, бо грамадству больш падабаюцца вяселлі, перамогі герояў над цмокамі і дабра над злом. Разважаць грэха братазабойства хто захоча? Я, бо лічу, што першародны грэх Бога перад чалавекам — гэта якраз правакаванне Каіна забіць Авеля. Чым Каінаў хлеб быў горшы за Авелява ягня? Бог паставіў Авеля над Каінам, Каін загневаўся і забіў брата. Брат забіў брата… Што можа быць горш? Нічога. Чаму ў словах пра брата Міраслава, я закрануў Поўню, з якой Авель глядзеў на Каіна? А таму, што я не хачу, каб нехта, ведаючы простую біблійную схему правакацыі, пасварыў нас, не хачу, нават, каб гэта быў сам Бог. напiсаў А 05.08.2003, 17:27 Частка чацвёртая Баба з дзедам Баба Камень Улюбёны сынам у дзедавай сям'і быў малодшы з трох братоў — Ян. Дзеля Яна дзед з бабай пасадзілі сад, дзеля яго пачалі будаваць дом у яблыневай засені. Калі зрабілі падмурак, суседзі напісалі скаргу, нібыта наш новы дом загародзіць ім сонца. Дзяржава ўзяла бок суседзяў, бо наша вёска апынулася ў спісе неперспектыўных. У такіх вёсках забаранялася будавацца. Каб скаргі не было, дык не прыехаў бы бульдозер і не пакрышыў бы падмурак. Прыпёрся, насмуродзіў сінім дымам і, зламаўшы плот, патрушчыў цэментовыя брусы. Бульдозер з'ехаў, а ўзрадаваная суседка на ўсю вуліцу ўсхваляла Бога і кляла нашых сваякоў да пятага калена. Баба Броня падняла з зямлі камень і патрапіла суседцы ў голаў. Тая змоўкла, павалілася на дарожны пыл і ляжала, пакуль не прыехалі міліцыянты. Баба Броня сказала, што суседка сама сабе разбіла галаву, каб нас абгаварыць, бо разбуранага падмурка ёй замала. Міліцыянты вырашылі правесці следчы эксперымент, бо сведкі меліся з абодвух бакоў. Асноўнае пытанне, на якое мусіў адказаць эксперымент: ці магла баба Броня дакінуць такі вялікі камень з таго месца, дзе стаяла, да таго месца, дзе павалілася суседка. Колькі разоў мянты ні спрабавалі дакінуць камень, ні разу не дакінулі. Пра тое, каб пацэліць у лоб і гаворкі не вялося. Гэтым разам улада стала на бок бабы Броні. Толькі радасці не было. Дзе ж ты парадуешся, калі твой плот, твой сад, твой падмурак пабурылі, а твой любы сын змушаны з'ехаць ад цябе назаўсёды. Казка пра дзедаву дачку Дзедава хата. Цёмна. Не сплю, варочаюся на льняной прасцінцы. "Валодзя, чаму не спіш?" — баба Броня гладзіць мяне па галаве. "Не спіцца…" — "Давай я табе казку раскажу. Слухай… Была ў дзеда дачка, і ў бабы — дачка. Купіў дзед бычка Трацячка. Выправіла баба дзедаву дачку пасвіць бычка і дала ёй пук верацён і пук кудзялёў, каб у полі дзедава дачка нітку ссукала, палатно саткала, выбеліла і дадому гатовае прынесла. Навязала дзедава дачка бычка Трацячка ў полі, а сама села побач і плача. "Чаго ты плачаш?" — пытаецца бычок у дзедавай дачкі. "Дала мне мачыха пук верацён і пук кудзялёў і загадала прынесці з поля гатовае палатно". "Не плач. Я ўсё зраблю". З'еў бычок Трацячок пук верацен і пук кудзяляў, а высраў скрутак белага палатна. На другі дзень баба дала дзедавай дачцы дзесяць пукоў верацён і дзесяць пукоў кудзяляў, а сваёй дачцы наказала пільнаваць. Высачыла тая, што не дзедава дачка палатно прадзе і беліць, а бычок высірае. На трэці дзень баба паслала ў поле сваю дачку пасвіць бычка Трацячка і дала ёй сто пукоў верацён і сто пукоў кудзялёў. Загадала бабіна дачка бычку Трацячку з'есці сто пукоў верацён і сто пукоў кудзялёў. З'еў бычок Трацячок сто пукоў верацён і сто пукоў кудзяляў і стаіць. Зазірнула бабіна дачка бычку Трацячку пад хвост, думала выйдзе з-пад хваста палатно. А бычок Трацячок абасраў бабіну дачку з галавы да ног. Прапала сто пукоў кудзялёў і сто пукоў верацён. Загадала баба дзеду зарэзаць бычка Трацячка. Пайшоў дзед нож вастрыць, каб зарэзаць бычка. А дзедава дачка пабегла да Трацячка, абняла яго за шыю і плача. "Не плач, дзедава дачка, а мяне паслухай… Калі зарэжуць мяне і скажуць табе панесці на рэчку і там памыць мае вантробы, ты знойдзеш у іх залатое зярнятка. Пасадзіш яго каля хаты. З залатога зярнятка вырасце залатая яблыня з залатымі яблыкамі, яны дапамогуць табе…" "Спі, заўтра дакажу, як залатое зярнятка дапамагло дзедавай дачцэ і звяло са свету бабіну дачку…" — "Не хачу спаць, хачу даслухаць, як залатое зярнятка звяло са свету бабіну дачку". — "Зарэзаў дзед бычка Трацячка. Панесла дзедава дачка на рэчку вантробы, памыла іх і знайшла залатое зярнятка. Пасадзіла дзедава дачка залатое зярнятка каля хаты. Вырасла з таго зярнятка залатая яблыня з залатымі яблыкамі. Ехаў царэвіч на белым кані. Убачыў залатыя яблыкі і захацеў пакаштаваць. Яблыня узняла свае галіны высока-высока. Не змог царэвіч дастаць ніводнага яблычка. Папрасіла дзедава дачка яблыню, каб тая нахіліла галінку. Пакаштаваў царэвіч залатое яблыка і закахаўся ў дзедаву дачку. Пасадзіў яе на каня і паскакалі яны ў палац жыць. Праз дзевяць месяцаў нарадзіўся ў іх сын Салівон. Запрасіў царэвіч на хрэсьбіны Салівона ўсіх сваякоў. Баба з дзедам прыйшлі і бабіну дачку прывялі. Пакуль госці гулялі, баба і бабіна дачка схапілі дзедаву дачку, прывязалі на шыю камень і ў рэчку ўкінулі. Расплакаўся Салівон, цыцкі захацеў. Пабеглі госці Салівонаву мамку шукаць, пачалі гукаць… Салівон плача, цыцку просіць! Салівон плача, цыцкі хоча! Пачула дзедава дачка, як плача яе сын Салівон, і адгукнулася… Я бягу-бягу падбягаю, камень грудзі мае прыціскае, раса вочы мае выядае…" "Баба? Як гэта раса вочы выядае?" — "Гэта не тая раса, што зранку на траве, а тая трава, што на дне рэчкі расце і, нібыта змеі зяленыя, па пяску сцеліцца…" — "Далей…" — "Пачулі госці голас дзедавай дачкі. Выцягнулі яе з рэчкі. Накарміла яна цыцкаю сына Салівона. А злую бабу і бабіну дочку царэвіч разадраў на баране! Спі!" І я спаў на белай ільняной прасцінцы. Казка пра лісічку На стале талерка з забеленай фасоляю. "Валодзя, бяры лыжку і еш," — баба Броня сядае побач і заглядае мне ў вочы. Набычваюся: "Не хачу". "Фасоля мякенькая, у печы пастаяла. Паглядзі на яе, нібыта цукеркі… Ты будзеш есці, а я казку раскажу. Еш і слухай… Жылі дзед і баба. Скончылася ў іх яда. Выправіла баба дзеда рыбу лавіць і наказала нікога на воз не садзіць. Запрог дзед каня і паехаў на рэчку. Налавіў рыбы цэлы мех і дахаты вяртаецца. Даганяе дзеда лісічка і просіць: "Дзед, падвязі мяне да леса". "Не падвязу, мне баба наказала нікога на воз не садзіць". "Усё, больш не буду, жывот забаліць". "Пабаліць і перастане. Еш і слухай… "Ты, дзед, нікога і не пасадзіш, калі адну маю лапку падвязеш. Можна я адну лапку на воз пакладу, замерзла ў мяне лапка". — "Ну кладзі сваю лапку". Паклала лісічка лапку на воз, крышку прабегла і далей просіцца: "Дзед, ты такі добры і паслухмяны, можна я другую лапку на воз пакладу?" — "Ат, кладзі і другую". Ну, дзе дзве лапкі лісічкіны леглі, там і чатыры апынуліся. Толькі хвост дзед не дазволіў класці на воз. І дарма не дазволіў, бо лісічка хвастом замятала ў снег рыбу, якую паціху выкідала з прадранага меха. Як выпатрашыла лісічка мех, дык падзякавала дзеду і шуснула ў лес, каб вярнуцца і паесці смачнай рыбы. Прыехаў дзед пад хату, а баба на падворку чакае: "Налавіў?" — "Ого, шмат налавіў!" — глянуў дзед на воз, а там пусты і дзіравы мех ляжыць. "Ты каго, дзед, падвозіў?" — "Нікога. Адну лапку лісічкі, надта ўжо прасілася". — "Ну і сядзі галодны, калі бабу сваю не паслухаў. Хай тваю рыбу лісічкі ядуць". Вось і ўсё. Бабу трэба слухаць і фосолю трэба есці. Пад'еў і бяжы гуляй, каб жывот не балеў". І я бег на рэчку да хлопцаў гуляць у вайну. Казка пра Васільку Дождж. "Баба Броня, я пагуляць пайду." — "Куды ты такім дажджом пойдзеш? У хаце пасядзі, а я казку раскажу… Быў у маці сынок, звалі Васілёк. Любіў Васілёк рыбу лавіць. Прывядзе яго маці на возера, пасадзіць у чаўнок і накажа: "Сынку Васільку, плыві і рыбу лаві, толькі да берагоў не падплывай, бо вядзьмарка схопіць цябе, панясе і з'есць. Толькі калі я цябе паклічу, ты да берага плыві". Так і павялося. Прыходзіла маці і клікала: "Сынку Васільку, плыві на беражок, дам табе піражок". Прыплываў чаўнок на беражок, і маці частавала сынка піражком ды вяла дахаты. Прачула вядзьмарка, што Васілёк рыбу на возеры ловіць. Прыйшла, схавалася за вярбу і гукае: "Сынку Васільку, плыві на беражок, дам табе піражок". А Васілёк адказвае: "Не паплыве мой чаўнок на беражок, бо ў маёй маці голас тоненькі, а ў цябе, вядзьмарка, — тоўсты". Пабегла вядзьмарка да каваля і папрасіла распляскаць ёй язык, каб голас патанчэў. Распляскаў каваль вядзьмарчын язык, і голас патанчэў. Прысунулася старая вядзьмарка на возера, схавалася за дрэва і кліча тоненькім голасам: "Сынку Васільку, плыві на беражок, дам табе піражок". Прыплыў чаўнок на беражок. Схапіла вядзьмарка Васілька, закінула на плечы і панесла, каб у лесе засмажыць і з'есці. Несла, несла, стамілася і сраць захацела…" — "Баба Броня, я таксама ў прыбіральню хачу." — "Схадзі, толькі дзедаў пінжак накінь, каб не змокнуць". Злётаў я ў прыбіральню і лёгкі вярнуўся. "Пасадзіла вядзьмарка Васільку на пень, а сама побач сраць села. Пачаў Васілёк прасіць пень: "Расці, расці пень. А каб ты, ведьма, не высралася!" "Што ты там гаворыш?" — "Прашу Бога, каб табе лёгка сралася." — "Ну прасі". Прасіў Васілёк пень, і той вырас пад самае неба. Высралася вядзьмарка і бачыць, што Васілёк сядзіць не на пні, а на высокім дрэве. Пачала вядзьмарка скакаць, каб Васільку дастаць. Не змагла даскочыць. Пачала дрэва грызці. Зубы пакрышыла, а дрэва не перагрызла. Пабегла да каваля, прынесла секеру і кажа: "Сячы сякера па палену!" А Васілёк папраўляе: "Не па палену, а па калену!" Секанула вядзьмарка сабе па калену, раззлавалася і пакульгала да каваля па пілу. Прынесла пілу і пілуе. А Васілёк паглядзеў на неба, каб у неба папрасіць паратунку. Ляцелі па небу качкі. Пачаў Васілёк качак прасіць: "Качкі, качкі, скінце мне па пёрку, каб я крылы зрабіў і да маці паляцеў". Кінулі качкі па пяру, зрабіў Васілёк крылы і да маці паляцеў. А вядзьмарка не бачыла, што няма Васілька, і пілавала дрэва, і перапілавала. Павалілася дрэва на вядзьмарку, і забіла яе". — "Баба Броня, дождж скончыўся". — "Абувай боты і ідзі". І я ішоў на вымыты дажджом двор. Казка пра ваўка Зімовы вечар. У хаце залатое святло лямпачкі, а за шыбамі глыбокая сінеча снежаньскіх халадоў. "Баба Броня, раскажы мне казку". — "Пра каго?" — "Пра зіму". — "Добра, слухай казку пра ваўка… Жылі дзед і баба. Жылі — не бядавалі. Мелі скварку і да скваркі. На Куццю нагатавала баба розных прысмакаў, і селі яны з дзедам за святочны стол. Толькі яны сабраліся павячэраць, як у шыбу нехта грукае. Калядоўшчыкі, кажа баба. Хто там? — пытаецца дзед. “ Гэта я, воўк! Аддай, дзед, каляду, бо я бабу павяду!” Цэлы мех гасцінцаў напакаваў дзед ваўку, і пабег той у лес. Селі дзед з бабай за стол, зноў нехта пад вокнамі ходзіць… “Аддай, дзед, каляду, бо я бабу павяду!” Сабраў дзед усё, што ў хаце было, і аддаў ваўку. Ледзь пацягнуў воўк дзедавы падарункі. Залезлі дзед з бабай на печ. Сядзяць, маўчаць, доўга маўчалі, а потым баба кажа: воўк усё забраў, але ж мы з табою засталіся жывыя і здаровыя, гэта ж добра… “Аддай, дзед, каляду, бо я бабу павяду!” Што ты да нас прычапіўся, воўк? Ідзі калядуй у другую хату! Няма ў мяне больш нічога!.. Узбунтаваўся дзед. А воўк схапіў бабу, закінуў на спіну і — бягом у лес. Застаўся адзін дзед у пустой хаце. Ні скваркі, ні да скваркі, ні бабы… Хай бы ўжо і мяне воўк забраў!.. Толькі дзед так падумаў, як з'явіўся воўк, схапіў дзеда і ў лес павалок. Вось і ўся казка" — "Баба, а каму іх пустая хата дасталася?" — "Нікому не дасталася, бо не было ў тых дзеда з бабай унука. Каб у іх гадаваўся ўнук, дык не даў бы ён ваўку хату рабаваць. І хата перайшла б да яго. Наша хата дастанецца табе. Ты ж ваўка прагоніш?" — "Праганю…" Печкуры Баба задпальвала керагаз і ставіла на яго патэльню. Па чорным сподзе патэльні з патрэскваннем разбягаўся скрылік масла. Печкуры выкочваліся ў муку, клаліся ў шапатлівыя алейныя карункі і залацелі проста на вачах. Печкуроў усяго тры. "Галоўнае — ты іх сам злавіў," — казала баба. Праз бабіна "сам" пачынала праступаць мая "самасць", маё сапраўднае "я". Галоўнае — не смажаныя печкуры, не чорная патэльня, блакітны агонь і сіні керагаз…Галоўнае — сам. У большасці людзей сваё "я" з'яўляецца праз люстэрка. Вось ён — адбітак мяне, вось і я сам. Да мяне "самасць" прыйшла праз рыбалку, смажанне і паяданне залатых печкуроў з чорным хлебам. Ведзьмакі Баба Броня казала, каб не даваў рукі старым людзям, як яны маюць паміраць. Тлумачыла тым, што чортава сіла не дае лёгкай смерці, а праз руку можна гэтую сілу перадаць іншаму чалавеку. Жанчыне лягчэй перадаваць хлопцу, а мужчыну лягчэй, калі руку падасць дзяўчына. Баба Броня, калі тое расказвала, сядзела на ложку, а я тым часам, седзячы за сталом, маляваў чырвоныя дзверы дзедавай хаты. Праходзіць, можа, хвілінаў пяць, я і забываю пра бабіны словы. А яна раптам на ўсю хату: “Прасіць будуць, а ты не давай рукі!” Так і запомнілася папярэджанне. Палітыка У вёску да бабы Броні я прывёз паказаць свае вершы з фотаздымкам, надрукаваныя ў часопісе “Маладосць”. — “Вось і ты, як і твой бацька Чэсь, пачаў займацца вершыкамі. А я й яму казала, і табе скажу… Кепскі занятак — палітыка. Палітыкаваць не трэба. Не палітыкуй, Валодзя. Уся палітыка канчаецца аднолькава, давядзецца ўцякаць у Польшчу ці куды далей. Мой брат, Ян Шайбак, таксама палітыкаваў, а цяпер каля мора ў Польшчы жыве і сюды прыехаць не можа…" напiсаў А 05.08.2003, 18:17 Дзед Аддаленасць Углядаюся ў мінулае. Яно расплываецца, як акварэль на вільготнай паперы. Вобраз дзеда зусім далёкі, як сон; нібыта ён, мой дзед Валодзя, і не меў той вызначальнай ролі ў маім станаўленні, якую насамрэч меў. Заўсёды, калі жыццё пераломлівалася, страчвала каштоўнасць, а жах і паняверка авалодвалі маёй душой, згадваўся дзед, ягонае простае сялянскае жыццё. Я казаў сабе: калі твае творчыя і палітычныя ілюзіі рассыплюцца, калі грошы скончацца, калі сябры знікнуць, ты вернешся ў вёску Варакомшчына, будзеш пасвіць каровы, і ў полі пад высокім небам пісаць вершы. Менавіта вобраз дзеда Валодзі доўгі час даваў мне апірышча. Зямля, поле, дарога, хата, карова, студня, рэчка, лес. Усё гэта – аснова, усё непарыўна было звязана з дзедам. Цяпер не так. Ён – успамін. Мне цяжка пачуць ягоны голас. Даводзіцца доўга і напружана настройвацца, каб усё ж пачуць яго слова, слова сказанае голасам дзеда Валодзі. Я яшчэ чую яго. Яшчэ чую… Акварэль На Неўскім праспекце мама купіла мне акварэльныя фарбы. Яны называліся “Ленінградскія”. Набылі ладную скрыначку і яшчэ з дзясятак колераў, што прадаваліся ў маленькіх ванначках ўроссып. Усю дарогу дадому, у Менск, я думаў пра акварэльныя малюнкі. Колькі розных сюжэтаў і кампазіцый з’яўлялася ў маіх марах!.. Безліч. Эрмітаж мяне ўразіў. А найбольш здзівіў Шардэн. “На дзюбцы пэндзля ў яго не фарба, а само жыццё”, — перад нацюрмортам Шардэна сказала маміна сяброўка Кіра, мастацтвазнаўца з Эрмітажу. “Само жыццё…” Найлепшымі фарбамі я мусіў намаляваць “жыццё”. Пасля Зімняга палацу, Ісакіеўскага сабора, вуліцы Растрэлі, сфінксаў каля Акадэміі мастацтваў, бронзавых коннікаў, я намаляваў свайго дзеда Валодзю на ровары. Намаляваў вялікае, крытае саломаю гумно і высозныя серабрыста-крохкія таполі пад рэдзенька-шарым небам. Дзед быў у кепцы і клятчастай сіне-белай кашулі. Акварэль рабілася доўга і старанна, але раcчаравала мяне так, што была падраная на дробныя шматкі і выкінутая ў смеццеправод. На “Вы” Тата з братамі звярталіся да майго дзеда толькі на “Вы”. Баба казала пра яго “наш бацька”. Слова “бацька” нейкім чынам засталося ў нашай сям’і за дзедам Уладзімірам. Бо да свайго бацькі мы казалі “тата”, а мама гаварыла “Чэсь”, “мой Чэсь”, мае дзеці звярталіся па-сталічнаму: “Вячаслаў Уладзіміравіч…” Мне вельмі падабалася да дзеда з бабай звяртацца “на Вы”. Наогул, “ты” недалюбліваю, нейкае яно не зусім нашае. Нібыта ўсе свае, нібыта блізкія, сяброўскія, таварыскія, а насамрэч “Вы” да свайго дзеда — правільна, а калі так, то “Вы” і вернецца. Хада Адметнасць хады дзеда Уладзіміра я заўважыў на фотаздымку, які зрабіў тата ў Маскве. Па Чырвонай плошчы ішоў мой брат Мірык. Вастраносыя чаравікі, джынсы, усмешка, сабор Васіля Бажаволка. І раптам, я згадаў здымак дзеда. Боты, клячастая кашуля, кепка, крытае саломай гумно… Агульнае, падобнае? Хада. Унук і дзед аднолькава рухаюцца, аднолькава выкідаюць нагу наперад, насок ідзе крышку ўбок, але не ў сярэдзіну, а — вонкі. Такое ўражанне, што па Чырвонай плошчы ідзе малады дзед Валодзя, а па вясковым падворку крочыць стары Міраслаў. І тата і я мелі такі самы крок, тую самую хаду. У мяне кепскі зрок, таму, каб пазнаць чалавека, я запамінаю паставу, хаду, рух паставы. Для мяне вельмі важна, як чалавек ідзе, таму я лёгка пазнаю знаёмага ў натоўпе. Зрэшты, што ёсць жыццё? Чалавек выйшаў з дому і вярнуўся дамоў. Дзіўна іншае — дзед і ўнук ідуць з дому дамоў аднолькавай хадою. 10 сантыметраў Тата быў вышэйшы за свайго бацьку на 10 сантыметраў. Для таты чамусьці было важна, што ён вышэйшы. У дзяцінстве тата казаў мне: “Я вышэйшы за твайго дзеда, ты павінен вырасці вышэйшым за мяне, калі дзед мае 163, я – 173, дык ты мусіш мець 183 сантыметры росту…” З развагаў пра рост толькі пачынаўся пералік маіх будучых абавязкаў. Бо я мушу быць багацейшы за тату ў столькі разоў, у колькі ён багацейшы за дзеда. Мушу займець большую папулярнасць і стаць на больш высокую прыступку ў сацыяльнай іерархіі грамадства… У выніку я зразумеў, што задачы невыканальныя, што занятак майго дзеда — праца на зямлі, — не менш значны за высокія пасады і ўладныя рэгаліі. Можа, з-за гэтага разумення мой рост толькі 180, а жаданне ўпісвацца ў жорсткія структуры дзяржаўнага кіраўніцтва — мізэрнае. Часам мне падаецца, што дзедавы каштоўнасці: зямля, дождж, бараны, дом, сад, гарод, малако; больш вартасныя за каштоўнасці бацькі: мова, Радзіма, кнігі, літаратура… Пераўзысці дзеда і бацьку я не збіраўся і не збіраюся. Для мяне ўсё ж найбольш каштоўнымі з’яўляецца іншае: не сама карова, а пасвенне каровы, не напісаны раман, верш, твор, а магчымасць пісаць. І яшчэ пра рост… Калі я цэлы дзень прабасцяюся па Барселоне, дык рост мой рабіцца 176 сантыметраў. Правяраў і не адзін раз. Кепка Дзед любіў кепку. Ад маразоў да маразоў ён хадзіў у светлай у шары ранцік кепцы з вялікім брылём. У хаце для дзедавай кепкі быў забіты ў сцяну адмысловы цвік. Тата, як і дзед усё жыццё прахадзіў у кепцы, а мне ўсё карціць мяняць уборы: то я ў берэце, то ў капялюшы, то ў скураной кепачцы, то ў палатнянай, то ў вязанай шапцы. Такі вось я пераменлівы, наогул не ўспрымаю галаўныя ўборы як свае; мне і валасы чым карацей падстрыжаныя, тым лепш пачуваюся. Толькі заўсёды хацелася мець у сваёй хаце адмыслова забіты ў сцяну мой цвік для маёй кепкі. Пайду і ўваб’ю. Чытанне Наш дзед Валодзя пачаў чытаць толькі ў 70 гадоў. Усё жыццё цяжкая праца на зямлі і на чыгуначнай станцыі грузчыкам. Калі бальшавікі забралі зямлю, а за імі немцы спалілі хату, выбіраючы паміж калгасам і станцыяй, дзед выбраў чыгунку, бо яна ўсім уладам і рэжымам патрэбная. Работа на станцыі вызваляла ад войска, дзед нікому ніколі на даваў прысягі, ён адпрацаваў за траіх, а мо і за дзесяцярых мужыкоў са зброяю. Жыццё дзеда Уладзіміра цалкам стваральнае. І толькі ў 70 гадоў яго з грузчыкаў перавялі ў вартаўнікі. Пільнуючы макулатуру, дзед панапрыносіў у хату старых падручнікаў літаратуры і ўзяўся чытаць. Чытаў выключна прозу і абураўся на непраўдзівасць, ілжывасць напісанага пра вайну, пра вёску, пра Беларусь. Дзядзька Сава спрабаваў яго пераконваць у патрэбнасці фантазіі і мастацкасці, на што дзед сувора адказваў, што выдуманае і звершаванае — у малітоўніках для жанчынаў, а мужчынскае мусіць быць пераканаўчае і праўдзівае. Манеты У дзедавай хаце была стопка, дзе стаялі кубельцы з салам, бочкі са збожжам, віселі мяхі з крупамі. Там панаваў заўсёдны халадок, і ў найспякотныя дні я спаў у стопцы. Яшчэ тамака стаяла скрынка з цвікамі, паміж якімі пракідаліся і манеткі зніклых дзяржаваў: капейкі Расейскай імперыі з двухгаловым арлом, злотыя часоў Пілсудскага, пфенігі з Трэцяга рэйху, састарэлыя медзякі СССР. Дзед трымаў манеты з цвікамі, каб, прыбіваючы якую бляху ці толь, рабіць у цвіка шырэйшую плешку. Я быў выпрасіў у дзеда тыя манеты, а потым, сам не ведаю чаму, ссыпаў назад у цвікі, і не шкадую. Баран “Бэра-Бэра-Бэра-Бэра…” — мы, я і дзед, так клікалі свайго барана, выманьваючы яго са статку, што вяртаўся з поля, кавалкамі чорнага хлеба. Бэра бег да нас, выводзячы за сабою і чатырох авечак. Хлеб баран любіў. Еў са смакам. Пакарміўшы, можна і пакатацца на баране. Дзед падсаджваў мяне, чатырохгадовага, на шырокую цёплую спіну. Я браўся за гладкі рог, дзед, трымаючы за другі рог, абводзіў барана вакол падворка. Авечкі чакалі каля гумна, побач з кароваю Зоркаю, што піла з вядра ваду. Мае дзеці не каталіся на баранах, толькі на конях і толькі на спартовых. Дратаванне Ёсць у свінні звычка рыць зямлю. Каб яна не рыла гумно, яе дратуюць. Дзед навучыў мяне дратаваць падсвінкаў. Ён прывёз іх – яго і яе — у мяху. Купіў на нядзельным кірмашы ў мястэчку. Кабанчык быў белы, а свінка рабая, у чорныя плямы. Дзед адшчыкнуў два кавалкі меднага дроту, завастрыў іх на наждаку і спярша папрасіў мяне патрымаць кабанчыка. Я моцна прыціснуў свіную галаву да зямлі, а дзед спрытна прабіў дротам лыч і закруціў яго, пакінуўшы вялікую пятлю, каб, калі кабан вырасце, пятля не раздзерла лыч. Каб дратаванне рабілася зараз, а не трыццаць пяць гадоў таму, я б сказаў: “Мы зрабілі свінні пірсінг”, а так даводзіцца гаварыць “дратаванне”. Зрэшты, слоўца “дратаванне” можна ўжываць замест “пірсінг”. Дзіўным было тое, што падчас пірсінгу кабанчык нацурыў, а свінка абрабілася. Добра, што дзед папярэдзіў мяне, і я не ўфэндаўся. Мяхі Капаю з дзедам Уладзімірам пограб. Сонца. Спёка. Пот у вочы цячэ. Дзед махае рыдлёўкай поравень са мною і яшчэ распавядае пра тое, як працаваў грузчыкам на чыгунцы… “Усе думаюць, што грузчык мусіць быць вялікім. Неабавязкова. Грузчык можа быць і малы. Галоўнае, каб спрыт меўся. Каб ведаў: як закінуць мех на плечы, як несці, як скінуць. Можаш быць вялікі, як гара, а няправільна падымеш і парвешся…” Пасля абеду я адмаўляюся капаць пограб, дзед дакопвае без мяне. Мусіць і рыдлёўку, як тыя мяхі, трэба ведаць, як браць. Вера Наколькі рэлігійная была баба Броня, настолькі абыякава да ўсяго гэтага ставіўся дзед Валодзя. З усіх царкоўна-касцёльных абрадаў ён шанаваў выключна святы, бо як сапраўдны беларус святкаваў як праваслаўныя так і каталіцкія, жончыны. Слова “Бог” ад дзеда Уладзіміра я ні разу не пачуў. Ці то мала гаварыў з ім, ці то слухаў няўважліва… Хоць не, слухаў я дзеда ўважліва, бо ставіўся да яго з вялікай павагаю. Хата Калі памёр дзед Уладзімер, і мы, старэйшыя мужчыны, засталіся ў хаце пасля жалобнай вячэры, каб вырашыць лёс маёмасці, упершыню я адчуў, як пасунуўся час, як з маладзёна я пераўтварыўся ў мужчыну, чыё слова мае вартасць, важкасць, кошт. Тры дзедавы сыны: Чэсь, Сава, Ян і старэйшы ўнук завялі гаворку, што каму пяройдзе. З-за стомы і гарэлкі гутарка пайшла ў крывы бок. Тата, як старэйшы, хацеў каб яго слова было галоўнае. Сава, які пражыў усё жыццё побач з бацькамі, адно ўсміхаўся, бо ведаў вынік той гаворкі наперад. Дзядзька Ян, абапіраючыся на аўтарытэт таты і меркаванне аднавяскоўцаў, меў намер прадаць хату. Я чамусьці падтрымаў Саву. Ён адзіны, хто жыў на нашае зямлі, хто дапамагаў дзеду штодня, хто заслужыў тую невялікую спадчыну. Тата з Янам зазлавалі на мяне, але выйшла ўсё адно на Сававу карысць, бо ні я, ні Ян, ні тата як з’ехалі пасля пахавання так больш ні разу ў дзедаву хату і не зайшлі, а дзядзька Сава кожнае лета жыве ў ёй. Перабіраецца са свайго мястэчка Наваельня ў нашую вёску Варакомшчыну, бульбу садзіць, сад даглядае. Ні таты, ні Яна ўжо няма, але я не паспеў пераканаць іх у правільнасці сваіх словаў, сказаных на карысць Савы, бо дзедава хата для іх была хутчэй сімвалам веры, чым рэальнай будынінай з бярвёнаў. З такімі стратамі нельга змірыцца, як са смерцю бацькоў. напiсаў А 05.08.2003, 18:53 Частка пятая Мама + тата Мама Кашулi Тату, ужо ледзь жывога, прывезлi на лецiшча, у Валоўшчыну. Ён любiў свой блакiтны двухпавярховы дамок у крышку неахайным садзе з яблынямi i кустамi парэчак. Тата сабраў свае старыя кашулi i папрасiў маму памыць. Там няма гарачай вады. Мама грэла яе i за некалькi дзён перамыла ўсе чыста кашулi. Каб тата, крый Бог, не даведаўся пра свой блiзкi сыход. Пас Дзядзька Антон падарыў мне салдацкi пас з важкай абзоранай спражкаю. Я вельмi ганарыўся скураным пасам. З iм я быў непераможны ў свае адзiнаццаць гадоў. Калi перацягнуць такой зброяю па рэбрах, выдатны атрымлiваецца ўдар. Толькi бiўся я тым пасам можа якiх тры разы, дый тое пабойваўся рассекчы галовы сваiм аднакласнiкам. Пасам лупцавалi мяне. За боты, поўныя вады, за двойкi па паводзiнах, за падманы, за гырканнi на бацькоў, за ўцёкi з дому… Было за што бiць. Балазе пад рукою выдатны пас. Ён ляжаў на палiчцы сцянной шафы ў вiтальнi. Выдатны пас. Перацягнуў раз-другi па плячах i болей не трэба. Бiла мяне мама. Тата сыходзiў у кабiнет, як толькi пачыналася сварка. Мама брала пас, сварылася i лупцавала. Было за што. Рука Адзiн з самых даўнiх успамiнаў пра маму звязаны з яе рукою. Я, двухгадовы, ахоплены страхамi, і не магу заснуць. Прашу: "Мама, дай мне руку". Мацi сядае на ложак i кладзе далонь на падушку. Я абдымаю цёплую руку, супакойваюся i засынаю. Малако Не ведаю, хто такое прыдумаў i падказаў маме. Але нехта даўмеўся, што жаночым малаком добра прамываць мае хворыя вочы. Якраз нарадзiўся брат. Мама, калi кармiла яго, клiкала мяне i пырскала ў вочы малаком. Вочы ў мяне сапраўды моцна балелi, я страшэнна не любiў дактароў i розныя працэдуры, у тым лiку i малочныя прамываннi. Трываў, вядома. Плакаў. Слёзы змешвалiся з малаком, я iх размазваў па шчоках. Iшоў мыцца. З люстэрка на мяне злосна глядзеў першакласнiк, размалёваны мамiным малаком. Ахвяры Дзеля татавай творчасцi, дзеля мяне з братам мама адмовiлася ад кар'еры. Цi шкадавала яна? Пэўна ж, так. Каб не шкадавала, дык i не ведаў бы я, што ёй прапаноўвалi пайсцi ў аспiрантуру, застацца працаваць у Нацыянальнай бiблiятэцы, а яна выбрала сям'ю. Мама заўсёды выбiрала сям'ю. Калi ў брата ўзнiклi цяжкасцi з урокамі, мама адмовiлася ад пасады загадчыцы бiблiятэкi i пайшла працаваць у школу настаўнiцаю працы. Мама заўсёды жыла болей дзеля нас, чым дзеля сябе. Малюнкi Намаляваць маму цяжка. Вельмi блiзкi чалавек, немагчыма аддалiцца, цяжка зiрнуць адстароненымi вачыма. Таму, колькi ні рабiў я спробаў намаляваць партрэт, не атрымлiвалася нiчога вартаснага. Аднаго разу, у iнстытуце, калi я ўшчыльную вывучаў кубiзм з ягоным жывапiсным рэчывам, адзiн сiвагаловы мастак спытаў: "А мацi сваю ты таксама будзеш раскладаць на квадраты i кубiкi?". Малаадукаванасць выкладчыка не ўразiла, большасць з iх невукi, але нетактоўнасць абурыла, нiбыта ён вылаяўся на маю сям'ю. Спрачацца я не стаў. Адзначыў сабе, што партрэт мамы я абавязаны намаляваць, i ўсё тут. Намаляваў. Выпадкова. Не малюючы намаляваў. Знайшоў яго сярод старых накiдаў да вiтражу ў сабор Успення Дзевы Марыi. Безлiч эскiзаў я зрабiў у 1982 годзе, шукаючы вобраз Божай Мацi. Сярод iх знайшлася маленькая акварэль, на якой намалявалася не Дзева Марыя, а мая маладая мама. Тады i не заўважыў. Ёсць у мастацтве чароўнасць — здатнасць твораў жыць незалежна ад стваральнiка. Маўчанне Па тыдню, а то i па два я не гаварыў з мамаю, а яна са мною. "Мы не гаворым", — казаў я брату цi бацьку. "Чаму?" "Не гаворым i ўсё!" Прычыны сапраўды былi дробязныя, мiзэрныя. Пэўна, мы стамлялiся ад любовi, ад шчырасцi i цеплынi ўзаемаадносiнаў i пераставалi размаўляць, каб адпачыць. "Дом для цябе — толькi месца начлегу. Прыбег, паспаў i збег", — дакарала мама. Я замаўкаў, бо любiў свой прапахлы алейнымi фарбамi, застаўлены чарапамi i кнiгамi, завешаны палотнамi i малюнкамi пакой. Бацькi дазволiлi ператварыць яго ў майстэрню. А тут — начлежка. Крыўдна. Выйсцi з маўчання цяжэй, чым апынуцца ў iм. Але мы выходзiлi: побыт дае шмат нагодаў загаварыць. "Валодзя, вынесi смецце!" — "Зараз, а ты каву звары". Каву п'ем разам i гаворым доўга, бо так шмат адбылося ўсяго ўсялякага, пакуль маўчалi. Лекi Праца. Камандзіроўкi. Масква. Вiльня. Мiтусня. Менск. Вiльня. Масква. За справамi маму не бачу. Пагавару па тэлефоне i супакоюся, нiбыта адведаў. Мама пра тату сказала, што ягоныя рэчы стаяць на месцы, толькi лекi сардэчныя яна ўзяла i прымае. "Ён дазволiў. Прыйшоў у сне. Я паскардзiлася на кепскi стан, на тое, што на вулiцу тры днi не выходжу, i запасы таблетак i кропель скончылiся. "Бяры мае", — ён так сказаў, — "бяры мае". Узяла. Мне лягчэй". Талерачка Мама расказвае, што адным з першых маiх слоў было настойлiвае "дай". Гаварыць я пачаў у дзевяць месяцаў, любiў сядзець на мамiных руках i казаць: "Дай!" Патрабаваў усё чыста: i гадзiннiк з гiркамi, i забiты ў сцяну цвiк. Баба Ядзя абцугамi выдзiрала той цвiк i давала першаму ўнуку. Апагеем "дай" сталася талерачка. "Дай мне талерачку з неба!" — запатрабаваў я ў мамы i паказаў на поўню. Яна смяялася. На гэтым мае "дай" i скончылiся, бо калi нешта прасiў, усе дадавалi: "I талерачку з неба". Сур'ёзнасць Наколькi я сур'ёзны, цяжка сказаць. Пэўна, настолькi, наколькi падобны да бацькi. Тата быў суцэльна сур'ёзны. Нават iронiю ён скарыстоўваў, каб захаваць у недатыкальнасцi сваё грунтоўнае стаўленне да жыцця. Мама, наадварот, любiла i любiць жыццё такiм, як ёсць тут i цяпер. Яе аптымiзм ураўнаважваў татавы песiмiзм i нiгiлiзм. Мамiна заглыблёнасць у побыт, у матэрыю, у сучаснасць аказалася насамрэч больш сур'ёзная i запатрабаваная за нашы з татам надзеi, вечна няспраўджаныя, планы, заўсёды недавыкананыя, захапленнi i расчараваннi. На мамiнай, а не на татавай сур'ёзнасцi трымалася i трымаецца наша вялiкая сям'я. Наша сур'ёзнасць у творчасцi — толькi цень вялiкай любовi да мамы. Радзiмка На безыменным пальцы левай рукi ў маёй мамы ёсць маленькая радзiмка цьмяна-залацiстага колеру. Такая радзiмка была ў бабы Ядзi, якая навучыла маму ў цяжкiя хвiлiны дакранацца да яе, каб адчуць дапамогу. Такая ж чароўная радзiмка ёсць i ў мяне. Калi мне кепска, я дакранаюся да радзiмкi, i свет цяплее, маркота развейваецца — мама дапамагае мне. Мамiн сын i татаў сын Была ў дзеда дачка, была ў бабы дачка… Так пачынаецца не адна беларуская казка. Падобным чынам можна распавесцi i пра нашу сям'ю. Ёсць татаў сын i ёсць мамiн сын. Татавым сынам усе называюць брата Мiраслава. Ён i падобны да таты, i любiў яго тата болей. Я — мамiн сын. Спачатку (я ж старэйшы за брата на сем гадоў) мне пашчасцiла пабыць адзiным любiмым Вовачкам i ў мамы, i ў таты. Калi ж мама пагадзiлася купiць мне брацiка, сказаўшы, што нарэшце назбiрала грошай, тата засумняваўся. Маўляў, цi хопiць у яго любовi, каб так моцна любiць некага iншага, як ён любiць мяне… Нiхто нiколi не дакараў тату за тыя сумневы, акрамя яго самога. Мiраслаў адразу ж, з першага свайго дня, стаў татавым сынам. Цяпер, калi тата сышоў у краiну вечнай цiшыні, мы абодва — мамiны сыны. Падарункi Калi тата не меў сяброў, дык у мамы заўсёды былi i цяпер ёсць шмат сябровак. Мама ўмее сябраваць, умее захоўваць таемныя гiсторыi, умее слухаць i суперажываць. На дзень нараджэння ёй тэлефануюць з усяго свету. Без перабольшванняў. Эня з Нью-Йорку, Ада з Адэсы, Галiна з Берлiна. Завядзёнкi дасылаць падарункi ў гэтых сцiплых кабетаў няма, па iх сродках i званок абыходзiцца нятанна. Таму Галiна прыдумала гульню. Яны з мамаю заходзiлi ў ювелiрную краму i на словах дарылi адна адной найкаштоўнейшыя ўпрыгожваннi. "Я дару табе, Нiначка, вось гэты пярсцёнак з дыяментам!" — "А я табе, Галачка, дару залатыя завушнiцы з рубiнамi!". Абдораныя i вясёлыя яны пакiдалi краму. Цяпер Галя распавядае маме пра берлiнскую краму з кветкамi. Яны заходзяць туды i выбiраюць маме на падарунак пяць крэмавых ружаў. У гэты час я, чалавек, якi амаль нiколi не дорыць кветак, зайшоў у падземны пераход i набыў пяць крэмавых ружаў. Мама вельмi здзiвiлася букету i пераказала размову з Галiнаю. Ззянне Ралан Барт у сваёй кнiзе "Камера", разважаючы пра ўздеянне фатаграфіі на чалавека, прыйшоў да высновы, што найкаштоўнейшым здымкам асабiста для яго з'яўляецца партрэт мацi. Нi адзiн iншы чалавек не зможа адчуць i зразумець той таемнай сiлы, якая сыходзiць на яго праз гэты, для ўсiх астатнiх звычайны, партрэт. Барт пiсаў пра фотамастацтва пасля смерцi сваёй мацi, а таму не змог параўноўваць фота з арыгiналам, цень з постаццю. Дзякуй богу, мая мама жыве, i я магу бачыць светлае ззянне, якое сыходзiць ад яе. Светлыню тую не зафiксуе нiводная камера, яе бачу толькi я. Прозвiшча У мамы незвычайнае прозвiшча — Глобус. Яе бацька паходзiць з Капыльшчыны, з вёскi Жылiхава. У энцыклапедыi можна прачытаць пра яе некалькi радкоў. Жылiхава, вёска ў Бучацiнскiм с/с Капыльскага р-на Мiнскай вобл. Цэнтр калгаса. За 32 км на Пд ад Капыля, 149 км ад Мiнска, 13 км ад чыг. Ст. Цiмкавiчы. 590 ж., 240 двароў (1997). Сярэдняя школа, Дом культуры, б-ка, аддз. сувязi. З гэтых сцiплых звестак, зацiкавiла апошняя. Кiраўнiком аддзялення сувязi ў пасляваенны час працаваў Уладзiмiр Глобус, мамiн бацька. Даведалася яна пра тое ў 1970-х, калi мой тата ўгаварыў яе з’ездзiць на радзiму. Мама нарадзiлася ў тым Жылiхаве ў 1934 годзе. Адносiны памiж яе бацькамi не склалiся. Баба Ядзя казала, нiбыта Глобус загiнуў на савецка-фiнскай вайне. Пэўна праз гэта, мама не вельмi любiць сваё прозвiшча i, калi злуецца, кажа мне: "Нiякi ты не Глобус, ты — Адамчык". Мне падабаецца мамiна прозвiшча, настолькi, што свае лiтаратурныя творы i малюнкi падпiсваю iм з 1977 года. Бiблiятэкi З усiх бiблiятэк найлепшай была тая, дзе працавала мама. Спачатку — бiблiятэка ў будаўнiчым трэсце №4, пазней — у школе № 16, нарэшце — у Саюзе пiсьменнiкаў. Цяпер мацi на пенсii, жыве сярод кнiжак, сабраных татам. У бiблiятэкi я амаль не хаджу, чытаю куплёнае. Калi што трэба, у бiблiятэку iдзе сакратарка. Бiблiятэка без мамы для мяне не бiблiятэка. Кнiжны свет змянiўся за апошнiя гады, у iм паменела таямнiцаў. Бiблiятэкi мамiных часоў вабiлi якраз забароненымi выданнямi, сховамі-турмамi для кнiжак. Мама дазваляла мне чытаць усё, я ўдзячны за давер. З натуры Калi напiсалася апавяданне "Ма-ма", я паказаў яго тату. Ён сказаў, што пiсаць на такiя тэмы трэба пазней, калi яго з мамаю не будзе. У тэксце пераказвалася гаворка з мацi, якая ўспамiнала сваiх маму з бабуляю. Татава заўвага збянтэжыла. Жаданне пiсаць з натуры пра блiзкiх людзей знiкла надоўга. Цяпер я шкадую. Дарма не напiсаў словы пра тату, калi ён яшчэ быў сярод нас. Пiсанне з натуры — найвыдатнейшы занятак, вынайдзены чалавекам. Праз яго мы бачым сябе такiмi, як ёсць, а не вымаляванымi памяццю i ўяўленнем. Некалi даўно Уладзiмiр Караткевiч прасiў, каб я напiсаў пра яго праўду пасля смерцi. Даючы згоду, я не ведаў, што не бывае праўды пасля смерцi. Ёсць праўда смерцi. Яе я апiсаў пад час адыходу таты ў край цiшынi. Ёсць праўда жыцця. Да яе iмкнуся, пiшучы гэты партрэт мамы. Гонар Мама ганарыцца сваiмi дзецьмi, гэта натуральна. Я разумею сапраўднасць i шчырасць яе пачуццяў. Сам, тым не менш, такога гонару за дзяцей яшчэ не адчуваю. Наадварот, заўсёды ганарыўся сваiмi бацькамi: татам i мамаю. Знiшчэнне кнiжак У людзей, далёкiх ад бiблiятэчнай справы, складаецца iлюзiя, што кнiжкi жывуць доўга. Памылковая думка. Кнiга, калi яе прачытае дзесяць самых акуратных людзей, развальваецца i падлягае спiсанню. Колькi такiх зачытаных кнiжак мама здала ў макулатуру! Гэта натуральны працэс, а было і iншае. Прыходзiў загад знiшчыць кнiгi новыя, i нават яшчэ нiкiм не чытаныя. Калi пачалася вайна з Кiтаем, маму прымусiлi зняць з палiцаў не толькi трохтомнiк Мао, але i кiтайскую кулiнарыю, i гiсторыю кiтайскай лiтаратуры. Што змагла, мама перахавала, ды большасць кнiжак вывезлі на сметнiк, дзе ўжо гарэла вялiзная, зробленая бульдозерамi гара паперы i кардону. Цi плакала мама, гледзячы, як гараць кнiгi?.. Не. Яна схавала ў сумку том гiсторыi кiтайскай лiтаратуры, якi падарыла мне. Булачкi Мама — самая прыгожая, мама — самая разумная, мама — лепш за ўсiх гатуе. Я доўга не мог выбраць найсмачнейшую з прыгатаваных мамаю страваў. Дранiкi залатыя з лоем. Калдуны духмяныя са смятанаю. Чырвоны боршч з грыбамi. Кава па-турэцку з драбочкам цукру. Столькi ўсяго! А блiны! I ўсё ж найсмачнейшымi былi булачкi. Пэўна, з-за ўдзелу ў працэсе. Белага хлеба на пачатку 1960-х у Беларусі не было. Муку выдавалi на святы па талонах. Мама атрымлiвала папяровыя пакеты i, не чакаючы святаў, замешвала цеста. Я каштаваў сырое салодкае цеста, здавалася, з'еў бы яго ўсё. Толькi мама забараняла. Мы сядалi насупраць духоўкi i час ад часу заглядалi ў яе. Водар салодкiх мамiных булачак —найсмачнейшы ў свеце. Я так доўга не мог вызначыцца са страваю яшчэ i з-за таго, што ў дзяцiнстве i ў маладосцi кепска еў. Не любiў я есцi. I што б мама ні згатавала, казаў: "не смачна", "не хачу", "не буду". Колькi крыўдлiвых слоў пачула ад мяне мама на кухнi! Процьму. Сорамна. Чаканне Самым цяжкiм ў дзяцiнстве было чаканне мамы. У дзiцячым садку чакаў, калi ж яна прыйдзе i забярэ. У летніку — калi яна прыедзе, каб пагуляць са мною. У бабы Ядзi — калi павязе з Койданава ў Менск. У нядзелi — калi яна вернецца з працы, бо ў маміных бiблiятэках выхадны прыпадаў на аўторак. Я высоўваўся ў фортку, каб далей бачыць вулiцу, па якой вярталася мама. А калi ў мне забалелi вушы, i я тыдзень праседзеў на бабiным ложку з закруганай у хусткi галавою, мне ўсё здавалася, што толькi прыедзе мама, і вушы адразу перастануць балець. Так яно i выйшла. Мама прыехала, i боль сцiх. Самая шчырая радасць, якую толькi давялося адчуць за жыццё, гэта хваля цяпла, што накрывала мяне з галавою, пры сустрэчы з маёю мамай, Нiнаю. Рэдактура Мама просiць мяне, каб не рэдагаваў татавы лiсты i дзённiкi. Тлумачу, што рэдагаванне неабходнае. Без яго не абыйсцiся. Прапушчаныя лiтары, недакладныя коскi з кропкамi, паўторы словаў — гэта ёсць у кожным рукапiсу, i не мусiць быць у друкаваным тэксце. Прыхарошваць i цэнзураваць татавы творы я не збiраўся. Мама ведае пра гэта, ёй проста хочацца пагаварыць са мною пра яго. Ёсць ці няма Навокал шмат цынiзму, процьма нiгiлiстычных i песiмiстычных настрояў. Даходзiць да таго, што адукаваныя людзi кажуць: "Мяне няма!" I далей… Нас няма, адказнасцi нямашака, злачынства няма. Мушу спытаць у такога: "А мама ў цябе ёсць?" У мяне мама — ёсць. Заклейванне вокнаў Цяжка растлумачыць у час татальнай замены драўляных ваконных рамаў на шклопакеты, што такое заклейванне вокнаў на зiму папяровымi стужкамi. Драўляныя рамы мелi такую непрыемную звычку — рассыхацца. Утваралiся шчылiны, з якiх увосень пачынала дзьмуць так, што скавышi гулялi па ўсёй кватэры. У крамах прадавалiся рулоны папяровыя стужак. Мама купляла iх, варыла крухмал. Мы з ёй i заклейвалi рамы. Стужкi вытрымлівалi зiму, а ўвесну, напрыканцы красавiка, са шкляным трэскам я абдзiраў пажоўклую паперу, i мы з мамаю мылi вокны i рамы. Мыццё вокнаў i абдзiранне стужак — не такi просты занятак. Калi гэта рабiць у халодны, хай сабе i сонечны дзень, можна лёгка падхапiць запаленне цi ангiну. Але мама вельмi дакладна вызначала дзень мыцця вокнаў, i мы нi разу не захварэлi. Тата нiколi не абклейваў рамы i не мыў вокнаў. Яго раздражняў скрыгат сухой паперы па шклу. Ён сыходзiў з кватэры. Мыццё вокнаў — маё з мамаю свята. Цяпер мае вокны мые пакаёўка. Яна чамусьцi прастужваецца, бо не ўмее вызначыць цёплы дзень, не адчувае яго. Кветкi i вазы Чаму ў нашым доме было мала раслiнаў i кветак? Не магу адказаць. Мама iх вельмi любiла i любiць. У бiблiятэках, дзе яна працавала, заўсёды раслi амарылiсы i розныя іншыя кветкi. А ў кватэрах зелянеў мясiсты i калючы альяс. Мы адломлiвалi яго лiсты-шчупальцы, каб закапаць густы сок у закладзены прастудаю нос. Дапамагала. Гаючая раслiна — альяс. А кветкi? Iх не было i ў шматлiкiх збанках i вазах, што мама назбiрала. Ведаю, вельмi прыгожа глядзiцца доўгая галiна вiшнi ў квеценi, пастаўленая ў вялiкую вазу, непараўнальна выглядаюць белыя нарцысы ў крышталёвай шклянцы, цёмна-чырвоная лiлея грыцыёзна стаiць у глiняным гладышы. Ведаў i нiколi не прыносiў дамоў кветкi. І тата не прыносiў, i брат. Раслiны i жывёлы з’яўлялiся ў нашым доме выпадкова i на кароткi час. Толькi альяс, якi яшчэ называюць сталетнiк, прыжыўся на мамiным падваконнi. напiсаў A 05.08.2003, 22:29 Просьбы Як мы не любiм прасiць! Жах, як не любiм. I не просiм. Адстойваць сваё? Калi ласка. Патрабаваць належнае? Абавязкова. А прасiць… I давялося прасiць. Кватэру. Мне. Дзве сям’i на адной кухнi… Хто не ведае, няхай i не ведае. Мы пайшлi да чыноўнiка. Той сказаў, што ў кабiнеце на такую дэлiкатную тэму гаварыць не будзе, што мы мусiм пачакаць у скверыку, пасля працоўнага дня. Мама i я чакалi. Ён падыйшоў з самазадаволеным выглядам i сказаў, што нiчым дапамагчы не зможа, паспрабуе, але не зможа, пастараецца, але нiчога не выйдзе. Я ўзненавiдзеў яго i сябе — за тое, што маме давялося прасiць гэтую паўразбураную пыхаю, алкаголем i абжорствам пачвару. Кватэру мне далi, насуперак усiм пачварам i пачваркам. Яе даў значна большы чыноўнiк, якi з павагай ставiўся да бацькавага лiтаратурнага таленту. I каб тата мог працаваць, мяне з дзецьмi i жонкаю адсялiлi. На ўскраiну. Прасiць некага аб нечым я зарокся, а тым больш прасiць маму, каб яна ў некага нешта прасiла. Даросласць У дзяцiнстве вельмi хацелася хутчэй вырасцi i стаць дарослым. У кожнага чалавека iснуе пэўная незадаволенасць фiзiчным станам. Але мая найбольшая незадаволенасць прыпала менавiта на дзяцiнства. Пагаварыць з татам на падобныя тэмы не атрымлiвалася, заставалася мама. Ёй трэба было давесцi сваю мужчынскасць i даросласць. I я давёў. На выхадныя маму запрасiлi на пiкнiк у коласаўскую вёску Мiкалаеўшчыну. Цэлы аўтобус будаўнiкоў выправiўся адпачываць i весялiцца. Хто ехаў рыбу лавiць, хто — грыбы збiраць, хто — гарэлку пiць каля вогнiшча. Мама ўзяла мяне ў рамантычнае падарожжа. Пачалося ўсё з чытання паэмы "Новая зямля", а дэкламаваў класічныя вершы малодшы брат Якуба Коласа, дзядзька Юзiк. Крышку па-настаўнiцку ён выглядаў, але мне спадабалася апавяданне пра тое, як Колас на ўласныя грошы збудаваў школу. Нападалёку ад той школы i пераплыў я Нёман. Пайшоў адзiн на рэчку. Пераплыў на другi бок i вярнуўся гэтаксама назад. Прыйшоў да мамы, якая гатавала на вогнiшчы вячэру, i сказаў: "Я Нёман пераплыў, я — дарослы!" Сапраўды я стаў дарослым, бо мама не сварылася, а толькi папрасiла больш не плаваць адному, бо рэчка хуткая, з вiрамi, з крынiцамi — можна патануць. Пярэпалах Адзiн з першых успамiнаў, звязаных з мамаю, вельмi непрыемны. Плачу, плачу, крычу i не магу супакоiцца. Прыйшла цётка Пэля, схiлiлася нада мною i зашаптала, загаварыла пярэпалах. Запомнiлася сутарга крыку. Пазней мама раскажа, як хадзiла кармiць маiх малочных сясцёр: Iру i Тому, дачок дзядзькi Чэся. А ў таго быў вялiзны злы сабака. Ён гыркнуў на маму, тая пералякалася, пасля пераляку і пакармiла мяне. Жах праз малако перадаўся мне — васьмiмесячнаму немаўляцi. Цётка Пэля ўшчувала маму за тое, што накармiла дзiця “перапалоханым малаком”. Хто ведаў, што страхi захоўваюцца ў малацэ? Толькi чараўнiца Пэля навучыла, што пасля сполаху малако трэба сцэджваць. Дурнога сабаку, якi раз-пораз зрываўся з ланцуга i палохаў усю вулiцу, дзядзька Чэсь прыбiў. Трывогi Мама перажывала i перажывае за мяне i за Мiрыка. Толькi калi яна перажывае за мяне, я не бачу яе гора i пакутаў. А вось яе трывогi за Мiраслава я бачыў i суперажываў. Аддаць любiмага сына ў салдаты — як гэта горка. Пагатоў, калi iдзе вайна, i ён можа апынуцца на фронце ў Афганiстане. Мiраслаў напiсаў з войска, што яны трэнiруюцца ў гарах. Мама сабрала валiзу з прадуктамi i паехала ў Чарнаўцы, дзе Мiрык займаўся ў вучэбцы. Паехаў з мамаю i я. Брат быў вельмi худы, твар зчарнеў, ён засынаў на хаду, чым ганарыўся: "Магу iсцi i спаць!" Мама сустрэлася з афiцэрамi, падаравала iм прадукты i каньяк. Тыя, выдаўшы ваенную таямнiцу, сказалi, што могуць размяркаваць Мiраслава толькi ў тры месцы: у Афганiстан, у ахову турэмных цягнiкоў або ў Чэхаславаччыну. Выбралi апошняе… Падобнае здарылася з маiм дзедам Уладзiмірам, калi немцы ўзялi яго ў закладнiкi, а баба Броня выкупiла яго за тры скруткi палатна. Якое таннае чалавечае жыццё, калi яго можна памяняць на каўбасу з каньяком, або на скрутак палатна. I якая вялiкая любоў павiнна быць, каб тое здзейснiць, насуперак законам i акалiчнасцям. Мода Мама нiколi не была моднiцаю. Вядома, яна апраналася лепш за ўсiх, як для мяне. Модным i стыльным хадзiў тата. У яго былi гарнітуры i чаравiкi, прывезеныя з-за мяжы. А мама любiла нашае. Толькi аднойчы яна доўга насiла модны плашч. Цяпер гэта выглядяе дзiўным. У сярэдзiне 1960-х пачаўся бум балоневых дажджавiкоў. Цёмна-брунатныя, зелянкавата-балотныя, сталёва-чорныя плашчы з сiнтэтычнага, падобнага да цалафану рэчыва, захапiлi свядомасць насельнiкаў СССР. Калi ты не меў балоневай апранахi, ты быў не зусiм чалавекам. Тата прывёз маме з Масквы брунатна-шакаладны плашч. "Яго можна скласцi ў сумачку i надзець, калi пойдзе дождж". Жанчыны толькi i чакалi гэтага дажджу, каб дастаць i надзець наймаднейшае. Я вельмi любiў маму ў шакаладным плашчыку. А яна ганарылася тым, што тата здалёк прывёз ёй такую модную рэч… Некалькi гадоў таму тата падараваў маме выдатнае футра. Яна вельмi радавалася падарунку, але насiць не насiла. Надзела колькi разоў i павесiла ў шафу, а потым i зусiм перадарыла яго ўнучцы, маёй Ядзi. Сумна, калi такiя рэчы перадорваюцца. I сказаць нiчога не скажаш. Ідэалізацыя Цi iдэалiзую я вобраз мамы? I так, i не. Каго яшчэ мне любiць i ўсхваляць, як не яе? Тату? Я спазнiўся са словамi прыязнасцi i павагi. Таты няма з намi. Адной з прычынаў яго хуткага згасання была любоў да алкаголю. Мама страшэнна перажывае i нервуецца, калi даведваецца, што я цi брат выпiваем. Не гавару з ёю на тэму п'янства. А яна мяне папярэджвае: "Бачыла сон, як цябе сустрэў наш сусед Караткевiч (ён таксама заўчасна пакiнуў гэты свет праз гарэлку), як ён паклiкаў цябе пайсцi разам з iм. Я прачнулася i не змагла заснуць ажно да ранiцы. Так што налiваючы чарку, ведай: гэта ён цябе клiча". — "А тата мяне не клiча?" — падумаў я i змаўчаў. Нiкога я не iдэалiзую: нi сябе, нi маму сваю. Споведзі Калi думаць, што ў бiблiятэку прыходзяць адно разумныя i выхаваныя людзi, можна моцна памылiцца. Наколькi кнiжкi трапляюцца разнастайныя, настолькi стракатыя ў iх і спажыўцы. Што ўжо казаць пра чытачоў часопiсаў ды газет! Асаблiва надакучлiвыя прыходзяць напрыканцы працоўнага дня. Мама сабралася зачыняцца, а тут увальваецца нейкi чытач з гучным голасам i пачынае на ўсё памяшканне пераказваць газетныя навiны. Бiблiятэка — цiхае месца, цi прынамсi мусiць быць такiм. З'яўленне шумлiвага чытача i несвоечасовае i недарэчнае. Але паспрабуй скажы, што бiблiятэка зачыняецца. Мама i не казала. Ну няма дзе выгаварыцца чалавеку. Цэрквы i касцёлы пазачыняныя стаялi. Вось i хадзiлi людзi ў бiблiятэку, да маёй мамы, як на споведзь. Хто навiны пераказаць, а хто пра самае патаемнае распавесцi. Мама нiкому нiколi тыя споведзi не пераказвала, чым вельмi ганарылася i ганарыцца дасёння. А калi хто i быў навязлiвы i надакучлiвы, дык яна спакойна трывала i такiх. Вока За мамiну прыгажосць я перажываў заўсёды больш, чымсцi за яе здароўе. Лiчыў, што знешнасць i адлюстроўвае яе стан. Наколькi памыляўся, яшчэ пытанне. Калi мама адчувае сябе добра, яна i выглядае выдатна. Сам такi. Таму калi ў мамы захварэла вока, я заперажываў. Яно нiбыта выкацiлася наперад, зрабілася вялiкiм, немiрготкім. Ягоная нерухомасць i блакiтная празрыстасць палохалi мяне. А тое, што мама з хворым вокам хадзiла ў сваю бiблiятэку, — абурала. "Ну што ты ходзiш на працу? Пабудзь дома!" — "Ну як гэта людзi застануцца без кнiжак, без часопiсаў новых, без свежых тыднёвiкаў? Сам падумай!" Мамiна вока мне, бясспрэчна, даражэйшае за ўсiх яе чытачоў, але забаранiць ёй хадзiць на працу не змог. А трэба было б. Добра, што вока вылекавалася, а мамiна прыгажосць вярнулася. Помнiк i лавачка Якi помнiк паставiць на татавай магiле? Мы з братам бясконца гэта абмяркоўваем. Крыж? Камень? Якi надпiс? Цi скульптуру рабiць? Цi архiтэктару праект замовiць? Знаёмыя не надта ахвотна гавораць на тэму могiлак i мемарыялаў. Цi то пабойваюцца. Цi то занадта асабiстай справай лiчаць. Мама сказала: "Рабiце, што заўгодна, а мне толькi лавачку пастаўце". Атрымалася: лавачка пры татавай магiле на Кальварыйскiх могiлках i ёсць галоўнае ў помнiку, астатняе можа быць якiм заўгодна, а лаўка мусiць быць найлепшай, бо яна — для мамы. Чаравiкi "Мама, а чым ты чысцiш чаравiкi?" — спытаў брат, калi мы, папiўшы гарбаты, абувалiся i збiралiся сыходзiць. "Нiчым не чышчу, абцiраю вiльготнай анучкай i ўсё. Тата займаўся абуткам, i сваiм i маiм," — мама заплакала. Бацькi пражылi разам сорак чатыры гады, мама ўсё яшчэ не змiрылася з татавай смерцю, не можа рабiць тое, што звычайна рабіў ён. Балюча на гэта глядзець, горка пра тое думаць. Адметнасць Сваю адметнасць мама заўсёды iмкнулася схаваць. Непадобнасць да iншых была ў яе з самага маленства. Прозвiшча Глобус — iнакш як дзiўная мянушка не ўспрымалася, упартасць асуджалася, любоў да кнiжак нiхто не ўхваляў. Пагаварыць пра Чарльза Дзікенса i ягоны Лондан не было з кiм. Таму мама пачала хаваць уласную непадобнасць. Яна звычайна апраналася, хадзiла на звычайную працу, гатавала звычайныя стравы. З усяго незвычайнага навiдавоку ў яе засталося прозвiшча, але хто ў нас цiкавiцца прозвiшчам замужняй жанчыны? Нiна Уладзiмiраўна для ўсiх знаёмых была жонкай Чэся Адамчыка, i, адпаведна, Адамчыхай. Пра яе незвычайную дабрыню, такт, розум ведаюць, збольшага, толькi блiзкiя людзi. Наваградская кнiгарня Адным са шматлiкiх вынаходак “бацькоў” савецкага ладу жыцця было раўнамернае размеркаванне кнiжак па кнiгарнях. У нас усе роўныя i кнiжак, як хлеба i солi, атрымаюць па-роўну, за выняткам спецразмеркавальнiкаў для начальства. Пра чыноўнiкаў апушчу. А пра наваградскую кнiгарню распавяду. Нiчога не маю злога да наваградцаў — наадварот, iх вельмi люблю i паважаю: яны ж яшчэ i татавы землякi. Але нашто было рабiць у Наваградку асартымент кнiгарнi такi самы, як i ў сталiчнай, даўмецца не магу. Так было ў 1970 годзе. Мама, як убачыла стэлажы дэфiцытных кнiжак, узрадвалася. Пайшла i дамовiлася з загадчыцаю кнігарні, што яна адкладзе патрэбныя для бiблiятэкi выданнi, а потым з Менска пералiчыць грошы i кнiгi забярэ. Мама наадкладала тамоў 500. Цешылася, як дзяўчынка. I я радаваўся з мамаю, а тата скептычна заўважыў, што нiчога ў мамы не атрымаецца, кнiжкi застануцца гiбець у Наваградку. Мама заспрачалася, i дарэмна, бо выйшла па-татаву. Чыноўнiкi-начальнiкi не дазволiлi менскай бiблiятэцы камплектавацца ў нейкiм там Наваградку. Мама ледзь не плачучы патэлефанавала загадчыцы крамы, але тая нiчым дапамагчы не змагла. Вязанне Вязанне пруткамi i кручком, безумоўна, жаночы занятак. Мне вельмi падабалася, як мама вяжа. Любiў я клубочкi i маткi нiтак. Дапамагаў змотваць маткi ў клубочкi. У часопiсах i кнiжках пра вязанне падоўгу разглядаў узоры розных вязак. Нават навучыўся накiдваць петлi на пруткi, далей за накiдванне петляў навучанне не пайшло. А болей за ўсё маё сэрца ахоплiвала радасць, калi распускаў звязанае i акуратна змотваў нiтку ў шчыльны клубок. Калi маме не падабалася звязанае, яна клiкала мяне, каб распусцiў. У гэтым роспусканні я стаў, безумоўна, майстрам, такiм жа добрым, як у вязаннi мама. Першы дзень вясны У першы дзень вясны мама ад самае ранiцы адчыняла дзверы на гаўбец i ўмывалася снегам. I нас мыла чыстым снегам. Вельмi паэтычна з надыходам вясны абмыць твар i рукi iскрыстым сняжком. Цяпер такiя зiмы, што i снегу няма. Але калi зноў зiма надыйдзе доўгая, марозная i снежная, я першага сакавiка абавязкова ўмыюся снегам, i павiншую маму з першым днём вясны. Уцёкi Шмат разоў я ўцякаў з дому, таму выдатна разумею ўсiх малалетнiх бадзягаў. Дома ўсё кепска, а свет такi вялiкi. Адзiнае, чым мой час дзяцiнства адрознiваўся ад цяперашняга, у iм зусiм не было беспрытульных дзяцей. Уцякаць даводзiлася адному. Першы раз я збег зiмою, калi вучыўся ў трэцiм класе. Намеры былi самыя рашучыя. Мароз лютаваў. Рукавiцы я не ўзяў, забыўся. Пакуль дайшоў да вакзала, рукi абмерзлi. Ехаць без квiтка я збаяўся, давялося вярнуцца. Мама, як убачыла мае чырвоныя рукi, аж заплакала. Павяла мяне ў лазенку. Пусцiла ваду. Сказала: "Не бойся, яна халодная, а табе будзе здавацца, што гарачая". Сапраўды, было такое адчуванне, нiбыта рукi сунулi ў кiпень. Мама расцiрала мае рукi ў халоднай вадзе, боль пацiху сплываў, мама ў мяне такая добрая, любiць мяне. Чаго было ўцякаць? Каханне Мама любiла тату, а ён — яе. Але гэта не вобраз iх кахання. Словы, якiя кожны, цi амаль кожны можа сказаць пра сваiх бацькоў. Мне хацелася стварыць вобраз, i я доўга ўспамiнаў, як мама распавядала пра тату. Згадаўся i такi выпадак. Яны, толькi пажанiўшыся, паехалi да татавых бацькоў. Было спякотнае лета. Яны прыехалi ў Наваельню. Да татавай вёскi было кiламетры тры. Можна было пайсцi па напаленай сонцам дарозе, а тата прапанаваў маме iсцi па рэчцы. Яны разулiся i пайшлi, узяўшыся за рукi па празрыстай i халаднаватай вадзе Ятранкi. Яна неглыбокая, дно — залаты пясок. Мама казала, што гэтае падарожжа па рэчцы, у засенi алешнiку i вербаў, — найлепшае ў яе жыццi… Калi тата пiсаў пра сваю рэчку: "Яна цячэ праз маё сэрца", ён пэўна згадваў i як яны з мамаю iшлi па ёй, узяўшыся за рукi, такiя прыгожыя i маладыя, як мае дзецi цяперака. Iспыт Мама грунтоўна рыхтавалася да iспыту. Стыпендыя была жыццёва неабходная. Сям'я дапамагчы не магла. Мамiна мацi — Ядзя пасля разводу з Глобусам выйшла за Бронiка Кiсяля i нарадзiла Антона i Рэню. У паваенным Койданаве грошы не вялiся. Бронiк вярнуўся з фронта паранены, ледзь жывы. Таму мама вучылася на “выдатна”, i iспыты для яе мелi лёсавызначальнае значэнне. Вярнуўшыся з бiблiятэкi ў iнтэрнат, яна пераапранулася ў сваiм пакоi, дзе жылі ажно дваццаць дзяўчат, і пайшла на кухню, каб запарыць гарбату на вячэру. А там нейкая першакурснiца пытаецца: "Нiна, ты маму бачыла?" — "Маму?" — "Твая мама прыязджала, уся ў чорным". Мама пабегла ў свой пакой, дзяўчаты згасiлi святло i ўдавалi, што спяць. Мама казала, што нiколi ў жыццi не было так страшна, як стаяць у цёмным пакоi, дзе ляжаць пад коўдрамi дзевятнаццаць сябровак. "Яны робяць выгляд, што спяць. Я не ведаю, што спытаць. Нешта здарылася. Нешта жахлiвае. Што? З кiм? Мама ў чорным". — "Ды скажыце Вы, што здарылася?!" — закрычала мама з цемрадзi. Дзяўчаты запалiлi лямпачку, пачалi супакойваць маму. Расказалi, што прыязджала яе мацi, бо памерла баба Марыя, i папрасiла, каб да iспыта нiчога не казалi, а сказалi пасля. Мама ноч не спала. Першай прыбегла ў iнстытут, атрымала пяцёрку i паехала на пахаванне любiмай бабулi Марыi. Панiва Ёсць здарэннi, пра якiя не ведаю, як напiсаць. Галоўнае — я зусiм не ўпэўнены, а цi варта згадваць пра iх наогул. Але яны навязлiва запаўняюць сабой маю свядомасць i захінаюць iншыя згадкi. Яны патрабуюць: напiшы пра нас, напiшы! Адкладаю, наколькi магу. А потым скараюся. Адно з такiх здарэнняў — выпадак з панiвою. Мама ў студэнцкiм iнтэрнаце смажыла бульбу. А вельмi самаўпэўнены маладзён, са знакамiтай артыстычнай сям'i, пачаў непрыстойна сябе паводзiць. Ягонае хамства давяло маму да таго, што яна вывернула яму панiву з салам i бульбаю на голаў. Як не выпалiла вочы, нiхто не ведае. Цудам хлопец не стаў калекам. На наступную ранiцу ў iнтэрнаце з'явiлася прыма Купалаўскага тэатру — Стэфанiя. Яна спрабавала сварыцца на маму, а тая сказала, што калi яшчэ раз яе сын палезе з заляцанкамi, дык застанецца не проста без скуры, але i без галавы, i прынясуць яго дамоў безгаловага. Артыстка абяцала паспрыяць выгнанню мамы з iнстутута. Марныя былі запалохваннi. Напiсаўшы пра панiву, не адчуў я палёгкi. Можа пазней адчую. Спадзяюся. Матылi У нашым садзе над блакiтнымi качанамi капусты лёталi белакрылыя i жоўта-лiмонныя матылi. Iх называлi капуснiцамi. Я так любiў iсцi праз сад, па вузкай сцежцы, за мамаю i любавацца неўпэўнена-лёгкiмi палётамi капуснiцаў. Колькi разоў мне казалi, што матылi шкодныя, што яны ператвараюцца ў вусеняў i ядуць-шкодзяць капусныя лiсты! Мне было не шкада тых тоўстых лiстоў, а матылёў любiў яшчэ больш. Вядома, я любiў iх менш, чым маму. Але сад, мама, матылi! Што можа з гэтым параўнацца? А яшчэ: жыццё маё было наперадзе. Каты i сабакi Хто з жанчынаў не любiць коцiкаў i сабачак? Мая мама. У яе развiлася алергiя на звярыную поўсць. Яна не можа знаходзiцца ў памяшканнi, дзе ёсць цi нядаўна была жывёла. Ёй робiцца кепска. Падобная алергiя мучыць маю дваюрадную сястру Вольгу. Яе арганiзм не прымае пахаў рыбы. Аднойчы Вольга ледзь не задыхнулася, калi яшчэ дзiцёнкам схапiла ў рукi люстранога карпа. Вось i мама пачынае задыхацца ад кацiных пахаў. З гэтае прычыны яна не прыходзiць да мяне ў госцi. Мой кот Чарлi, куплены для Ядзi, нiбыта не пускае яе. Пазбавiцца ад ката я не магу, бо Ядзi часцяком даводзiцца заставацца адной, а з коцiкам не так самотна. Зрэшты, да брата Мiраслава мама таксама не ходзiць, хоць у яго нi ката, нi сабакi даўно няма, толькi два шэрыя пацукі ў драцяной клетцы. Плач Заўсёды саромеўся сваiх слёз. Такi менталiтэт, мужчына мусiць хаваць пачуццi, стрымлiваць слёзы, быць злым i жорсткiм. Такiя героi ў нашых казках i аповесцях. Такiх мужчын нашы жанчыны хочуць бачыць у жыццi. Збольшага мы такiя i ёсць. Я вельмi перажываю з-таго, што прылюдна заплакаў на татавым пахаваннi. Праявiў слабасць, замест таго, каб з каменным тварам рабiць выгляд новага галавы сям'i. Затое мамiны слёзы ўспрымалiся натуральна, як абавязковае, як неабходнае. Днямi, памiж камандзіроўкамi ў Лондан i Вiльню, я забег да мамы на каву. Мы сядзелi на кухнi, i мама расказвала пра сябе: "Мне так сумна без яго. Устану ранiцай, пагляджу на партрэт, i слёзы душаць, але не плачу. Прыходзiць пакаёўка Алена, прыбiрае, мые мне галаву, стрыжэ, робiць прычоску. А дзеля каго я такая парадная, з прычоскаю? Няма з кiм пасварыцца, няма перад кiм паплакаць". Мама здымае акуляры i плача. Мне прыемна глядзець, як плача мая мама. Твар у яе чырванее, робiцца жывым. Так важна, каб твар у мамы быў жывы. "Не перажывай. Я зараз сабяруся. У мяне ёсць вы, але гэта ўсё iншае. З вамi я не магу пасварыцца". Тое, што напiсана тут —слабейшае, за тое, што не сказана i не запiсана. Плач — мацнейшы за слова. Жабрак Заўважаецца такая заканамернасць: калi дом квiтнее, абавязкова ў яго прыходзяць вар'яты i жабракi-папрашайкi. I не важна, якi гэта дом, цi палац японскага iмператара, цi Дом лiтаратарау ў Менску. Жабракi прыходзiлi ў дом пiсьменнiкаў розныя, але адзiн моцна вылучаўся сярод iх. Звалi яго Валера. Ён заходзiў у розныя кабiнеты, у тым лiку i ў бiблiятэку. Чамусьцi ён называў маму Емельянаўна. Пэўна з-за таго, што доўгi час у бiблiятэцы разам з мамаю працавала Еўдакiя Емельянаўна, сястра паэта Панчанкi. Мама заўсёды давала жабраку на хлеб. Прыпадкi Валеравай агрэсii мама ўспрымала спакойна. "Ну не будзем жа мы дактароў выклiкаць", — казала яна, i вар'ят супакойваўся, прасiў прабачэннi ў Емельянаўны i хаваўся за дзвярыма. Бiблiятэкi Мамiны бiблiятэкi былi для нас другiм домам. У чытальных залах я, а пазней i Мiрык рабiлi ўрокi. Любiў я маляваць, схаваўшыся за кнiжнымi стэлажамi. Не было такога свежага часопiса, цi новай кнiгi, якiя я не перагортваў. А найвялiкшым задавальненнем было ўзяць у мамы ключы ад бiблiятэкi, прыйсцi туды ў выходны дзень, i доўга разглядаць i чытаць кнiгi ў адзiноце, у поўнай цiшынi. Тата, брат i я сапраўды лiчылi бiблiятэку домам. Аднаго разу я прывёў Мiрыка да дзвярэй дзiцячага сада i пабег у школу. Я быў упэўнены, што ён пойдзе ў групу. Думаць не думаў, што мой малодшы брат у садок не зойдзе, а пацягнецца бiць абцасамi лёд на лужынах. Хто з нас не ведае, як прыемна прайсцiся па малочным шкле плыткай калюжыны? Толькi ў адной з iх была ямiна, i Мiрык правалiўся ў ледзяную ваду па пояс. Выбраўшыся з вады, ён павалокся не дахаты, а ў бiблiятэку. I прастаяў пад дзвярыма гадзiны дзве, пакуль выхавацелька з iнтэрнату, якi быў у адным будынку з бiблiятэкаю, не знайшла яго i не патэлефанавала нам дамоў. Мiрык забыўся, што па аўторках мама не працуе, а дадому не пайшоў, бо тата насварыўся б мацней за маму. Гэта няпраўда, тата на Мiрыка амаль нiколi не сварыўся. Проста маміна бiблiятэка была для нас другiм домам. Павага i любоў "Сынок, — кажа мама, — спачатку трэба, каб дзецi паважалi бацькоў, а бацькi любiлi сваiх дзяцей. Пазней надыходiзь час, калi ўсё мяняецца: трэба, каб старыя бацькi паважалi сваiх дзяцей i любiлi ўнукаў, а дзецi любiлi сваiх старэнькiх бацькоў. Я вельмi ганаруся сваiмi дзецьмi, i цябе паважаю". А я люблю цябе, мама. напiсаў A 05.08.2003, 23:09 Тата Вугаль Тата страшэнна не любiць рыпення вугалю на зубах. Адны калоцяцца, калi нехта жалезінаю чыкiрыжыць па шкле, другiя не пераносяць шапацення паперы. А бацька не есць вугалю. Ён не можа пакаштаваць печанай у вогнішчы бульбы, што для беларуса дзiва-дзiўнае. Ручкi Калi тата нешта любiць больш за кнiгi, дык гэта ручкi. Ён прывозiць iх адусюль: з Нью-Йорка, з Парыжа, з Масквы… У татавым стале поўная шуфляда самых розных ручак i алоўкаў. I калi збiраюся ў якое падарожжа, тата нагадвае пра ручку i сшытак. З дзяцiнства я памятаю, як ён старанна прамывае над ракавiнай кiтайскую асадку. Тата любiць, каб ручка пiсала тоненька i добра пускала атрамант. А першы раман "Чужая бацькаўшчына" пiша школьнай ручкаю, абмакваючы сталёвае пяро ў белую чарнiлiцу. Апошнiм часам тата пачынае друкаваць на машынцы, але кожнае другое апавяданне прыносiць да маёй сакратаркi Надзеi ў тонкiм школьным сшытку. Напiсанае ручкаю. Нажы, ножыкi, сцiзорыкi… З вайны ў таты застаецца любоў да нажоў. Пэўна, гэта генетычнае, бо ў сялянскай хаце нашага дзеда Ўладзiміра нож - культавая рэч. Нiхто без дзедавага дазволу не можа крануць нож. Ён ляжыць у шуфлядзе кухоннага стала, іншага ў хаце i няма. Гэта ў бацькоўскай кватэры шмат сталоў i безлiч нажоў. Тата з дзяцiнства нажы збiрае. Кажа, што ў вайну меў тры казацкiя шашкi. Даводзiлася хаваць iх у лесе, увагнаўшы ў зямлю па самыя тронкi i замаскаваўшы мохам. Нехта высачыў i скраў бацькаву зброю. Ад усяго вайсковага застаецца толькi нямецкi штых-нож. Тата хоча назваць свае чатыры раманы, сабраўшы іх пад адной вокладкай, — "Цень ад штыха". Але перавыданне раманнага цыкла адкладаецца ў няпэўнасць. На жаль. А я дык нажы, ножыкi, сцiзорыкi не шаную. Купляю наступны, калi папярэднi губляецца альбо ломiцца. Кнiжныя палiцы Тата любiць сядзець на канапе насупраць кнiжных стэлажоў i разважаць пра лiтаратуру. Я магу гадзiнамi стаяць побач i слухаць, слухаць. Завязваецца спрэчка. Няма такога, каб не распачалася палемiка. З-за Камю, цi з-за Дастаеўскага, цi з-за Вавенарга… Абавязкова я цi тата ловiм суразмоўнiка на памылцы ў цытаце цi няправiльнай даце нараджэння якога з класiкаў. Спрачацца каля палiцаў з кнiгамi — сямейная традыцыя. Мы даводзiм адзiн аднаму сваю праўду з томiкамi ў руках. Тата паважае раманiстаў, а мне да-спадобы апавядальнiкi. Ён выдатна ведае расiйскую лiтаратуру, а я так нiколi сур'ёзна i не перачытваў Цютчава, бо захапляўся Усходам — Сёнагон, Басё, Бусон, Iса. Мы розныя, але страшэнна любiм сядзець на канапе, насупраць кнiжных палiцаў, i весцi дыялог пра лiтаратуру. Сябры У таты няма i не было сяброў у маiм разуменнi гэтага паняцця. Можа, у юнацтве ён i меў сябра, але я пра тое нiчога не ведаю. Дый калi ўважлiва прачытаць татавы творы, наўрад цi знойдзецца яскравы матыў сяброўства. Тата шмат з кiм падтрымлiваў добрыя стасункі, але каб ён на роўных з кiмсьцi сябраваў — такога не было. Ён больш за мяне еўрапеец, бо заўсёды трымаў людзей на адлегласцi. Пэўна, таму тата любiць размаўляць з маладзейшымi, з тымi, хто не можа быць яму за сябра. I сваю выснову, што сябры знiкаюць у пэўным веку, недзе ў гадоў трыццаць, я зрабiў, назiраючы найперш за татам , а не за сабою. Зялёны акiян Тата спакойна кажа пра смерць. Яшчэ ў сорак ён пачаў гаварыць сваiм раўналеткам, што стары, што ён адмаўляецца ад той цi iншай справы або пагулянкi з-за свайго веку. "Якi ж ты стары, Чэсь? Ты ж маладзейшы за нас на дзесяць гадоў!" - здзiўлялiся некаторыя. "Не-не, я стары", - настойваў тата. Таму, калi ён мне з братам Мiраславам сказаў, што хоча сур'ёзна пагаварыць пра сваё пахаванне, мы ўспрынялi тое як належнае. Гэта было ў 1998 годзе, улетку. Мы сядзелi за сталом на татавай кухнi, калi ён сказаў: "Я хачу знiкнуць у зялёным акiяне. Мне не падабаюцца менскiя могiлкi. Я хачу вярнуцца на сваю Наваградчыну, у Варакомшчыну, у свае лясы, i назаўсёды знiкнуць у зялёным акiяне…" Прынiжэннi Значна лягчэй перанесцi ўласную знявагу, чым бачыць прынiжэнне таты. А можа, яно толькi здаецца. Адно ведаю дакладна: глядзець, як тата прыносiць скрэмзаныя рукапiсы сваiх твораў ад цэнзараў-рэдактараў, больш чым непрыемна. Яны выкрэслiвалi палiтыку, бурылi сюжэт, кастрыравалi вобразы i мову. Апавяданне "Кароль Нябожа": ад 32 старонак засталося 18. I так праз усё жыццё, праз усю творчасць. Пэўна ж, таму большасць сваiх кнiжак я выдаваў уласным коштам, паўлегальна, без цэнзараў i паскудных дзяржаваў. Галенне Тата голiцца перад выхадам з дому, а ў выхадныя - перад прыходам гасцей. Я — наадварот, галюся з самага ранку, не магу сесцi снедаць, не пагалiўшыся. Тата можа да вечара прахадзiць па кватэры няголены, але спаць, не пагаліўшыся не ляжа. Барады ён нiколi не насiў, бачыў у барадзе азiятчыну, а ён — еўрапеец, католiк, i мусiць галiцца. Голас Якi марудны, запаволены, слабы зрабiўся татаў голас. У тэлефоне ледзь чуваць. Даводзiцца перапытваць пра тое самае па некалькi разоў. Раней тата гаварыў у тэлефон вельмi гучна, ледзь не крычаў, баяўся, што не дачуюць, не зразумеюць. А цяперака гаворыць цiха i нiколi нiчога не баiцца. Сэрца У 1971 годзе ў таты схапiла сэрца. Ён ляжаў апрануты, на засланым ложку. Панаехала дактароў. Усе паўтаралi страшныя словы: "Схапiла сэрца!" I мне ўяўлялася нейкая рука ў гумовай пальчатцы, якая хапае татава сэрца. Сперажывалiся мы тады. Дагэтуль не магу спакойна сказаць два гэтыя словы: "схапiла сэрца". Уражлiвасць Тата вельмi ўражлiвы чалавек, акуратны i асцярожны. Ён не любiць чужога ў побыце i iнтыме. Калi тата вучыўся ў Лiтаратурным iнстытуце, ён у бiблiятэцы памыў рукi i выцер iх ручнiком агульнага карыстання. Праз гадзiну рукi пакрылiся чырвонай высыпкаю. Можа, з месяц ён не мог пазбавiцца зудлiвых плямiнаў, ажно пакуль доктар не здагадаўся, што высыпка не iнфекцыйная, а нервовая: псiхалагiчна тата настроiўся на хваробу i захварэў. Праз такiя здарэнні ён i не любiць усяго чужынскага, агульнага, грамадскага. Трускалка Днямi зайшоў да бацькоў. Проста каб пасядзець з iмi. Мацi запарыла гарбаты i пачаставала мяне трускалкамi. Тата працягнуў руку, каб узяць ягаду, а мацi далiкатна адсунула талерку. "Табе яшчэ няможна сырога". I яна i я ледзь стрымалiся, каб не заплакаць. Але стрымалiся i пачалi гаварыць пра палiтыкаў. Тата захваляваўся, i да яго вярнуўся голас. Лес Тата ў бальнiцы просiць Мiраслава, каб звазiў яго ў лес. Яны заязджаюць у яліннiк. Бацька адмаўляецца выходзiць з машыны. Адчынiў дзверцы, паглядзеў, i яны вярнулiся ў бальнiцу. Лекi Мiраслаў пытаецца ў доктара, чаму так мала лекаў ён прызначыў нашаму тату. "А ў нас больш няма, прывозьце свае лекi, i мы ўсё зробiм." Тых лекаў i ў Менску няма. Даводзiцца тэлефанаваць у Вiльню, каб купiлі i перадалі. Там запiсваюць грувасткую назву, купляюць, перадаюць. Лекi не тыя. Што з iмi рабiць? Доктар суцяшае: спатрэбяцца вашай мацi. Колер твару У таты зусiм кепскi колер твару. Як цяжка пра такое думаць! Калi ён быў дома з мамаю, я адганяў ад сябе гэтае назiранне. Але ў бальнiцы зноў убачыў на бацькавым твары жоўты колер смерцi. Такi колер быў на твары ў маёй хворай на рак бабы Ядзi, калi яна сустрэла мяне ў бальнiчным двары. Такi самы колер меў твар дзядзькi Чэся ў калiдоры ракавага корпуса. Каб жа я памылiўся! Сваё Зрэдку ў iншых бачыш самога сябе. Так дзяды бачаць сябе ва ўнуках. Так я назiраю ў сыходзе таты ўласную нямогласць, слабасць i бездапаможнасць у бязлiтасным свеце. Тата - частка мяне. Сумна i балюча ўсведамляць незваротнасць сыходу. Тэрмiн Калi выпiсвалi з лякарнi бабу Ядзю, дактары напрарочылi ёй месяц жыцця. Яна пабыла з намi месяц i тры днi. Цяпер, калi мы забiралi тату, лекары сказалi, што пражыве ён толькi тры месяцы. Ад гэтых думак у мяне халадзее кроў i калоцiцца сэрца. З усiх сiлаў стараюся хоць бы выглядаць спакойным. Агрэсiя Бываюць iмгненнi, калi мая жывёльная сутнасць паўстае супраць вiдовiшча памiрання. Нехта нябачны падштурхоўвае ўдарыць тату i ўцячы ад яго. Я саромлюся гэтых думак, гэтых бiялагiчных жаданняў. Стрымлiваюся. Пераступаю праз iх. Гавару з татам. Услухоўваюся ў ягоныя часам блытаныя сказы. Iмкнуся зразумець, падтрымаць. Бывае, што ён ужо i не зусiм побач i не зусiм са мною. На сонечны дзень ён можа сказаць: "Вось i дождж пайшоў. У Бога ўсё гатова!" А жывёлiна зноўку прачынаецца. I каб стрымацца, я кусаю сваю шчаку да болю, да крывi. Мама Мама ўздзявае акуляры, i я бачу, якiя ў яе вялiкiя i якiя заплаканыя вочы. Мама ўспамiнае, як яна з татам i са мною, трохгадовым, iшлi па вулiцы. Я — у самаробных валёнках. "Кацiўся наперадзе". Вялiкi п'яны дзядзька прысеў перада мною, працягнуў руку i павiтаўся: "Сяргей". Я таксама даў яму руку i сказаў: "Адамка". — "Ну, ён у вас маладзец! Адам яго завуць?" — "Не, гэта прозвiшча", — сказаў тата. Мама ўспамiнае рознае, добрае, вясёлае, каб не закрычаць, не завыць, калi глядзiць на свайго Чэся. Маркi Далёкiя i нязначныя дэталi маiх стасункаў з татам пачалi набываць патрэбнасць i выразнасць. Гэта выключна нашае з iм, яно нiкому iншаму не належыць. Вось паштовыя маркi. Тата дасылаў iх мне з Масквы ў канвертах, разам з лiстамi да мацi. Я наклейваў маркi ў альбом для фотакартак i безнадзейна псаваў iх як калекцыйныя рэчы. Сутнасць таго збiрання, дасылання i наклейвання была ў нашым разуменнi адзiн аднаго. Мы сядалi за стол, разглядалi маленькiя карцiны, гаварылi пра далёкiя краiны, пра Бурундзi, пра Iндыю, пра Алжыр. Спадчына Тата шмат напiсаў. Апошнiя гады ён пiсаў па маiх замовах i нейкім чынам асабiста для мяне. Цяпер я разумею, што большасць напiсанага татам зроблена дзеля мяне i майго брата, дзеля ўнукаў. Смешна згадваць тут аўтарскiя правы i наогул нейкае там заканадаўства. Але татава лiтаратурная спадчына належыць мне, я гэта адчуваю. I законы мяне не абыходзяць, хоць большасць нашчадкаў i спадкаемцаў творчага чалавека якраз цiкавяць законы i грошы, выгандляваныя за спадчыну. Звычайна гэта людзi бедныя, ва ўсiх сэнсах. Камянi Тата шмат разоў фатаграфаваў камянi. Вялiкiя валуны, што ляжаць на берагах беларускiх палёў. Захапляцца гэтымi цёплымi, парослымi мохам падарункамi ледавiка ён навучыў i мяне. Ёсць у нашых камянях неспазнаная таямнiца, як у егiпецкiх пiрамiдах. Калi доўга глядзець на такi неабдымны, непад'ёмны валун, можна ўбачыць у iм Бога, Буду, будучыню. Я вельмi ўдзячны тату за прагулкi да валуноў. Гэтыя камянi памiж полем i дарогаю сталi сiмваламi нашай з татам Радзiмы. Трава Праз Інтэрнэт на мой сайт, дзе змешчана i татава кнiга "Развiтальная аповесць", прыйшло пытанне: "Чаму Вячаслаў Адамчык так часта ўжывае складаныя прыметнiкi, напiсаныя праз дэфiс: "зеленавата-блакiтны", "рэдзенька-шары", "густа-лiловы"? Тата адказаў, што гэта з-за любовi да батанiкi ды, пэўна, перабольшанай увагi да розных даведнiкаў i паказальнiкаў раслiн, дзе колеры кветак падаюцца праз дэфiс. Апiсанне раслiнаў у татавых раманах — адзiн з найцiкавейшых матываў, прынамсi, для мяне, чалавека далёкага ад прыродазнаўства. Гадзiннiкi Тата паскардзiўся Мiраславу, што ў яго зламалiся ўсе гадзiннiкi. Хоць насамрэч гэта няпраўда. Мiраслаў падарыў тату навюткi японскi настольны будзiльнiк. Тата доўга разглядаў яго, а потым спытаў: "Колькi зараз часу?" i вельмi здзiвiўся, калi Мiраслаў назваў час, якi паказваў будзiльнiк. Тата ўсё нiяк не можа паверыць, што зламалiся не механiчныя прылады, а разбураецца ягоны ўнутраны бiялагiчны час. Ён можа сказаць: "Во, ты схадзiў пераапрануўся!", хоць прайшло два днi, а ў яго ўсё яшчэ цягнецца адзiн пакутлiвы, хваравiты, цёмны дзень. Самагубства Калi бачыш, як няўхiльна згасае зорка татавага жыцця, вельмi прымiтыўнымi падаюцца нават думкi пра самагубства. Колькi пакутаў i роспачы нясе ў сабе адыход блiзкай душы. А наколькi больш балюча такi зыход адгукнецца ў сэрцах блiзкiх людзей, калi ён несвоечасовы, калi дзеці памiраюць раней за бацькоў. I варта жыць толькi дзеля таго, каб не паранiць сваiх блiзкiх заўчасным зыходам. Аптэка Мама пайшла ў аптэку па лекi для таты. Па рэцэптах, выдадзеных у лечкамiсii, яна магла заплацiць палову ад кошту. Аптэкарка сказала, што такiх рэцэптаў не прызнае i выдасць лекi толькi за поўны кошт. Мама абурылася: "У такiм разе я не прызнаю вашай аптэкi!" На што гандлярка секанула: "А вам засталося нядоўга купляць такiя лекi". Мама расказвала пра сварку спакойна, плакаць у яе сiлаў няма. Рэчка Ятранка У кожнага чалавека ёсць свая рэчка, свой лес, сваё поле. Тата любiў Ятранку. Апiсваў яе. Калi мы разам прыязджалi ў Варакомшчыну, дык першым чынам iшлi на рэчку. Тата сядаў на беразе, даставаў нататнiк i пiсаў. Уся ягоная проза нiбыта напiсана на беразе Ятранкi. I для мяне крынiчная вада празрыстай Ятранкi - сiмвал чысцiнi. Нiдзе нiколi я не бачыў рэчкi, святлейшай за нашу. Вёска Ёсць тэмы, пра якiя я пiсаў мала, цi амаль зусiм iх не кранаў. Адна з такiх тэмаў - вёска. Так павялося, вёска - татава тэма. Калi ён казаў: "Тваё Койданава, твая Барселона.", дык у падтэксце гучала: "Мая вёска, мой Наваградак, мая Заходняя Беларусь.". Напэўна, так i застанецца надалей. Тата будзе жыць у "Чужой бацькаўшчыне" — сваiм найлепшым рамане пра вёску. Сшытак Тата заўсёды пiсаў у сшытках. Шмат хто з лiтаратараў пiша iнакш. Хто на асобных аркушах, як Уладзiмiр Караткевiч, хто адразу вылясквае на друкарскай машынцы, як Мiхась Стральцоў. Апошнiм часам камп'ютэр ледзь не татальна авалодаў пiсьменнiкамi. А Уладзiмiр Сцяпан наогул надыктоўвае раманы на дыктафон. На пытанне "Чаму сшытак?" тата адкажа: "А чалавецтва нiчога лепшага за сшытак не вынайшла. Кнiга — той жа сшытак." А я так i застаўся мастаком, усё на асобных аркушах лiтары малюю. I толькi апошнiм часам прымусiў сябе дзённiк пiсаць у сшытку. Любоў да сшыткаў у мяне яшчэ наперадзе. Брат Ян Хварэе тата амаль паўгода i ўвесь гэты час спадзяецца на выздараўленне. Мы ўсе як можам падтрымлiваем ягоныя надзеi. Гаворым пра будучыя кнiгi, апавяданнi, пра палiтычны лёс Беларусi. Хоць самi ведаем прысуд лекараў. I вось тата загаварыў з мацi пра незваротнасць сваёй хваробы. "У мяне тое самае, што i ў Яна?" - "Не". Ян - татаў малодшы брат - памёр ад рака, у пакутлiвых болях, калi морфiй не дапамагае. Тата не паверыў мацi i прыйшоў да Мiраслава. У мяне ён пра сваю хваробу не пытаецца. Я для яго больш чужы i далёкi за мацi i Мiраслава. Пэўна, так і ёсць, бо магу ўначы спаць, а Мiраслаў з мамаю спаць не могуць. У таты дзень пераблытаўся з ноччу. I ён пацiху мiрыцца з лёсам, са сваёй блiзкай смерцю. Вайна Яшчэ адна тэма, якую я старанна абмiнаю, - вайна. Для таты яна - аснова. Хлапечыя ўражаннi нiколi не адпускалi яго душу. Спаленая, расстраляная з германскiх гарматаў вёска Варакомшчына. Галава каровы, якая высунулася з гумна ў вакенца i таму не згарэла. Аднавяскоўцы, пасечаныя шашкамi казакаў, што перайшлi на бок Гiтлера. Усё гэта запаланiла ягоную свядомасць. Можа, таму, калi доктар сказаў, што тата памрэ ў эйфарыi, падумалася, а колькi можна яму пакутаваць. Ён i так адпакутаваў за ўсе здзекi i прынiжэннi беларуса. Магнiтафон i фотаапарат Нядаўна я прачытаў пра нью-йоркцаў, што яны забудуць сёння тое, пра што ты даведаешся заўтра, і магу пацвердзiць гэты факт. Бо музыку, якую слухаў i запiсваў тата ў Амерыцы, у Беларусi пачалi слухаць праз гадоў пяць, а графiцi прыйшлi ў Менск праз два дзесяцігоддзя. З камандзiроўкi ў Нью-Йорк, дзе тата быў у 1980 годзе ў складзе беларускай дэлегацыі ў ААН, ён прывёз магнiтафон i фотаапарат. Тэхнiка прывезлася не дзеля прапаганды амерыканскага ладу жыцця. Тата паехаў з ёй у сваю вёску, дзе сфатаграфаваў нашу зямлю, нашых дзеда Валодзю i бабу Броню. Запiсаў iх галасы. Пэўна, хіп-хоп нiколi i не дакоцiцца да Варакомшчыны, як не будуць распiсаныя з балончыкаў сцены вясковых хатаў. I добра. А вось я, у адрозненне ад таты, не веру ў магутнасць тэхнiкi. Я прымiтыўна малюю тату на паперы i занатоўваю згадкi пра яго i пра нас з iм на аркушах у клетку. Партрэт Папрасiў у таты здымкi. Ён дазволiў iх забраць, нават сказаў, дзе ляжаць. Цэлы вечар я разглядаў фотакарткi, каб выбраць адну i замовiць мастаку апрацаваць яе на камп'ютэры i надрукаваць партрэт. Выбраўся здымак 1965 года. Той час, калi нарадзiўся брат Мiраслаў, калi тата займеў першае шырокае прызнанне, калi я пайшоў у школу, калi ў нас была маладая, шчаслiвая, прыгожая сям'я - тата, мама, я i брат. Таблеткi Мама сказала, што няможна пакiнуць тату нi на хвiлiну, бо стаў зусiм дзiця. Спрабаваў з'есцi ўсе таблеткi. "Што ты робiш, Чэсь?" - "Ты ж мне сказала: з'ясі ўсе таблеткi - i хутка паправiшся…" Тэлефон Думкi пра тату ўзнiкаюць паўсюдна i ў самыя нечаканыя моманты. Вось узяў тэлефонную слухаўку i падумаў, што зусiм хутка (а можа, ужо i сёння) я не змагу пагаварыць з татам па тэлефоне. Ужо цяпер гэта складана зрабiць, бо ён часам не можа нацiснуць на патрэбную кнопку. Сумна. Тое, што знiкае Я так доўга збiраўся напiсаць лiрычны твор пра тое, што знiкае. Адкладваў, адкладваў. Лiчыў сябе не падрыхтаваным да тэмы. Так, адно накiды пра дым, якi вiецца над згаслай свечкаю, пра жоўты пясочак, што цячэ са стромкага берага ў рачную плынь, пра зменлiвыя карункi аблокаў. А тут — татава памiранне… Нават у кроплях дажджу, што скочваюцца з лiстоў лiпы за акном, я бачу свае слёзы, свой плач па тату. Два словы За мiнулы дзень тата сказаў толькi два словы. Адно — ён сказаў маме, калi тая ранiцай абмывала яму ногi. Паклаў далонь ёй на плячо i прашаптаў: "Цярплiвая". А другое прашапталася ўвечары. Я зайшоў у спачывальню. Тата паспрабаваў сесцi. Мама спытала, цi хоча ён вады. "Не". Вочка малпы Я дапамог маме пакласцi тату на ложак. Ягоная прыўзнятая рука дробненька калацiлася. Згадалася вочка малпы, якая пазiрала з пашчы анаконды i хутка-хутка мiргала. Тата ў пашчы ўсепаглынальнай смерцi, а мы - назiральнiкi. Сава Так склалася, што ёсць два Вячаславы Уладзiмiравiчы Адамчыкi i абодва яны з адной сям'i, больш за тое - родныя браты. Тата мой - Чэсь, брат ягоны - Сава, а ў савецка-прарасiйскiх дакументах яны запiсаныя Вячаславамi. Каб спраўдзiць тэлефон дзядзькi Савы, запiсаны немаведама калi, я набраў нумар. Пачуў жаночы голас, якi гукнуў у далёкай наваеленскай кватэрцы: "Дзядуля, цябе да тэлефона". Я сказаў, што тата зусiм кепска сябе адчувае. Сава падзякаваў за званок i паабяцаў патэлефанаваць i прыехаць. А я не змог яму сказаць, што ехаць пакуль не трэба. Вось не змог сказаць i ўсё. Мамiна прызнанне “Мне яшчэ не цяжка. Вось пастаю каля яго на каленях, скажу: "Чэсь, пацiснi мне руку". Ён так слабенька, але ж пацiсне. Я не адна”. Прыезд Савы “Ты ж сказаў, што па тэлефоне пагаварыць з Чэсем не ўдасца, вось я прыехаў”. Сядзiм выпiваем. Я, Мiраслаў i Сава. “Ён мяне прызнаў,” — паўтарае i паўтарае Сава. “Я зайшоў, а ён рукой махнуў. Вось так узняў руку i махнуў”. Тата выйшаў у залу, каб пасядзець на канапе, я прысеў побач з iм. “Цяжка табе, тата?” — “Цяжка,” — амаль нягучна выдыхнуў мой тата i лёг на канапу. Дзядзьку Саву мы правялi на электрычку. Ноч Пасля выпiтага з Савам i Мiраславам я правалiўся ў небыццё. А мама з маёй жонкаю Аленаю цэлую ноч змагалiся з татам, бо ён уставаў i падаў. Пакiдаць яго на ложку зрабілася небяспечна. “Баюся, каб не зламаў сабе што. Ён такi крохкi. Працiраю яго спiрцiкам, мажу дзiцячым крэмам i баюся зламаць якую костачку. Ён зусiм крохкi,” — кажа мне мама наранiцу. Прыўздымаю тату, i ён выпiвае паўкубачка вады з сардэчнымi кроплямi. Сцэнар На працы я паклiкаў сваяка Мiкалая, i разам мы пачалi пiсаць сцэнар пахавання, складаць спiс неабходнага. Крыж. Труна. Месца на могiлках. Партрэт. Вянкi. Надпiсы на стужках. "Дарагому тату ад сыноў Мiраслава i Уладзiмiра", "Дарагому дзеду Чэсю ад унукаў Чэсiка, Ядзi, Вольгi i Мiкалая". "Дарагому майму мужу ад жонкi Нiны". Надпiс на шыльдзе з крыжа. "Вячаслаў Адамчык. 1933-2001". Калi план быў збольшага гатовы i сакратарка Надзея набiрала яго на камп'ютэры, дык збаялася друкаваць дату смерцi i зрабiла пропуск. Давялося другi раз пiсаць дату смерцi пры жывым тату. Антон Развiтацца з татам i падтрымаць сястру прыехаў з Койданава дзядзька Антон. Я выклаў на стол цыгарэты з запальнiчкай. "Хiба ты курыш?" — "Куру i выпiваю". — "А вось я нiчога не магу. За гэтае лета два разы ў бальнiцы ляжаў. Сэрца цiсне i цiсне". Мне згадалася, як Антонава Нiна паскардзiлася, што дзядзька выпiвае штовечар. "Радуйся, Нiна, ён можа яшчэ чарку ўзяць". Пасмяяўся я тады. А цяпер я зрабiў iншую недарэчнасць. Парадаваўся, што Антон добра выглядае. "Што ты, Валодзя! Паглядзi на мае рукi, яны ўсе ў сiняках ад кропельнiц. Я хутка наркаманам стану". Маўчым. Сапраўды, так кепска, як выглядае тата, не выглядае нiхто. Пальцы на руках счарнелi. Ён ляжыць з немiрготкімi вачыма i часта хрыпла дыхае. Дождж Выйшаў на вулiцу. Палiўся дождж. Я паглядзеў на неба з-пад парасона і падумаў: "Божа, калi ты ёсць, зрабi, каб скончыўся дождж. Ну хiба табе цяжка? Пакутуе тата. Мучыцца мама. Праз дзень у мяне самалёт да Барселоны. Як я кiну бацькоў? Што скажу людзям пра сваю адсутнасць на пахаваннi?" — "Калi ты не пабудзеш на татавым пахаваннi, ты сабе гэтага нiколi не даруеш", - кажуць навокал. I яны кажуць праўду. "Божа, дай мне знак, спынi дождж". I дождж перастаў. Я вярнуўся дамоў, пачаў парадкаваць фiнансавыя запiсы. I тут патэлефанавала мама i сказала: "Тата не дыхае. Тата памёр". Апрананне Першыя гадзiны пасля татавай смерцi, прамінулі для мяне ў iстэрычным паўсне. Цяпер я дакладна ведаю, навошта занавешваюць люстэркi. Калi пабачыў скрыўлены плачам уласны твар са звар'яцелымi вачыма, дык напалохаўся больш, чым ад выгляду аголенага таты, якому я трымаў твар, каб ён не застыў з адкрытым ротам. Вочы закрыў тату я. Калi апранаў пiнжак, дык ледзь-ледзь не зламаў ужо нягнуткую i халодную татаву правую руку. Мы паклалi тату на стол у святочным гарнiтуры i навюткiх чаравiках. Пасярод ночы прыйшоў Мiраслаў, i я паехаў дадому паспаць. Выпiў гарэлкi i праспаў да дзесяці ранiцы. Кроў Поўна людзей з кветкамi. Усе спачуваюць. А ў мяне кожныя пяць хвiлiн твар перакошваецца, збiваецца дыханне, слёзы цякуць з вачэй. Тату пераклалi са стала ў труну. Мамiна цётка Вiкця прывяла жанчын, i яны адспявалi нашага тату Чэся. У кватэры такая задуха, што я захацеў выйсцi на вулiцу, каб не страцiць прытомнасць. Калi адчыняў дзверы на праспект, дык ададраў кавалак скуры з указальнага пальца на правай руцэ. Стаю з акрываўленай рукой на праспекце, i кроў мая крапае на шэры брук. I тут падыходзiць да мяне мастачка ў чорных акулярах, падобная да вупыршы, i пытаецца: “Адамчык, што з табой? Ты вельмi кепска выглядаеш”. — “Бацька ў мяне памёр. Зараз хаваць будзем. Вось я дзверы адчынiў i скуру з пальца садраў. Я i ўчора яе садраў, калi татавымi ключамi спрабаваў гэты замок адчынiць. Толькi ўчора ранка была маленькая…" Вярнулася Ядзя з аптэкi, забiнтавала мне палец. Мастачка развiталася. "Крэпка будзе стаяць тое, пад што кроў пацякла", - згадалася мне. Што будзе крэпка стаяць? Слова Труну закрылi вечкам i прыкруцiлi. Як добра, што вечка прыкручваецца, i не будзе гэтага жахлiвага гуку забiвання цвiкоў. Хлопцы ўзнялi майго тату на плечы і панеслi. Мама па сходах лесвіцы ледзь iдзе, а таму труна далёка ўнiзе. З цемнаватага пад'езда выходжу на сонца i слепну. Гучыць аркестр, але што за музыка, разабраць не магу. Падыходзiць Толiк Кiсель i абдымае мяне. З iм iду да аўтобуса-катафалка. Як толькi мы селi ў аўтобус, пайшоў дождж. Праз вентыляцыйныя люкi на труну, на крыж, на партрэт пачалi падаць буйныя кроплi, падобныя да кропляў маёй крывi, адно празрыстыя. А перад самай Кальварыяй заззяла сонца. Неверагодна зыркае ў вiльготнай свежасцi. Тату чакала магiла на грудзе, непадалёк ад касцёла. На рамонт i адкрыццё гэтага касцёла тата адным з першых ахвяраваў грошы ў часы атэiстычнай безнадзейнасцi. Панiхiду праводзiла старшыня Саюза пiсьменнiкаў Вольга Iпатава. Выступалi татавы калегi. А калi далi слова мне, мама, якую я падтрымлiваў за локаць, цiха сказала: "Толькi нядоўга, бо я не вытрымаю". Мамiна рэплiка збiла мяне, i маму стала шкада больш за тату. I я толькi сказаў: “Тата, я так цябе люблю, што ў мяне няма словаў.” Сказаў i заплакаў гучна, непрыгожа. Потым гаварыла мама. Потым труну апусцiлi ў ямiну, засыпалi. Далакопы, калi ўпрыгожвалi капец, зламалi напалам кветкi. "Каб не пакралi", - растлумачылi яны. Кватэра На жалобную вячэру нi я нi Мiраслаў не пайшлi, сiлы не было. З дачкой я вярнуўся дадому. Пераапрануўся ў спартовае i пайшоў бегаць у парку, каб змучыцца фiзiчна i на нейкi час забыцца пра смерць. Пасля ледзянога душу я зноў апрануў усё чорнае, паехаў на бацькоўскую кватэру. Адчынiў Мiраслаў: "Цяжка сюды прыходзiць, калi нiкога няма". Сапраўды. Я прайшоўся па пустых пакоях. Усе татавы рэчы нiбыта памерлi разам з iм. Кнiгi, нататнiкi, рукапiсы ляжалi як нежывыя. Адчужанасць свяцiлася ў кожнай рэчы. Мы дачакалiся мацi. Толькi калi яна пераапранулася ў хатняе i загаварыла пра сонечнасць гэтага дня, пра тое, што тата збiраўся напiсаць буквар, а цяпер мы мусiм дарабiць задуманае, я перастаў хвалявацца за яе i развiтаўся. Мора Стаю на беразе Мiжземнага мора. Гляджу на ваду. Чалавечае жыццё падобнае да падзення хвалi. Я пра гэта казаў раней i, пэўна, скажу i падумаю не адзiн раз. I пра тое, як небяспечна чалавеку зазiраць у сваю будучыню, у сваю магiлу. I чамусьцi ўсё адно даводзiцца гэта рабiць. На Кальварыйскiх могiлках мы прыдбалi сямейнае месца. Пакуль там толькi тата, а я на беразе мора згадваю падарункi, якiя ён прывозiў мне, якiя я прывозiў яму. "Прывязi просты сшытак i простую ручку", - казаў тата. I я прывязу яму ручку i сшытак, i пакладу пад крыж, бо тата любiў пiсаць, а я люблю свайго тату. 06.02.2001 — 06.08.2003 напiсаў А 07.08.2003, 00:44 P.S. У дзённіку Кузьма Чорны пытаўся: "Хто напіша за мяне мае раманы?" Сапраўды? Даводзіцца самому пісаць тое, што ніхто іншы напісаць не зможа, самае сваё. Нарэшце завершана праца, напісаны першы беларускі раман у інтэрнэтным фармаце. Застаецца выказаць удзячнасць усім хто прымаў удзел у гэтай працы… Сяргею Дубаўцу (don) за падказку пісаць раман пра маму. Ганне Кісліцынай (anna) за ідэю стварыць сентыментальны тэкст. Алісе Бізяевай за аплочванне інтэрнэт прасторы. Януку Латушку за тэхнічнае забеспячэнне. Паўлу Абрамовічу за агітаванне мяне пісаць раман. Уладзіміру Арлову за рэдактуру. Ядзі за ўнясенне рэдактарскіх правак. (Раману Кардонскаму) за перашкоды. (Палівачу) за прысутнасць побач. Алесю Беламу (Man Kurt) за спробы палемікі. Севярыну Квяткоўскаму за падтрымку маіх фармальных знаходак у арганізацыі нэт-тэкстаў. (Одзе) за спаборніцтва з Квяткоўскім. Уладзіміру Каткоўскаму за першапачатковы імпэт. Уладзіміру Сцяпану за сяброўскую падтрымку. Максіму Клімковічу за размовы за каваю. Сяргею Харэўскаму за спробы паразумецца. Алесю Аркушу за простасць ва ўзаемаадносінах. Сяргею Ancalotu za vieru ў мой талент. Усім Літаранцам і Літаранкам. Усім наведнікам ЛІТАРЫnet. напiсаў Адам Глобус 07.08.2003, 01:39 а колькі болю, калі бачыш, што ты ні на што ні каму не патрэбны. калі за ўсё жыцьцё ты нічога не стварыў. а ўсё што ты зрабіў - ня ўдала, ня правільна, ці зноў такі, нікому не патрэбна. калі ты - адзін, нават ворагаў няма. калі няма з кім пагутарыць, няма каму распавесьці тое, што думаеш. калі ўсе твае думкі - дзівацкія, бязглуздыя, і нікому не патрэбныя, і нават шкодныя. мабыць шмат што зьмянілася б, і не было б многіх самагубстваў, калі б чалавеку калі-некалі сказалі б некалькі простых слоў, напомнілі яму, што ён яшчэ існуе, што ён патрэбны камусьці. напiсаў Зьмiцер Лапцёнак 19.08.2003, 17:39 Чалавек патрэбны. Чалаек запатрабаваны. Так мог бы назваць сваю працу Камю. Ён разважаў бы пра камень, які патрабуе Сізіфа, каб быць каменем. Ён вэжкаўся б з валуном, пакуль той не ператворыцца ў пясок… О, как печален ты, безжизненный песок. Едва сожмёшь в руке — шурша чуть слышно, сыплешся сквозь пальцы. Так маркоціўся Ісікава Такубоку на беразе акіяну. Сягоння мне бліжэй Луі Фердынанд Селін. Які можа сказаць: "Якога ражна?! Трэба ехаць у Афрыку, на край ночы, і жыць. P.S. У мяне ў кішэні зноўку ёсць білет да Барселоны. напiсаў Адам Глобус 20.08.2003, 00:04 Moi, je suis utile, avant tout pour moi-meme, et je me fishe de tout ce qu'on tache de me dire pour m'insulter. Chaque personne a sa destination originale unique. Je suis ici, peut-etre, pour ennuyer le Globe, peut-etre pour m'enrichir, peut-etre pour aider qn. напiсаў George 25.08.2003, 01:48 Варта зрабіць пераклад. напiсаў Ledu 28.08.2003, 15:43 Адамовіч-Абрамовіч Прачытаў у П. Абрамовіча пра свой раман “Дом”: “Такім чынам, мы можам канстатаваць, што эгацэнтрычная структура “раману” (“сонца і прамяні”) уступіла ў супярэчнасць з жаданьнем аўтара падаць матэрыял “гіперрэалістычна”, “з натуры”. Шматграннага натуралістычнага мастацкага твору з мноствам унутраных сувязяў і дэталёвай прарысоўкай пэрсанажаў не атрымалася.” Бог з ім, што Абрамовіч не ведае сінонімаў да мастацтвазнаўчага тэрміна гіперрэалізм – фотарэалізм, і спрабуе патрабаваць шматграннасці ад двухмернай выявы. Брак ведаў даравальны. Горш тое непапраўнае, што лучыць постсавецкага Абрамовіча з саўдэпаўскім А. Адамовічам. Чытай: “Але ў рамане “сонца не свеціць”: за “лапінамі” мяшчанства, багемы і г. д. Не бачны гераічныя будні сучаснасці. Адамовіч.” (Тлумачальны слоўнік беларускай мовы. Том 1. Ст. 323. БагЕма,.) Як яны заманалі, гэтыя палітінфарматары з зампалітінфарматарамі, палітолухі з аналізатарамі, службісты-сталіністы з антыбульбашбашыстамі. Якая мастацтву розніца, дзе яны служаць: у Бульбашбашыі ці Ябанабушыі. Мастацту і літаратуры абыякава, а мастакам і літаратарам балюча. Мне было балюча чытаць, як Адамовіч аплёўваў вялікіх жывапісцаў. Мне малапрыемна чуць каструбаваты русізм Абрамовіча “прарысоўка”. Яшчэ горш – усведамляць неіміручасць духоўнай слепаты. напiсаў Адам Глобус 04.08.2004, 16:04 Вариант "8+Э" - шизоидность и экстраверсия 8+Э (без психастении) - это опять какой-нибудь гуру, причем круг его "учеников" достаточно велик. Но не зря я тут беру слово "ученики" в кавычки: выраженно экстраверсивный учитель просто не в состоянии уделить каждому ученику столько времени, чтобы тот мог считаться обученным именно этим учителем. И ученики там скорее всего заочные "в массовом порядке". Или просто последователи изложенных идей - так как они сами их понимают. А в общем, такой человек - та же "нестандартная личность на виду". В силу экстраверсии его все видят, но и проблемы его также видны всем. И нередко он может считаться как раз не гением, а городским сумасшедшим… напiсаў Псыхіятар 04.08.2004, 16:45 Doktar, Vy taki razumny, chamu tady pliashki z pad piva zbiraiece w maim parku? напiсаў Sadownik 05.08.2004, 13:58 Тыповыя звычкі садоўнікаў вывучаю. напiсаў Псыхіятар 05.08.2004, 15:30 Вывучацель? На каго навывучацца збіраешся? На багатага і прыгожага? Разумею. Але не тое ты вывучаеш, не туды глядзіш, не ў тым месцы падпільноўваеш, не ў той час цікуеш. Мой адпачынак прымаеш за працу, пра маю эканамічную дзейнасць не ўяўляеш, маю сацыяльную актыўнасць ігнаруеш. Так што, жадаю табе вывучацельстваць далей, глыбей і плённа. напiсаў не японскі літаратар 06.08.2004, 16:09 Па-першае, не "на каго", а "што". Літаратару (пагатоў не японскаму) варта ведаць сістэму склонаў ды ўмець да іх падбіраць пытаньні, а ня толькі лавІць крытыкаў на няправільным ўжываньні мастацтвазнаўчых тэрмінаў. :) Па-другое, я нікога не падпільноўваю і не цкую, я назіраю. Зьвярніцеся да кагосьці з маіх калегаў, мяркую, некаторыя праблемы, яны Вам дапамогуць вырашыць. Па-трэцяе, толькі якасныя тэксты заслугоўваюць увагі й пахвалы. І ня важна, чаму яны пішуцца — каб бавіць вольны час альбо каб зарабляць грошы. Зрэшты, калі для Вас тэксты толькі адпачынак і да іхнага напісаньня Вы ставіцеся неахайна, то не чакайце таго што чытачы назавуць іх шэдэўрамі. Па-чацьвертае, Вашая эканамічная дзейнасьць няхай цікавіць падаткавыя ворганы. Я чужыя грошы не лічу. Па-пятае, мяне ня болей цікавіць Вашая сацыяльная актыўнасьць і прычынаў, па якіх яна мусіць мяне цікавіць, я таксама ня бачу. Па-шостае, беларуская мова ня любіць залішніх наваротаў. Паспрабуйце прамовіць свой неалягізм "вывучацельстваць" (я так разумею, тут прапушчаны суфікс -ва). Цяжка будзе. А ў апошнім сказе прыслоўе "плённа" варта ўжыць у параўнальнай ступені — "больш плённа". напiсаў Псыхіатар 06.08.2004, 16:48 Па-трэцяе, толькі якасныя тэксты заслугоўваюць увагі Каб так было, засталіся б крытыкі з літаратуразнаўцамі бяз хлеба. Пра культуролухаў з палітолухамі і не зайзай-каюся. напiсаў Г-алоўурач 02.10.2004, 15:54 Так, дзеля інфармацыі раблю спасылку для крытыкаў і літаратуразнаўцаў… Дмитрий Бак: Эта проблема возникла, конечно, не в этом году, а возникла уже давно. И эта проблема - ровесница XX века, и Мандельштам еще в конце 20-х годов написал статью, где сравнил процесс распада традиционного романа с процессом распада традиционных ценностей личности. Романы закончились, как закончились люди, воспринимавшие себя так, как это было в XIX веке принято, - люди, выброшенные из своих биографий, как шары из бильярдных луз. И эта проблема нарастает от года к году, и каждый год мы слышим, как члены жюри и корреспонденты возмущенно говорят: "Ах, почему включен этот текст?" И определение жанровое с каждым годом становится все более зыбким. Относительно XIX века у меня особых сомнений нет: это большое произведение про то, как человек сам определяется в границах социума, как он идет постепенно на компромиссы по сравнению со своими юношескими иллюзиями и мечтами и как происходит прилаживание и согласование претензий отдельной личности и того сообщества людей, которое ее окружает. В XXI веке контуры личности размыты, и осознания целостности ситуации тоже не существует. Роман, на мой взгляд, сейчас это текст, который призван осознать новое отношение человека к миру. www.svoboda.org/programs/otb/2004/OBT.09 Літаратарам, што засталіся жыць у мінулым стагоддзі, таксама варта пачытаць і падумаць. напiсаў ХХІ 08.10.2004, 14:51 Калі я на ўласныя вочы пабачыў … Адама Глёбуса Пашанцавала!!! Хутчэй за ўсё, «прахалода і спакой» — дэкляратыўныя, вонкавыя, а ўнутры — гарачыя пачуцьці, нэрвовае суперажываньне, якое нашыя суайчыньнікі ня ўмеюць надзейна хаваць на дне душы, як ангельцы віктарыянскай эпохі. Ангельцаў віктарыянскай эпохі таксама пабачыў на ўласныя вочы? Не? litara.net/forum/559 Не на тую галінку запіс зрабіў. Гарачыя пачуцці апанавалі… напiсаў Адам Глобус 02.11.2004, 14:23 Адам, справа ў тым, што не аднаму мне пашанцавала пабачыць Вас з ЧЫРВОНЫМІ ВУШАМІ. Пашанцавала ўсім, хто прыйшоў да Вас на прэзентацыю (а трапіў, чамусьці, на канцэрт NRM). Ці кожны дзень шаноўная публіка можа пабачыць, як Вы публічна — вачыма, голасам, рухамі — увасабляеце БАЦЬКОЎСКАЕ КАХАНЬНЕ, СЫНОЎНІ СОРАМ, БРАТЭРСКУЮ ЎДЗЯЧНАСЬЦЬ і іншыя простыя чалавечыя пачуцьці? Канешне, не. Але тады, на сцэне, у момант, калі на яе ступілі Вашыя родныя, УСЁ ПАЙШЛО НЕ ПА ВАШАМУ СЦЭНАРЫЮ, Вы перасталі быць звышчалавекам, звышлітаратарам, звышвыдаўцом. Вашыя родныя пусьцілі ўсіх нас у Ваш дом і зусім ня той, што Вы збудавалі, у тым ліку, на 12-й старонцы сваёй кнігі. Дарэчы, у Арлова, стыльрэдактара Вашага "Дому", свае ўяўленьні пра гіперрэчаіснасьць (і адкуль Вы толькі вывалаклі на сьвет гэты тэрмін, з якой старонкі заімшэлай Вялікай Савецкай энцыкляпедыі?), раз ён "тое" паставіў, а "гэтае" выкінуў з вашага мастацкага тэксту, як сам ён казаў на прэзентацыі. напiсаў Павел Абрамовiч 04.11.2004, 15:17 перапрашаю, не "гіперрэчаіснасьць", а "гіперрэалізм". Вялікі Энцыклапедычны слоўнік (www.slovari.net/show.php?sl=bs&art=14855)усё адно не дае адказу, ці сапраўды гэты "кірунак у выяўленчым мастацтве" яскрава адбіўся ў "Доме" Адама Глёбуса. Няма ў рамане гіперэалізму і ўсё! Бо ў кнізе аўтар холадна кажа, што жонка яму ня крэўная, а на прэзентацыі рамана ўсім робіцца зразумела, што ён яе так кахае, аж калоціцца! Што ты ўсё перапрашаешся? Пішы дакладна, і не трэба будзе перапрашацца, каментатар мой койданаўскі. А то патас які разгарнуў: "Вы перасталі быць звышчалавекам, звышлітаратарам, звышвыдаўцом.(…)Няма ў рамане гіперэалізму і ўсё!" А "р" прапусціў, зноў памыліўся? напiсаў Адам Глобус 04.11.2004, 16:46 Бегбедэр у тэксце “Windows on the World” заўважыў: “Пісаць … гіперрэалістычны раман цяжка з-за самой рэальнасці…" напiсаў Бегбедэр 2003 25.11.2004, 14:14 У рамане Бегбедэра "99 франкаў" ёсьць цудоўныя радкі пра Глёбуса: "Вам от меня не скрыться. Куда ни плюнь, всюду царит моя реклама. Я запрещаю вам скучать. Я мешаю вам думать. … Все сказанное, вероятно, не пробуждает у вас симпатии ко мне. Вообще-то любой автор, заводясь с новой книгой, должен прикинуться эдаким симпомпончиком, но я не желаю скрывать правду: я нелицеприятный рассказчик. Более того, я представляю собой вполне мерзопакостную сволочь, способную загадить все, до чего дотронусь. В идеале желательно, чтобы вы уже сейчас возненавидели меня – перед тем как возненавидеть эпоху, которая меня породила. Но самое удивительное, что все вокруг считают такую ситуацию нормальной! Эй, вы, меня тошнит от вас, жалких рабов, покорно выполняющих любой мой каприз! Ну зачем вы сделали из меня Повелителя Мира?" напiсаў Бегбедэр 2004 26.11.2004, 13:50 Адам Глобус. Дом: Раман. Мн., Логвінаў, 2004. Его называют «отцом белорусской эротической литературы». Его первые новеллы нужно было прятать от детей. А его «Дом» - роман-автопортрет в семейном интерьере. Так Адам Глобус показывает, что умеет быть разным. Что откровенность для мужчины – это не страшно. Что от «Дамавікамерона» до «Дома» - путь неблизкий. Странно читать эту книгу, будто подсматриваешь в замочную скважину чужой квартиры. Хотя понимаешь, что волнения неоправданны – хозяева в курсе. Доверчиво принимая все сказанное, чувствуешь подвох. Видимо, созданный Глобусом литературный образ свысока насмехается над неискушенным читателем. Роман скорее похож не на исповедь, а на дневник. Да и зачем Глобусу исповедаться? Он наблюдает и размышляет. Он банальный и трогательный. И не смущается этого. Новая степень откровения Глобуса – щемящий монолог о кровном и непреходящем. О дочке: “Найлепш нашы стасункі можна пазначыць словам “cool” – спакой, недамаўлёнасць, халадок”. О внуке: “…Ёсць зайздрасць і рэўнасць да новага чалавека. Вось ён будзе жыць, а ты, а мы, а ўсе…” Об отце: “Тата ў пашчы ўсепаглынальнай смерці, а мы – назіральнікі”. О себе: “Я – ніхто? Я – муж геніяльнай жонкі!” И называет семейную интимность “жалением” (“шкадаваннем”). Похоже, что за «Дом» Адама Глобуса, написанный с натуры, можно быть спокойными. напiсаў HORIZONS 09.12.2004, 16:05 За кубачкам кавы з Марынай КОКТЫШ Алена АДАМЧЫК: "Каб заставацца маладым, трэба калекцыянiраваць вёсны" Дагэтуль на фотаздымках аголенымi з'яўлялiся толькi некаторыя беларускiя спартсмены i зоркi эстрады. Нядаўна фотамастачка Алена Адамчык (жонка пiсьменнiка Адама Глобуса), вядомая сваiмi пачуццёвымi эратычнымi здымкамi, распранула аднаго вядомага беларускага палiтыка… "Мастацтва мусiць прыцягваць да сябе, таму яно павiнна быць эратычным", — гаворыць Алена. — Алена, Ваш супердарагi фотаальбом "Беларускi", якi нядаўна выйшаў у свет, прысвечаны прыгожым i паспяховым жанчынам нашай краiны. На Ваш погляд, што небходна кожнай жанчыне для таго, каб адчуваць сабе камфортна? — Дом, сям'я i добры муж. Я лiчу, што жанчына павiнна займацца дзецьмi i творчасцю. Абавязак мужчыны — ствараць для сваёй каханай такiя ўмовы, каб яна адчувала сябе камфортна. Iншая справа, калi жанчына не жадае нiкому падпарадкоўвацца i сама займаецца бiзнесам… — Вы ўсяго дабiвалiся самi цi пры дапамозе мужчын? — Не магу сказаць, што Алена Адамчык — гэта чалавек, якi зрабiў сябе сам. У мяне заўсёды была залежнасць ад мужчын. Напрыклад, любоў да фатаграфii мне прывiў бацька. Ён вельмi любiў фатаграфаваць i я была ў яго самая любiмая мадэль. У спадчыну ад таты мне дасталiся дзве валiзкi фотаздымкаў… Дзякуючы яму, я з дзяцiнства адчувала сябе ўпэўненай, прыгожай i таленавiтай. Бацька таксама прывiў мне любоў да кнiгi, якая потым давяла мяне да Адама Глобуса. А Глобус навучыў мяне рабiць папкi. У мужа амаль на кожнага цiкавага з яго кропкi гледжання чалавека, ёсць папка. Нават на мяне. I я таксама пачала складаць свае негатывы ў папкi i абавязкова падпiсваць iх: дзень, год, краiна, iмя натуршчыка. Гэтая храналогiя дапамагае нiчога не забываць i крыху па-iншаму глядзець на свет… Многiя фатаграфы адразу знiшчаюць здымкi, якiя iм не падабаюцца. Я так не раблю, бо ведаю, што праз нейкi час яны спатрэбяцца. — Глобус кажа, што да Вас амаль нiхто не вяртаецца па негатывы. Акрамя негатыўных жанчын, якiя "пагражаюць, патрабуюць грошай i знiшчэння тых негатываў". "Яны абвiнавачваюць Алену ў распаўсюджваннi парнаграфii…", — гаворыць ён. — (Смяецца). Мае фотаздымкi амаль ўсiх уражваюць. Як станоўча, так i адмоўна. Мае працы часта з'яўлялiся ў прэстыжных часопiсах. I падчас да мяне прыходзiлi людзi, накшталт суценёраў, якiя, пабачыўшы на старонках замежных часопiсаў сваiх палюбоўнiц, хацелi атрымаць за iх грошы… Але я заўсёды лiчыла, што фотаздымкi — гэта наша сумесная творчасць з мадэлямi. I яны могуць выкарыстоўвацца i мной, i маiмi героямi як заўгодна. — Вы шмат працуеце з прафесiйнымi мадэлямi. Чаму? У iх больш пакладзiсты характар, чым у асобных палiтыкаў цi зорак эстрады i яны моўчкi падпарадкоўваюцца Вам? — Я раблю здымкi тых людзей, з якiмi мяне зводзiць лёс. Тых, якiм патрэбна маё мастацтва. Iншая справа, што ў мяне заўсёды было багемнае кола. Яно адлюстравана i на здымках. Я не будую планаў: маўляў, хацела бы зняць таго цi iншага чалавека. Мне хапае тых людзей, якiя навокал мяне. А што такое "зорка" — я не ведаю. З самага звычайнага чалавека пры дапамозе добрага, якаснага фотаздымка можна зрабiць зорку. — Нават з тых, хто лiчыць сабе нефотагенiчным i сцвярджае, што ў жыццi выглядае значна прыгажэй, чым на фота? — Так. Я не ведаю, што такое непрыгожы чалавек. Для мяне ўсе прыгожыя. Усё майстэрства ў тым, каб паставiць добры свет, пры якiм чалавек будзе адчуваць сябе дастойна. Трэба, каб святло ўпала на твар менавiта там, дзе трэба, каб падкрэслiць яго прыгажосць. Ёсць здымкi, якiя ўрэзалiся ў памяць на усё жыццё. Я люблю працаваць з прыгожымi людзьмi. Але аднойчы да мяне прыйшла незвычайна прыгожая жанчына! Падчас здымкаў мне нават захацелася закрыць ёй твар косамi, бо невыносна было глядзець на яе прыгажосць… Дарэчы, калi я пачынала здымаць, мне хацелася здымаць толькi прыгожае. А зараз — наадварот… Калi я чую, што чалавек кажа, маўляў, я такi непрыгожы, i на здымках дрэнна атрымлiваюся, мне хочацца з iм працаваць. Такi чалавек увесь час думае пра сваю знешнасць, стаiць каля люстэрка, i ён ужо неяк гатовы да працы з фатографам… — Няўжо да фотасессii трэба рыхтавацца? — Я люблю, калi мадэль рыхтуецца да здымкаў. Дарэчы, я сама вельмi сур'ёзна рыхтуюся. Да кожнай фотасесii раблю малюнкi, накiды, невялiчкiя тэксты. Спачатку абавязкова сустракаюся з чалавекам, якога буду здымаць. Даведваюся, пра тое, што ён любiць, чым займаецца, што чытае, якую музыку слухае i гэтак далей. Пры гэтым звяртаю ўвагу на самыя розныя рэчы: якiя валасы, пальцы, шчыкалаткi. Прадумваю, якой будзе вопратка цi яе не будзе ўвогуле. Словам, шукаю вобраз. Калi сцэнарый здымкаў ўжо iснуе ў маёй галаве, мы пачынаем гульню, як у тэатры. Спачатку я пачынаю давiць на мадэль, як трэба рухацца, глядзець. Здараецца, што мадэлi здзiўляюцць мяне сваiмi iмправiзацыямi, атрымоўваюцца нечаканыя рэчы. I ўсё рухаеца, як запраграмаванае кiно. Дарэчы, можа, таму аператар Анджэя Вайды, калi прыходзiў на маю першую выставу за мяжой у Варшаве, заўважыў, што мае здымкi вельмi кiнематаграфiчныя… З велiзарнага стоса здымкаў звычайна складана нешта выкрэслiць. Таму я захоўваю лiтаральна ўсё. I — дзiўная рэч — праз некалькi год мне падабаюцца тыя здымкi, на якiя раней не звяртала ўвагi. Так атрымалася, напрыклад, з гаспадыняй мадэльнага агенцтва "Тамара" Тамарай Ганчаровай. — Яна была не супраць, што Вы выкарысталi ў альбоме яе старыя здымкi? — Наадварот. Многiя жанчыны, якiя ў мяне калiсьцi здымалiся, хацелi б трапiць на старонкi фотаальбома. А Тамара — мая сяброўка з дзяцiнства. Яна была адной з маiх першых мадэляў… — Амаль усе Вашыя здымкi — пастановачныя… — Я не люблю рэпартажныя здымкi. Лiчу iх насiллем над чалавекам. Людзi не бачаць, што iх здымаюць, яны не падрыхтаваныя. Хаця здымкi, якiя мы з гаспадыняй аднаго з мiнскiх буцiкоў Элай Татарынавай рабiлi ў Лiтве падчас мiтынгу супраць Паксаса, можна назваць рэпартажнымi. Я здымала яе на фоне коннай палiцыi, у разгар акцыi. I гэта ўсiх так уразiла, што лiтаральна праз некалькi хвiлiн журналiсты таксама пачалi здымаць Элу i пытацца: "А хто гэта?". А праз пару дзён ёй патэлефанаваў яе сябра, уладальнiк "Литувос Ритос" i сказаў: "Эла, мне прыносяць здымкi, а там паўсюль твае ногi!". Я люблю здымаць на вулiцах. Здаецца, што ўсё жыццё пачынае круцiцца вакол цябе. Людзi самi лезуць у камеру, просяць, каб iх здымалi… Атрымлiваецца сапраўднае шоу. — Што, на Ваш погляд, цяжэй: быць фатографам цi мадэллю? — Складана адказаць… Мадэлi кажуць, што iх праца вельмi цяжкая. Мяне вельмi ўразiў аповед адной мадэлi, якая здымалася ў Цюрiху. Узiмку яна некалькi гадзiн распранутая i без абутку пазiравала на шасэ… — Калi не сакрэт: колькi каштуе фотасесiя ў Алены Адамчык? — Я заўсёды лiчылася дарагiм фатографам. — А калi больш канкрэтна? — Па-рознаму… Але гэта такiя рэчы, пра якiя ў газетах не кажуць. Нават калi прадаецца маёмасць, у аб'явах пiшуць: "Кошт дагаварны". — На адным з аўкцыёнаў у Мiнску два здымка беларускага фатографа Аляксея Шчукiна купiлi за 220 i 180 долараў. За колькi прадаюцца Вашыя? — У свой час мы з Адамам Глобусам самi рабiлi аўкцыёны. Калi Глобус вучыўся ў Акадэмii мастацтваў, ён заўважыў, што студэнты, якiя шмат малююць, звычайна знiшчаюць свае працы (i зараз таксама), каб лiшнi раз не трацiць грошы на паперу, падрамнiкi. I Глобус вырашыў праводзiць аукцыёны i гандляваць, а дакладней — абменьвацца памiж сабой гэтымi творамi. Свой твор знiшчыць лягчэй, чым чужы, за якi аддаў капейку. Мае здымкi тады таксама iшлi з малатка. I каштавалi значна даражэй, чым жывапiс… Сёння на аўкцыёны я працы не выстаўляю. — I выстаў ў Беларусi не робiце. Гэта прынцыпiяльна? — Я раней рабiла, а потым зразумела, што няма сэнсу. Расходы вялiкiя, а кошты — не. Лепш я зраблю яшчэ адну кнiгу цi адкладу грошы на паперу… — Некалькi месяцаў таму на "Радые Свабода" быў сюжэт пра тое, як здымаюць Лукашэнку. Фатографы распавядалi, што супрацоўнiкi Адмiнiстрацыi прэзiдэнта заўсёды iм кажуць, з якога боку можна фатаграфаваць "правадыра", на колькi метраў да яго можна падыходзiць… — Мастаку нельга нешта забараняць. Але ўвесь час забараняюць. I не толькi ў нас. I дарэмна. Бо мастак бачыць тое, што будзе заўтра. Таму сёння тое, што ён робiць, выглядае надзвычайна. — Вам асабiста ёсць рознiца, каго здымаць: людзей, якiя прыслужваюць рэжыму цi супрацьстаўляюць сябе ўладзе? — Я люблю здымаць тых людзей, якiя любяць у мяне здымацца. — У адным са сваiх твораў Глобус напiсаў: "Алена ня любiць, не шануе й не фатаграфуе: шэсьцi, ускладаньнi вянкоў, мiтынгi, манiфэстацыi, вэтэранаў, вэтэрынараў, дзяцей з малпамi, шлюбныя ўрачыстасьцi, вайсковыя парады, трупы й ружы цялеснага колеру… ". Цi не страчвае ў такiм выпадку Вашая мастацкая палiтра фарбаў жыцця? Усё ж так шэсцi i манiфестацыi — гэта таксама жыццё. — А ад чаго яна страчвае? Ад таго, што я не падпарадкоўваюся нейкiм загадам, як некаторыя фотамайстры? Калi ўвесь час падпарадкоўвацца загадам i забаронам, можна лёгка страцiць свой мастацкi погляд… — Страцiць можна не толькi погляд, але i значна большае… Многiя, мякка кажучы, былi здзiўлены ўчынкам Мiхаiла Фiнберга, якi на канцэрце, прысвечаным рэферэндуму, пракрычаў у мiкрафон, што любiць Аляксандра Рыгоравiча Лукашэнку… — Я вельмi люблю джаз i стараюся не прапускаць нiводнага джазавага канцэрта. Маю шмат сяброў сярод французскiх, амерыканскiх, англiйскiх джазмэнаў. А музыку Фiнберга я не ведаю, бо нiколi не была на яго канцэртах. Таму не магу ацэньваць тое, што ён робiць. — Давайце iзноў вернемся да фотасправы. Як Вы лiчыце, Беларусь багатая на фотамастакоў? — Я магу называць iмёны мэтраў фотасправы, якiмi цiкаўлюся i жыву, але сярод iх няма беларускiх. — Некаторыя фатографы лiчаць небясспрэчным мастацтва Алены Адамчык i не прылiчваюць яе да шэдэўрыстаў… — Некаму мае творы падабаюцца, некаму — не. Гэта абсалютна нармальна. — Яшчэ адна цытата з пiсьменнiка Глобуса, якому не раз нагадвалi, што яго жонка — генiй, а ён — нiхто. "Мне такое гаварылi. I хто? Крываногая палюбоўнiца кiнарэжысэра-алькаголiка. Такая жаўтазубая, як нутрыя. Атручаная злосьцю сьлiна ляцела мне ў вочы. Я ня лез на сьцяну. Не пускаў з рота пену. Ня бiўся ў гiстэрыцы… Пагаджаўся. Ветлiва хiтаў галавою. Так, так… У адоранага чалавека ўсё мусiць быць выдатнае: i адзежа, i творы, i заробкi, i жонку ён выбiрае адпаведную, таленавiтую й разумную. Можна наадварот…" Вы лiчыце сябе генiем? — Жонка вядомага мастака Андрэя Смаляка марыць стварыць клуб генiяў. Для выбраных асоб. Я ўжо атрымала запрашэнне туды ўступiць. — Вашага мужа ў Iнтэрнэце таксама не раз называлi генiем. Цiкава, а чаму распаўся Ваш першы шлюб? — Ён быў не доўгiм. Хлопец прапанаваў мне стварыць сям'ю. Калi я расказала бацькам, яны спыталi: ты ведаеш, хто ён такi, якая ў яго рэпутацыя? Тады для мяне iснаваў толькi факт шлюбу, а хто партнёр — зусiм не цiкавiла. У мяне была адна страсць — фатаграфiя. — Тады як Вы сталi кандыдатам бiялагiчных навук? — Я лiчу, што кожная жанчына абавязана ведаць бiялогiю i медыцыну, каб гадаваць дзяцей. — Вы спецыялiст у галiне геранталогii — навукi пра старэнне. Як Вы ставiцеся да ўзросту? — Узрост — гэта не толькi маршчынкi, мудрасць… Ёсць нейкi перыядызм… З позняй восенi ты ўжо пачынаеш чакаць вясну. У мяне сакавiк — самы любiмы месяц. Паўсюль яшчэ лёд i снег, але ў паветры ўжо носiцца подых вясны. Не раз заўважала: калi сок падымаецца па дрэвах i ў табе таксама нешта абуджаецца. I, нягледзячы на ўзрост, з кожнай вясной ты быццам бы маладзееш. Мне здаецца, няважна, колькi чалавеку гадоў на самай праве. Галоўнае, каб у яго ў душы была вясна. Каб заставацца маладым, трэба калекцыянiраваць вёсны. Нават апошняя нервная клетка будзе рэагаваць на вясну… I ў любым узросце трэба адчуваць сябе часткай прыроды i… кахаць. — Дарэчы, пра каханне. Ваш муж казаў, што, каб зберагчы каханне, ён не купляе фотапаштовак, не фатаграфуе, не здымае кiно, не працуе на TV i не малее аголеных натуршчыц без Вашага дазволу. Што робiце Вы дзеля таго, каб зберагчы каханне? — Каханне альбо ёсць, альбо няма. Зберагчы яго немагчыма. — Расказваюць, што Вы даволi бурна рэагуеце на захапленнi мужа iншымi жанчынамi. У прэсе пiсалi, што адной беларускай спявачцы, якая танчыла з Глобусам, Вы разбiлi твар… — Напэўна, кожны мужчына жадае, каб яго жонка рэўнавала. А бойка сапраўды была. Толькi тады я пабiла мужчыну. У былым рэстаране "Мутнае вока" да мяне прыстаў адiн паэт, якi ўвесь час казаў пра тое, што Глобус — патаскун. Я сказала: пайшлi на вулiцу, там мне пра ўсё раскажаш. А там я падрала яму кашулю… Я лiчу, што сям'я можа трымацца толькi на свабодным каханнi. Я жыву з Глобусам таму, што яго кахаю. I Глобус таксама. Нi я яму нiчога не павiнна, нi ён мне. Ён вольны чалавек. I нашай дачцэ ён, дарэчы, таксама сказаў: "Ты заўсёды павiнна адчуваць сабе вольным чалавекам. I асаблiва ў каханнi". — Вам нiколi не хацелася сысцi ад Глобуса да iншага мужчыны? — У мяне сапраўды шмат прыхiльнiкаў. Але каб сысцi? Не.. Мы доўга жывем разам, за гэты час, па шчырасцi, усякае было. Здаралiся непаразуменнi, пасля якiх хацелася проста збегчы. У пустыню, напрыклад. А вось да кагосьцi канкрэтнага — не… Глобус увесь час мяне здзiўляе. Ён вельмi мнагагранны чалавек. I ў каханнi таксама. — Праўда, што ў Лiтве Вы ўзначальваеце клуб жанчын нетрадыцыйнай арыентацыi? — Нiколi гэтага не было. Я ўвайшла ў гiсторыю Лiтвы, бо правяла там фестываль нетрадыцыйнага мастацтва. I калi на прэс-канферэнцыi мяне спыталi, лесбiянка я цi не, я адказала, што сапраўды жыву ў нумары разам са сваiмi дзвюмя мадэлямi. А калi некага цiкавiць, як мы спалi i цi было памiж намi каханне, гэта ўжо iншае пытанне. Але яго чамусьцi нiхто не задаў… Дарэчы, а ложак у нумары сапраўды быў адзiн… — Як Вы ўвогуле ставiцеся да жаночых арганiзацый? — Фемiнiзм я не падтрымлiваю. Лiчу, што самае галоўнае для жанчыны — гэта сям'я. — Зараз Вы працуеце над кнiгай пра мужчын Барселоны. Чаму не пра беларусаў? — Сярод беларускiх мужчын я ведаю толькi аднаго — свайго мужа. А там — шмат. — Апошнiм часам многiя жанчыны чамусьцi кажуць, што яны расчаравалiся ў сучасных мужчынах… — А ў чым яны тады не расчаравалiся? Каб не расчароўвацца ў людзях, не трэба ўскладаць на iх шмат надзей. У першую чаргу трэба спадзявацца на самога сабе. I калi ў цябе нейкя непрыемнасцi па жыццi, прычыну трэба шукаць таксама ў сабе. Як гаворыць мой муж, заўсёды "виновата жертва". — I апошняе пытанне. Па-Вашаму, фотаздымкi хлусяць? — Напэўна, не. Фатограф толькi адлюстроўвае. Яму нiчога не належыць. Ён проста фiксуе, факусiруе факт. Хiба факты могуць быць хлуслiвыя?.. напiсаў НАРОДНАЯ ВОЛЯ 11.12.2004, 20:49 VIP-TERRAриум Елена АДАМЧИК: "Люблю портовые города за щемящее чувство свободы" Фотограф с мировым именем, жена известного белорусского писателя, мать двоих детей и официальная хозяйка издательства "Современный литератор". Ее первыми "моделями" были площади, после чего она перешла к поиску абсолюта эстетики лиц и тел. Она впервые в нашей стране сделала выставку "обнаженной натуры" в переходе метро, а в среде белорусского гей-сообщества ее работы были признаны культовыми. Позировать ей посчитали удачей Олег Лукашевич, Анжелика Агурбаш, Ирина Дорофеева. Утонченная блондинка со взглядом профессионала, поэтизирующим уныние серой действительности, только вчера вернулась из Литвы, поскольку уже давно живет "между Минском и Вильнюсом". Сегодня я беру интервью у Елены Адамчик. Воспетый Шнуром мобильник мог стоить фотографу жизни - Елена, с вашим супругом, писателем Адамом Глобусом, вы предпочитаете отдыхать вместе или - отдыхать друг от друга? - Отдыхать мы ездим всегда только вдвоем. А вообще по работе, например, в Южную Африку, куда меня пригласила моя английская знакомая, которая работает моделью, я ездила без мужа. Мы поехали с ней вдвоем в ЮАР год назад, в прошлом январе. Она взяла три чемодана самой эксклюзивной одежды, а я разрабатывала маршрут. Жили, работали, ездили на машинах, летали на самолетах по всей Южной Африке. Впечатлений очень много, но было тяжело. Почему тяжело? Просто наш тур начался с того, что нас чуть не застрелили. У меня был стресс, после которого я очень сильно заболела. - Вы испытали на себе открытую неприязнь негров к белым? - Нет! Я бы не сказала, что была неприязнь. Они там за сотовый телефон готовы убить, из-за чего нас год назад чуть и не убили… Просто нарвались на бандитов. Мы там проявили героизм, конечно, редкостный. - Вы не отдали бандитам телефон? - Не отдали. Если бы мы его отдали, у нас забрали бы сумки, засунули бы в машину, из которой где-то по дороге выбросили одни наши кости! О том, что такое вполне может случиться на территории этой страны, нас никто не предупредил. После этого случая мы вечерами никуда не выходили, даже поужинать, сидели до утра в номере отеля. Днем вызывали такси, которое стоит там безумных денег, и ездили только с таксистами или с гидами. Пляж за колючей проволокой на земле магараджей - В целях безопасности пришлось забыть даже про пляж? - Мы жили в хорошем отеле, в стоимость которого входило то, что нас отвозили на джипах к Индийскому океану - на пляж, который находился за колючей проволокой, где мы и загорали. В ЮАР - все за колючей проволокой. Но… интересно. Вот сейчас я вспомнила, как по приглашению подруги должна была поехать в Америку, в которой никогда не была, но не поехала. Не захотела бросать свой континент, поскольку "нахлебалась" в ЮАР. Вместо меня полетела моя дочка. - Если не принимать во внимание человеческий фактор, что вы можете сказать об архитектуре, к примеру, Лост Сити (Потерянного города)? Говорят, что это - фантастическое место с оригинальной архитектурой и почти сказочной роскошью… - Нет там никакой архитектуры. Там - колониальный стиль. Тяжело увязать: Африка и архитектура… Мы жили в лучших отелях. В Сан Сити, например, известный отель "Палас" - дворец, очень дорогой, пафосный, в нем живут магараджи. В Кейптауне мы жили в "Тейбл-бэт", очень интересном отеле, сделанном в стиле портовых пакгаузов. Мы жили в стеклянной угловой комнате, вокруг которой двигались портовые краны. Корабли заходят в порт и выходят - складывалось ощущение, что ты находишься на корабле. Очень красиво! Вот кажется, что в Кейптауне - такая цивилизация, а выходишь из отеля, пройдешь немного - подъезжают всякие "козлы". Затхлость Беларуси - в отсутствии выхода к морю - Ваше любимое место отдыха? - Отель "Виллон" под Вильнюсом. Мы с мужем ездим туда по выходным. - Вы отдаете предпочтение Литве перед другими европейскими странами? - Нет, Амстердаму! (Смеется.) "Страна" Амстердам нравится мне больше всего - своей свободой и цивилизацией, высокой культурой, которую видно даже по рекламе и домам. Шикарные каналы, порт переходит в город, я вообще люблю портовые города за их выход к морю, за щемящее чувство свободы. Корабли приходят со всего мира, и потом - вот это дыхание, порт продувается ветром, нет затхлости. Может, мы уже привыкли в Беларуси к тому, что - низина, болота везде… Душа рвется к чему-то открытому. Но почему-то не в горы, а именно к морю. Мне больше нравится море. - У вас не возникало мысли о переезде из Беларуси в другую страну на постоянное место жительства? - На постоянное? Я не знаю… Наверное, Беларусь - для меня скорее временное место жительства, чем постоянное. Потому что все мы здесь - в этом мире - тоже живем временно. - В таком случае, считаете ли вы себя "гражданкой мира" (по аналогии с гражданином мира)? - Нет, не считаю. В Африке я себя не чувствовала таковой. Хотя, в шутку, конечно, мне предлагали там остаться, изучать на закрытой территории заповедника жизнь львов, жирафов, носорогов. Дело в том, что я кандидат биологических наук. Может быть, когда-нибудь я туда и приеду, поскольку очень люблю животных. Вообще не могу я себя назвать "гражданином мира", поскольку слово "гражданство" само по себе мне не совсем понятно. Это слово мешает человеку свободно двигаться в разных направлениях. Это разделяет людей, порождает агрессию, вражду. Гражданство - это паспорт, визы, которыми постоянно нужно заниматься. Например, едешь в Ригу - нужно делать одну визу, в Литву - другую, в Европу, в Шенген - третью, в Англию - четвертую…. Йога и скачки - занятия, достойные истинной католички - У вас очень подтянутая и стро йная фигура, при помощи каких видов спорта вы этого достигаете? - Я люблю конный спорт. Раньше профессионально занималась выездкой в Высшей школе верховой езды. А так, в принципе, по утрам бегаю в парке, но без фанатизма. Со мной бегает мой муж. Сначала он просто смотрел, как бегаю я, а потом как-то втянулся. Теперь подбадриваем друг друга, так легче. Я растянула ногу и не бегала два месяца, а муж все равно продолжал. Если бы он не бегал, я бы подумала "Ай!" - и когда-нибудь бросила бы. Это как, например, если курят муж и жена, то кому-то из них очень трудно бросить, потому что второй продолжает это делать. Так и в беге. - В модных нынче элитных фитнес-клубах вас не увидишь? - Я не люблю фитнес. Занимаюсь йогой. - Занятия йогой связаны с возможным увлечением индуизмом? - Нет, скорее, с буддизмом. - А по вероисповеданию вы, если не ошибаюсь, католичка? - Ну, как, по вероиcповеданию… Меня просто крестили в Литве, в которой прошло мое детство. Вильнюс - моя вторая родина. Кстати, в Литве в сентябре 2004 года у меня состоялась презентация книжки - альбома "Беларускі", совместно с агентством "Ford". Ко мне приехали гости со всего мира, а из Минска - Тамара Гончарова со своими моделями. - Возможно ли еще приобрести вашу книгу? - Возможно, но она сравнительно дорого стоит. О туризме, словесной требухе и эстетике испанских крестов - Вы когда-нибудь увлекались активным туризмом? - Никогда. Я люблю комфорт. Правда, с подругами я раньше ездила в горы - на горнолыжные курорты, но там мы жили в отелях. В Карпаты, на Кавказ, в Домбай - тоже жила исключительно в гостиницах. Туризм, на мой взгляд, предполагает хождение группами. А ходить за экскурсоводами я не люблю. Сел один и поехал. Ни с кем ничем не связан. Вот как в Барселоне - мы с мужем часто живем в отеле у моря, а в город можем спокойно ездить по одному. Очень любим мертвый сезон. Мне не нравится, как и слово "гражданство", слово "туризм". Есть - "путешествие", "вояж"… А сам корень слова "туризм" мне непонятен. - Несколько слов о Барселоне. - С Барселоной я связана вот уже 10 лет. Мы с мужем живем в Беларуси, но практически каждый год ездим в Барселону. Там замечательная архитектура - потрясающий стиль модерн, тут же - и готика, и романский стиль, много музеев. В готическом квартале (показывает мне снимки из шикарного фотоальбома) я часто снимаю своего мужа. Там уникальный свет, и модель - уникальная (улыбается): он может не только нарисовать, но еще и сыграть химеру. Путешествия занимают большую часть нашей жизни, поэтому мы с мужем стали относиться к жилью абсолютно не с точки зрения уюта. Наше жилье наполняют картины моего мужа, записи, те же фотоаппараты, книги. А вот предметы наподобие этой тумбочки (кивает на стоящую у стены старую тумбочку), которую мне отдали соседи, хоть я и люблю антиквариат, мы не коллекционируем. Коллекционирование машин, картин и всего прочего - не для нас. Мы слишком много ездим по свету. (Задумывается). Кажется, и не ездил никуда, а посмотришь - и там был, и там… - В вас, как в большинстве путешественников, жив ли постсовковый поведенческий рудимент - привозить из поездок традиционные сувениры для знакомых? - Я не люблю слово "сувенир" так же, как слова "туризм" и "гражданство", и "совок". Хотя "совок" бывает разный… Есть заштампованные с советских времен слова, которые вызывают отвращение. У моего друга, московского поэта Александра Ерёменко, есть замечательная строчка: "Часто пишется "труп", а читается - "труд". Навязанные нам категории, которые неприятны: общность, народ, человечество, материнство, подвиг, победа. - Ваша фотостудия, в которой мы сейчас беседуем, располагается в двух минутах ходьбы от площади Победы… - Возможно, мое неприятие слова "победа" связано еще и с воспоминанием о марке машины моей любимой тетушки, которая почти полвека живет рядом с площадью, на Броневом. Мой муж - писатель, и он в общении подходит к словам профессионально. Так как большую часть своей жизни я провожу за разговорами с ним, поэтому у меня, наверное, появилось такое эмоциональное отношение к словам… А насчет того, что же я привожу с собой из поездок, - то вот, привезла из Испании штук 12 крестов, купила в лавке старьевщика. Мне нравится, как испанцы делают кресты, у них есть традиции. Вообще сама по себе конструкция креста - гениальна. Я их уже почти все раздарила своим друзьям. Осталось только 2. (Перебирает пальцами крестики на своей шее, рассказывая о каждом). Этот - с янтарем. А знаки вот на этом кресте - детали, которые испанцы изображают у Христа на распятии: грабли, лопата и кирка. Испанские кресты просты в своей красоте. Но этой простоте - сотни лет. - Своим друзьям вы дарите испанские кресты, а чем в ближайшее время можете порадовать минскую публику? - Мой муж сейчас начал писать новый роман, а я почти выпустила новый альбом, который будет состоять из каталонских фотографий. Автор: Эльза БИЛЕТНИКОВА www.tio.by/cgi-bin/newspaper.cgi?t=text& напiсаў Эльза 26.03.2005, 13:42 Белоруски могут быть счастливыми! Елена Адамчик собрала их со всего мира в своем новом проекте «Белоруски». В фотоальбоме про женщин рассказывают фотографии и короткие интервью На 180 полноцветных страницах счастливых белорусок поместилось 12. Всех объединяет одно – они успешны и они белоруски. «Этой работой я хотела сказать, что для наших женщин нет границ», - говорит Елена Адамчик. Владлена: «Мой дед, Степан Кузьмич Лозовик, родился в 1908 году в Беларуси. В 9 лет он остался сиротой, и его приютила семья дяди. После революции дядю раскулачили и всю семью сослали в Сибирь. Там родилась моя мать, там родилась и я. В 1989 году наша семья эмигрировала в Италию. Там началась моя профессиональная карьера. Долгое время я была единственным русским адвокатом в Италии, и адвокатом успешным…» Затем Владлена занималась инвестициями в недвижимость, поставками в Европу аргентинского вина, производством одежды для конного спорта. Поло - ее настоящая страсть. Именно поэтому Владислава и живет в Лондоне, где, по ее мнению, лучшие в Европе условия для занятия поло. - Фотосессия с Владленой проходила в московской квартире графа Орлова. Кстати, после съемок в жизни многих моих героинь произошли кардинальные изменения. Владлена, например, родила девочку, которая стала наследницей всего состояния семьи. А семья мужа Владлены владеет во Франции целой сетью дорогих магазинов, - говорит Елена Адамчик. Наташа из Борисова «Жила была девочка в городе Борисове. И как все девочки в Борисове мечтала уехать далеко-далеко. Однажды я уехала в Минск, закончила педагогический университет. А потом жизнь забросила меня в Великобританию. И уже пять лет я живу в Лондоне…» Наташа стала моделью, в будущем мечтает заниматься недвижимостью. Но не просто продавать дома, а делать в них интерьеры, чтобы люди жили и радовались. «Но когда меня спрашивают: «Скучаешь ли ты по своей родине?» – я всегда отвечаю: «Я скучаю по своему детству. По тем старым дворикам в Борисове, где чья-то бабушка следит за всей детворой…» - С Наташей мы предприняли путешествие в Южную Африку… - вспоминает Елена Адамчик, - Я придумала такой сценарий съемки: белокожую красавицу похищают африканцы… И как только мы вышли за ворота отеля, чтобы поесть устриц в том месте, где они особенно хороши, этот сценарий стал воплощаться в жизнь. На нас напали. Один из бандитов с пистолетом в руке вырывал у Наташи мобильный телефон, второй выкручивал мне руки… Телефон для нее - это жизнь, там номера всех ее друзей и знакомых. Но как объяснить африканцу: телефон забирайте, только карточку достать хотим! Мы поползли в сторону отеля «Хилтон», но портье перед нашим носом закрыл ворота. И я бросилась на дорогу под колеса машины… Это было очень рискованно, потому что автомобили неслись сплошным потоком. Машины остановились, и бандиты убежали… А мы все равно нашли ресторан с устрицами. Он оказался роскошным. Ведь был декабрь. Сезон ловли устриц. Вот в этом вся Наташа. Наталья из Японии «Я мечтаю о карьере в Голливуде. Агентство, с которым я работаю, хочет отправить меня в Лос-Анджелес досконально изучить английский язык. Мне еще только 21 год, и я верю, что у меня все получится…» - Наташа родом из Минска, но уже три года работает в Токио моделью. В Москве Наташина внешность считалась немодельной – она мала ростом. А вот в Японии карьера сложилась самым удачным образом, Наташа была выбрана лицом фирмы «Мицубиси». В Лос-Анжелесе она намерена не только выучить язык, но и актерское ремесло освоить. Наташа очень целеустремленная натура. И не удивительно, ведь она бывшая спортсменка. Ее команда в свое время стала чемпионом Европы по хоккею на траве, - . 13-й портрет Очень скромно в конце книги помещен портрет самой Елены. Она ведь тоже белоруска и тоже успешна. Много путешествует – сегодня в Вильнюсе, завтра в Москве. Любит всех и все, что ее окружает: мужа, известного под литературным псевдонимом Адам Глобус, детей и внука, своих героев и героинь… Она свободна в выборе занятий: сегодня фотографирует, завтра – создает коллекцию одежды с Иваном Айплатовым. Она уже давно известна как талантливый фотохудожник и жадно наслаждается тем, что делает. - Женщине доступны, с одной стороны, и космос, и компьютер, а с другой, такие первобытные состояния, как баюкание ребенка, мытье детской попы… Этот симбиоз открывает просто беспредельные возможности для творчества, которые мужчинам недоступны, - уверена Елена. Ольга УЛЕВИЧ 26 февраля 2005 www.minsk.kp.ru/2005/02/26/doc54457/ напiсаў Ольга 26.03.2005, 13:45 Мы ж разумеем, што, напрыклад, пісьменнік Адам Глобус зусім не тоесны Адаму Глобусу, герою рамана "Дом". напiсала aksana 13.04.2005, 00:55 Не разумею, калі адна aksana гаворыць: "Мы ж разумеем…" Не разумею, чаму гэта я ЗУСІМ не тоесны сабе. Зусім не тоесным сабе я проста быць не магу, каб і захацеў. Разумею, што трэба разпачаць пабудову новага раману пра блізкіх і родных, пра тых, каго люблю, і тых, хто любіў і любіць мяне. напiсаў Адам Глобус 13.04.2005, 12:12 Герои вечера: Елена Адамчик, Ядвига Адамчик, Иван Айплатов, Адам Глёбус. www.mi.by/gallery/index.php?gallery_id=8 напiсаў МЫ 23.05.2005, 17:55 2005-05-24 мода Креатив по-белорусски Впервые в Беларуси прошло fashion-событие – презентация совместного проекта белорусских фотохудожника Елены Адамчик и молодого модельера Ивана Айплатова. Презентация состоялась на территории СОК «Логойск». Она была организована Международным автомобильным холдингом «Атлант-М», выступившим в качестве мецената. Одна из целей мероприятия – положить начало Fashion Event в Беларуси, поскольку Россия и Украина уже включили подобные мероприятия в план ежегодных событий, в Москве и Киеве проходят национальные недели моды. После проведения «Атлант-М Fashion Night» можно сказать: теперь Fashion Event есть и в Беларуси. Кто представлял? Елена Адамчик – известный фотохудожник Беларуси, директор издательства «Сучасная лiтаратура», автор литературного фотоальбома «Bielaruski». Героини книги – яркие личности, красивые женщины. Для кого-то из них Беларусь – место рождения, для кого-то – земля предков, а кто-то сделал в Беларуси головокружительную профессиональную карьеру. «Все они живут в больших городах, в разных странах, любят природу, дорожат своей семьей и добились успеха своим талантом». Все они – белоруски. Елена Адамчик думает о своем будущем проекте. Он будет называться «Европейки». На вопрос, появится ли когда-либо проект «Белорусы», Елена просто ответила: «Да». Иван Айплатов – дизайнер одежды, благодаря которому мода «made in Belarus» заняла качественно новое место в fashion-мире. В портфолио белорусского модельера – многочисленные призы различных конкурсов и фестивалей моды, он – участник Российской недели моды. Иван Айплатов – автор костюмов для групп «Ляпис Трубецкой», «Леприконсы», «Монтана», «Браво», постановки «Чудаки» в Русском драматическом театре (Минск), Московского государственного цирка. Его весенне-летняя коллекция 2005 года, представленная в рамках Российской недели моды, была с восторгом принята зрителями, прессой, коллегами по цеху. Ее показ в Беларуси в формате «fashion-события» прошел впервые. Международный автомобильный холдинг «Атлант-М» – одна из самых крупных автомобильных компаний в СНГ, марочный портфель которого включает 15 автомобильных брендов. Холдинг возрождает в нашей стране традиции меценатства, так необходимого для развития культуры в целом. В презентации участвовали белорусские группы «DrumExtasy», «Крама», Государственный ансамбль танца Республики Беларусь, чье выступление было включено в общую постановку дефиле, моделинг обеспечивался агентством «Тамара». В подготовке, организации и осуществлении мероприятия принимали участие Елена Адамчик, Иван Айплатов, Тамара Гончарова, Мария Дударева, Алена Попова и Илья Прохоров. Что представляли? Во время творческих посиделок в мастерских родилась идея соединить фотографии Елены Адамчик и модельное исполнение Ивана Айплатова. К совместному проекту шли долго, тем не менее, по словам Ивана, коллекция дорабатывалась до последнего момента, до самой презентации зрителю, как, впрочем, любая коллекция одежды, готовящаяся к показу. Коллекция одежды Ивана Айплатова и Елены Адамчик выполнена из авторских тканей. Особенности использованных для изделий тканей – ручной принт на основе фотографий Адамчик, декор изделий выполнен вышивкой, бисером, кружевной отделкой (итальянское и швейцарское кружево 50–60-х годов 20-го века), морскими ракушками, шелковыми деталями. Фотографии, основа принта, – это каталонская серия с обнаженным телом, отснятая Еленой Адамчик в мастерской знаменитого в Испании художника, друга Сальвадора Дали. Все представленные зрителям модели выполнены в единичных экземплярах. По словам Елены Адамчик, в одежде из коллекции есть то, что особенно ценно для современного человека, – простота, естественность, лаконичность, ориентация на историю родины и мировые культурные традиции. Как представляли? Из пелены дождя по аллее к террасе ресторана «Логойск» спускалось белое облако, которое образовали девушки, одетые в белые одежды. Их движения и построение были подчинены строгой композиции. На фоне ночного неба и национального белорусского пейзажа их танец олицетворял саму Беларусь. Дефиле состояло из трех взаимосвязанных частей, выстроенных в одну логическую линию. Открывался показ перфомансом – под литературно-музыкальную композицию модели представили коллекцию «Ожившие страницы», выполненную из увеличенных оригинальных страниц фотоальбома Елены Адамчик. Музыка, слова, движения моделей и реальность происходящего – все говорило о красоте, естественности и цельности женщин, которые с гордостью говорят о себе: «Мы белоруски». Затем зрители увидели fashion-коллекцию весна-лето 2005 Ивана Айплатова и коллекцию «Адамчик-Айплатов». Надо заметить, что по своему качественному уровню дефиле не уступало европейским. Даже под проливным дождем девушки-модели в своих оригинальных нарядах выглядели и держались великолепно. Фишка коллекции – корсеты. Они привлекают женщин своей элегантностью, как бы добавляют женщине женственности. Судя по коллекции Айплатова, весной и летом будет модно все яркое, но незамысловатое и удобное. Акцент в одежде будет сделан на деталях: модных воротниках, манжетах, карманах, элементах декора. Смачную точку в дефиле поставил автомобиль VW Phaeton, по мнению руководства холдинга «Атлант-М», не менее элегантный, чем арт-продукт фотохудожника и модельера. Шоу состоялось, и почему-то подумалось: «Ну, чем не Голливуд…» Зрелище было подготовлено целым коллективом творческих людей Беларуси. Они не преследовали коммерческие цели при создании и подготовке этого праздника моды. Пожалуй, главное для них было самовыражение, реализация творческого потенциала – создание качественного арт-продукта «made in Belarus». Кстати, Елена Адамчик сказала на пресс-конференции, что проектом заинтересовались в Украине, а ближайшие планы – везти коллекцию в Барселону. Елена Адамчик и Иван Айплатов убеждены, что их сотрудничество будет продолжено, а это значит, что впереди у белорусов и белорусок еще много "модных событий". Татьяна Соловьёва news.by/505/2005-05-24/1765/ напiсаў Креатив по-белорусски 30.05.2005, 12:50 АДАМ ГЛОБУС – У "БЕЛАРУСКІМ КУТКУ" Спецыяльна для таго, каб сустрэцца са сваімі чытачамі з Астравеччыны, днямі ў наш гарадок завітаў беларускі пісьменнік Адам Глобус (Уладзімір Адамчык). Глобус – паэт, якому падуладны многія вершаваныя формы (нават японскія танку). Глобус – журналіст, які стаяў ля вытокаў утварэння часопіса "Крыніца", рабіў газету "Ласковый май", супрацоўнічае з "ЛіМам", "Нашай Нівай", "Полымем"… Глобус – пісьменнік: аўтар спавядальнага зборніка "Браслаўская стыгмата", цудоўных эсэ, лірычнага рамана "Дом" і аўтар сцэнарыяў многіх крымінальных тэлесерыялаў, якія дэманструюцца па НТВ і РТР. Яго пяру таксама належаць скандальна вядомыя расповяды аб жыцці беларускіх знакамітасцей: пісьменнікаў, мастакоў, журналістаў. А яшчэ ён аўтар порнаапавяданняў – своеасаблівага беларускага "Дэкамерона". Уладзімір Адамчык – удачлівы бізнесмен, які разам з братам Міраславам валодае прэстыжным кніжным выдаведцтвам, якое пастаўляе свае кнігі ў асноўным на расійскі кніжны рынак. Ён – мастак, за плячыма якога вучоба ў галоўнай мастацкай вучэльні рэспублікі. Спіс яго заняткаў і захапленняў можна яшчэ доўга прадаўжаць, але і з ужо пералічанага бачна, што Адам Глобус – асоба неадназначная. Шмат у чым супярэчлівая – найбольш, здаецца, для самога сябе. Адметная рыса твораў Глобуса – іх лаканізм, калі адным абзацам пісьменнік здольны раскрыць лёс і трагедыю свайго героя. І мова – простая, размоўная, крыху з гумарком, з іроніяй (да героя? да чытача? да сябе?). І раптам – сказ – два – як пад дых. Чытаеш іх і становіцца страшна ад галавакружнай глыбіні, нырнуць (ці ўзляцець?) у якую прапануе аўтар. …Думаецца, што сярод тых, хто ў мінулую пятніцу прыйшоў (або прыехаў – з Дайлідак, Клюшчан, Чэхаў, Варнян, нават з Вілейкі) у кавярню "Беларускі куток" на сустрэчу з пісьменнікам, раўнадушных не было. У першую чаргу таму, што Глобус не проста механічна расказваў нейкія факты сваёй біяграфіі або завучана адказваў на пытанні – ён імправізаваў, шукаў адказы – тут і цяпер, як бы запрашаў прысутных да супрацоўніцтва, да непасрэднага ўдзелу ў нараджэнні ісціны. Хаця б часовай, на сёння. Калі ісціна на час існуе… Сустрэча доўжылася тры гадзіны. Але і пасля яе заканчэння ніхто не спяшаўся дадому – працягвалі задаваць пытанні, бралі аўтографы, куплялі кнігі Глобуса. А яшчэ разглядалі шыкоўныя ілюстраваныя выданні, аўтарам якіх з'яўляецца прысутная на сустрэчы Алена Адамчык, вядомая беларуская фотамастачка (жонка Уладзіміра Адамчыка). І зноў пытанні, пытанні – цяпер ужо Алене… Застаецца дадаць, што арганізатарам сустрэчы стаў грамадска-гістарычны клуб "Вільняр". www.astraviec.org/archiv/news/2005/news2 напiсаў "Вільняр". 05.06.2005, 14:50 Адам Глобус: я бред не читаю, я его издаю 03.06.2005, 14:31 Переступив порог книжной ярмарки с этим героем отечественной культуры, мы в одночасье оказались в обширной компании: писателя-провокатора Адама Глобуса (Литератора), успешного издателя Владимира Адамчика (Издателя) и объединяющего оба эти образа Читателя, пришедшего за порцией интеллектуального товара. "Поэт Адам Глобус и издатель Владимир Адамчик — это, между прочим, два разных человека. У них даже разное финансовое положение", — уточняет наш собеседник. Имидж брутального скандалиста — единственное, чему он неизменно остается верен: "На книжных ярмарках, как и любых других, подавляющий процент идиотов. Но только в данном случае это — идиоты-снобы. Я мог бы все тут раскритиковать, но не буду". Уже после прогулки осенило: надо было все-таки поинтересоваться, что Глобус считает критикой… Черный рэп, ариец Гессе — Вот мы видим книгу Володи Орлова "Адкуль наш род". Хорошая книга, — бодро начал Глобус, подойдя к первому прилавку. Продавщица заметно воодушевилась. И зря. — Но у меня такая уже есть — с автографом автора, — садистски ухмыльнулся Литератор и отправился к стеллажам с аудиовизуальной продукцией. — Здесь мы можем наблюдать конфликт между клиповым мышлением и традиционным подходом к культуре, — остановившись перед выставленными рядом американским "Ван Хелсингом" и японским "Звонком", тоном профессионального лектора замечает Адам Глобус. — Многие говорят, что клиповое мышление разорванное, критикуют его. Зря! Я вот люблю сериалы. И комиксы тоже. Ассортимент музыкальных CD изысканный вкус нашего героя не удовлетворил: "Люблю нью-йоркский гангстерский рэп, потому что там много матерных слов. Но его здесь не продают". Так и не выбрав кино и музыки, перетекаем к следующей точке маршрута. — Я называю это русским рейхом, или тоской по империи, — писатель Глобус, полный гражданских чувств, показывает на прилавок со специфической — в стиле неонаци — комбинацией книжных предложений: "Фашисты Британии", "Евреи в России", пособие "Как измерить череп"… — И тут же можно купить Гессе, который писал Гитлеру, что он больший ариец, чем фюрер. Игра в солдатиков, — задумчиво рассуждает Глобус, постепенно переходя в ипостась Адамчика. — Оказывается, многие это любят. Хотелось бы, чтобы любили меньше. Но запрещать смешно и нелепо. Иначе самые яркие литераторы оказываются за рамками литературного процесса. Бред на промотке Вероятно, находясь под впечатлением от предыдущего пункта, Глобус, уверенно проходя мимо пестрых залежей GQ, Elle, Cosmopolitan и "Медведя", окрестил их "глянцевым фашизмом". И отметил, что для него "есть только Playboy и Time", но, вообще, по причине того, что зовется Глобусом, Литератор предпочитает National Geographic. Оказавшийся на пути дальнейшего следования прилавок с амулетами саше и с благовониями и ароматическими палочками был встречен с еще меньшим оптимизмом: — Это ж сувениры… А мы за книгами пришли, — и наша компания прямой наводкой направилась к галерее увесистых томов Толкиена, Саймака, Желязного и прочих сказочников для взрослых. — Фантастика — это бред, — безапелляционно изрекает наш собеседник. — А я бред не читаю, я его издаю. — Да ну? — состроив недоверчивую коллективную гримаску, подвергли мы сомнению тезис про "не читаю". — Раньше читал. А сейчас нет, — уточняет Издатель и вызывающе добавляет: — "Гарри Поттера" не читал, а смотрел. На промотке, чтобы уловить сюжет, потому что надо было писать продолжение. Написал целых пять. И все продал. Пока мы гадали о том, какую участь приготовил Глобус всемирно известному очкарику, наш герой оказался, по-хозяйски осматриваясь, около прилавка с разномастным ассортиментом: от детективов Андрея Воронина до энциклопедии по русскому искусству. Это его вотчина. — Знаете, какую книгу лучше всего берут? — спросил Издатель, попав к "своему" прилавку. — Энциклопедию "Мать и дитя". А также любую литературу, где на обложке мелькает слово "свадьба". — А почему нет книги "Отец и дитя"? — Потому что мужчины пока не рожают, — афористично шутит Владимир Адамчик и добавляет: — По статистике из тех, кто книги покупает и читает, около 70% женщин. Хорошо идут книги о рыбалке, но не об охоте: удочки у нас продают всем, а ружья нет. "Секреты бабы Ванги" я вам рекомендовать не буду — вы к этому сами придете, — невозмутимо изрекает наш эксперт, игнорируя настойчивые предложения активной бабушки-продавщицы приобрести пособие по оздоровлению индийским луком. Найти и напечатать — А не жалко, что вас здесь нет в качестве Адама Глобуса? — поинтересовались мы, так и не найдя на прилавках современную отечественную литературу. — Нет, потому что я есть. Я же сказал про большой процент идиотов. Для идиотов на этом рынке я есть в других формах, необязательно с паспортной фамилией. Нужно соответствие этому рынку. Я же не могу прийти сюда сейчас и сказать: "Я — Глобус, самый козырный пацан". Все скажут: "Ну какой ты козырный?" — "Хорошо, тогда я буду Ворониным — ну что, получили?" Вообще, популярность — штука тонкая. — Пиар бывает только черный, все остальное — пропаганда. Книжки, кстати, рекламной раскрутке не поддаются. Кто пропагандировал Дэна Брауна? Да никто! Как и Стивена Кинга: его первый рассказ "Корпорация "Бросай курить", — повествует Литератор, тематично затягиваясь сигаретой, — все прочитали и сказали: вот это да! Затраты на рекламу приносят прибыль, равную затратам. Только через личный контакт: "Ты читал?" Тогда берут и читают. Плавно перетекаем к следующему прилавку: основательно зачитанные экземпляры незапамятных лет издания. "Жаль, что исчезли букинистические развалы. Я очень люблю в них копаться", — откровенничает наш герой. — Чтобы что-нибудь купить? — Нет, чтобы найти и переиздать, — собеседник поворачивается к нам своей издательской стороной. — В этот раз нашел "Манифест общества полного уничтожения мужчин" Валери Соланас. Не совсем в букинистических развалах, но до меня ее кто-то сильно читал. Постфеминизм — сильный концепт, дающий нам право сказать: все мужики — суки, а все бабы — козлы. Книжка действительно впечатляет еще и потому, что эта женщина выстрелила в самого известного художника ХХ в. Энди Уорхола. Но не убила. В отличие от белорусского снайпера Ли Харви Освальда, который попал-таки в Кеннеди. Так что стрелять нужно учиться, — нравоучительно заключает Глобус с самым невозмутимым выражением лица. Учителя и паразиты Пока мы с фотокором обсуждали перспективы и профпригодность белорусских снайперов, Глобус уже активно изучал ассортимент "легкого" чтива. И не скупился на хлесткие комментарии. Цитируем дословно. О Владимире Сорокине: "Сорокин писал когда-то гениальные рассказы, а потом начал зарабатывать деньги и пишет бездарные романы". О Пауло Коэльо: "Если ваш приятель читает Коэльо, присмотритесь к нему повнимательнее. Самая большая посредственность из всех возможных. Эту пошлость мы использовали по полной программе: выпустили серию "Гадание по Коэльо". Разрезали на цитаты, сшили в произвольном порядке: открываешь и гадаешь. Хорошо, между прочим, продается". О Дэне Брауне: "Как издатели Мадонны паразитируют на ее имени, так и Дэн Браун паразитирует на гении Леонардо да Винчи". О серии Бориса Акунина "Лекарство от скуки": "Зарубежный детектив всегда будет продаваться хуже, чем отечественный. Потому что у любого преступления есть национальность. Белорус может за мешок картошки пырнуть ножом, для англичанина такое сделать намного сложнее". О французском романе: "Стоит покупать и читать Уэльбека, Бегбедера, Барта, Батая и вообще французскую философию ХХ века. Но не слишком увлекаться: вся французская философия ведет к гильотине и революции". О романе "Дьявол носит Pradа" (демонстративно поднимая штанину): "И я ношу. Потому что обувь хорошая. Лучше, чем книжка". Выходя на улицу из толчеи книжных рядов, наш герой подводит общий баланс встречи: — Суть любой книжки быть учебником. Иногда складывается очень искаженное впечатление про рынок — кажется, что художественная литература более успешная, что какой-нибудь Пелевин продается лучше, чем "Вышивка крестом". Поверьте, "Вышивка…" так же, как "Косы" или "Как завязывать галстук", продается гораздо лучше. Потому что из этих книжек можно действительно чему-то научиться. А у Пелевина чему учиться? — А говорят, что после определенного возраста читать совсем не интересно? — провоцируем мы Читателя. — Нет, это вы с сексом путаете. Читать всегда хочется. — Так это лучше, чем секс? — не унимаемся мы. — Читать можно дольше. Чтение — это как борьба со старостью: жить труднее и многого нельзя. Зато вокруг все больше молодых красивых женщин. Яна ФЛЕМИНГ, "Белорусская деловая газета" naviny.by/ru/content/rubriki/1-ya_gruppa напiсаў ФЛЕМИНГ 05.06.2005, 14:59 МОДА Шоу беларусак Вы не думалi, чаму ў нас няма Беларускага тыдня моды? Са сваiмi iмянiтымi дызайнерамi i iх фантастычнымi калекцыямi, з запрошанымiзорнымi гасцямi i iх шакiруючым адзеннем? Адказаць на гэтае пытанне могуць дызайнер адзення Iван Айплатаў i фотамастак Алена Адамчык, якiя прадставiлi публiцы сумесны твор — унiкальную авангардную аўтарскую калекцыю адзення. Iван Айплатаў, удзельнiк Расiйскага тыдня моды, пагадзiўся на такую авантуру, хоць i не адразу ўявiў, як можна спалучыць моду i фотамастацтва. Як гэта — стварыць уласную тканiну на падставе перанесеных на яе фотаздымкаў, а потым яшчэ з гэтага нешта пашыць? А чаму не, калi гэта здымкi Алены Адамчык i яна сама ўжо ўяўляе, як яны могуць упрыгожыць жанчыну? …Дагледжаныя салодкiя мужчыны красуюцца на падоле спаднiцы, нейкiя сiлуэты ўзгадваюцца на частках аўтарскiх гарсэтаў, твор самога Тыцыяна хаваецца пад накiдам празрыстай сукенкi… Суцэльны эксклюзiў! Дадайце сюды, што для арыгiнальнага каўнерыка ўзяты каўнер курткi пiсьменнiка Адама Глобуса, а для дэталяў таго самага гарсэту не пашкадавала сваiх джынсаў ад Версачы гаспадыня моднага агенцтва Тамара Ганчарова, тонкая тканiна для рамантычнай блузкi — ўвогуле рарытэтная рэч паўвекавой даўнiны: кашулю з яе некалi ўпадабала i набыла бабуля Алены Адамчык. — Мiнулым летам у Барселоне ў мяне была цудоўная фотасесiя, у салоне вядомага iспанскага мастака Мануэля Блесы, — расказвае Алена Адамчык. — Ён калекцыянiруе антыкварыят, у яго шмат прыгожай старадаўняй скульптуры, фарфоравых лялек, а сапраўдны твор Тыцыяна ён спецыяльна вынес мне для фотасесii. Iспанская фотасесiя атрымала ў мяне назву “Каталонскiя псы”. Менавiта яна i дала штуршок iдэi стварыць на падставе гэтых здымкаў модную калекцыю адзення. Я ўявiла, як яны будуць глядзецца на тканiне. Звычайна, калi дызайнер задумвае калекцыю, ён пачынае з выбару тканiны. У нас для дызайнераў выбар не надта вялiкi. I калi ёсць магчымасць распрацаваць сваю, асаблiвую… Iван Айплатаў паразважаў — i даў згоду на эксперымент. Ён даволi запатрабаваны дызайнер, яго мода пад маркай “Зроблена ў Беларусi” годна рушыць у свет, а вяснова-летнюю калекцыю 2005 года ад Айплатава на апошнiм Расiйскiм тыднi моды сустрэлi з захапленнем. Гэты ж праект некамерцыйны па сутнасцi. Аўтары яго стваралi толькi дзеля любовi да мастацтва. Асаблiвая тэрматэхналогiя пераносу фота на тканiну дапамагла атрымаць свой фiрмовы матэрыял. …Дэфiле з паказам калекцыi Адамчык-Айплатава прайшло ў комплексе “Лагойск”. Гэтая падзея — “Атлант-М Fashion night” — да цяперашняга часу абмяркоўваецца сярод яе ўдзельнiкаў. Нават дзяўчаты з агенцтва “Тамара” на кастынгах яе ўсё яшчэ ўзгадваюць: такога ў iх мадэльным жыццi яшчэ не было. Iшоў дождж. Але госцi сабралiся. Спецыяльна ехалi з Мiнска, каб правесцi “Модную ноч” у Лагойску. А некаторыя сябры аўтараў нават прыехалi з Лiтвы, Латвii, Расii. Было холадна. Але толькi да пэўнага часу. Калi не пачалася сама дзея. Подыумам для дэфiле стала звычайная дарожка. Яна падсвечвалася прыгожымi агеньчыкамi. Удала падабраная музыка дадавала рамантызму. I дзяўчаты iшлi. Яны мужна i ўзнёсла неслi нашу моду насуперак струменям дажджу i лужынам, а з-пад абцасаў рассыпалiся iскрынкi брызгаў. Змрочны настрой разагнаўся сам сабой, калi пайшла адмысловая мода ад Алены Адамчык. Яе калекцыя зроблена з фотакартак. З самых рэальных, папяровых фотакартак, якiя не ўвайшлi ў кнiгу “Беларускi”. Алена як аўтар даволi патрабавальная да сваёй працы, у кнiгу пайшлi здымкi, якiя былi найлепшыя па якасцi. А тыя, якiя здрукаваў прынтар першымi, аўтарка адклала, пашкадавала выкiдваць. I вось яны сталi сукенкамi, спаднiцамi, кашулямi. Сукенку з полiэтылену Алена зрабiла ўвогуле спантанна, яна была якраз дарэчы — усё-такi абараняла ад дажджу. Макiяж i прычоскi зрабiлi лепшыя стылiсты — Лалiта i Дзiяна. Пляменнiца Алены Маша Дударава, якая ставiла гэтае шоу, прадумала ўсё да дэталяў. Потым Iван Айплатаў прадставiў сваю калекцыю, тую, якую ўжо паглядзелi ў Маскве. Дзяўчат-мадэляў iмкнулiся сагрэць не толькi прыгажосцю моднага адзення — iм забяспечылi добры каньяк i вiскi. Паказ сумеснай калекцыi патрабаваў камернай абстаноўкi, упэўнены стваральнiкi. Апладысменты, якiя яны чулi ў Лагойску, на гэтым не сцiхнуць. Ужо ёсць прапанова ад iтальянскага пасольства далучыцца да выставы “Iтальянская мода 1950—1990 гг.” у Нацыянальным музеi гiсторыi i культуры Беларусi. На ёй будуць выстаўлены эксклюзiўныя працы ручной работы вялiкiх куцюр'е — Арманi, Версачы, Ферэ. Там жа прагучаць iмёны нашых Алены Адамчык i Iвана Айплатава. Гэтую модную калекцыю Алена хоча прадставiць у Барселоне, адкуль родам яе iдэя. — Канешне, пачатак ўсяму дала кнiжка “Беларускi”, яна сама па сабе брэндавая, жыве сваiм жыццём, — гаворыць Алена. — Яе ацанiў гаспадар фiрмы “Трайпл” Юрый Чыж, ён жа i прапанаваў правесцi ўсё ў комплексе “Лагойск”. Але самае прыемнае, што ёсць надзея на працяг падобных шоу, якое некалi, магчыма, выльецца ў сапраўдны Беларускi ты-дзень моды. Ларыса ЦIМОШЫК. press.bymedia.net/press.article.php?arti напiсаў "Народная Воля" 09.06.2005, 15:17 Л.Р.: Один японец–литературовед, специалист, между прочим, по Достоевскому, с которым я делала интервью, пообещал принести на встречу самое лучшее, что выходит сегодня в японской литературе. И торжественно выложил передо мной… несколько томиков комиксов. Они издаются миллионными тиражами. Лучшие художники и писатели борются за честь создавать их… А.К.:Просто мы живем в условиях тотальной нехватки времени. Сегодня не читают пенталогии и трилогии. Я бы ничего не имела против, если бы белорусскую литературу перевели на комиксы. Мне, кстати, очень понравилось издание легенды про «Дзiкае паляванне караля Стаха» Адама Глобуса, которое вышло в начале 90–х. Самое смешное, что редактор этой книги, прочитав текст Короткевича, возмутился. Что за язык? Кто написал? И стал переписывать Короткевича. Вкусы меняются. sb.by/article.php?articleID=44061 напiсаў sb.by 10.06.2005, 16:03 Дзякуючы наводцы й настойлівай просьбе аднаго зь Літаранцаў заглянуў на гэты форум. Хачу выказаць падзяку Адаму Глёбусу за інфармацыю пра сайт Астравеччыны. Цікава даведацца, што там адбываецца на маёй малой бацькаўшчыне. напiсаў Раман Кардонскі 10.06.2005, 16:59 Наша идея - сделать европейский продукт, но с имиджем «а-ля Голливуд». Над этим работают известный фотограф Елена Адамчик и дизайнер Иван Айплатов. www.minsk.kp.ru/2005/06/16/doc69596/ напiсаў а-ля Голливуд 16.06.2005, 15:32 БУДЬ В КУРСЕ! Третьей солисткой «МАРТИ-НИ» станет читательница «Комсомолки»! Условия просты: в среду, 22 мая, всем симпатичным брюнеткам (рост не ниже 170 и не выше 180) в 18.00 надо появиться в фойе дискотеки «Алькатрас» . При себе обязательно иметь выпуск «Комсомолки» с материалом, который вы сейчас читаете. Приятная внешность - только одно из условий. Сначала претенденток проверят на сообразительность. Десятку лучших ожидает педагог по пластике, он попросит повторить несколько «па». Пятерка самых лучших будет петь. Продюсеры дают 100%: лучшую из читательниц «Комсомолки» (но только обязательно брюнетку!) мы скоро увидим в группе. напiсаў КУРС 16.06.2005, 15:37 Эх, чаму ж я мала чытаю "Камсамолку"! А то мела б шанс выбіцца ў салісткі "Марти-ни". :)) напiсала Вусатая nata 17.06.2005, 12:09 "Свободные новости" № 16 от 2001-04-27 МАТЕРЫЙ ИМИТАТОР В.АДАМЧИК Владимир Адамчик, известный как писатель и художник, творящий под псевдонимом Адам Глобус, оказался совсем не таким, как я себе представляла. Его приятели мне сказали: "Если кто и претендует на строку в энциклопедии как белорусский писатель XXI века, так это он". Кроме того, Адамчик - издатель, бизнесмен, "плантатор" на полях литературных ремейков, эксплуатирующий литературных же рабов. Способный "препаратор" фольклора, создатель версий "продолжений" нашумевших романов. Классный имитатор, мастер художественной мимикрии. Поэт. Но пошла я к нему не потому, что заинтересовалась многочисленными достоинствами "претендента на строку", а если честно, только потому, что на него поступил заказ. Так ему впоследствии и сказала: "Вас "заказали", вот я и пришла". Он рассмеялся и возразил: "Меня не могут "заказать", не тот человек!" Я мысленно согласилась, хотя речь, как вы поняли, шла не о кровавой расправе, а лишь о том, что Адам Глобус - личность для людей осведомленных любопытная. Именно осведомленных, ибо желая проверить его право слыть литератором нового века, позвонила наугад дюжине случайных телефонных абонентов. Никто из опрошенных минчан писателя Адама Глобуса не знал. Четверо читали о нем что-то, а что - не помнят. Запомнилось только имя-псевдоним. "Поговори с ним, - сказали мне, - интересно, каким он себя на сей раз подаст". Я потом поняла смысл фразы. О нем писали много, но, как правило, только то, что он сам о себе хотел прочесть. А то, что о нем говорят коллеги-литераторы, очень сильно отличается от его собственной концептуальной "рекламной кампании", которую он неустанно проводит всю жизнь: в разговорах, на телевидении, в своих сочинениях - поэтических и прозе. Он создает мифологемы о себе сам. И метод зарабатывания на хлеб выбрал оригинальный: бизнес позволяет удовлетворять собственные его интересы, связанные в первую очередь с сочинительством. То, что о нем можно прочесть на газетных полосах или на обложках его собственных книг, по-моему, сильный перебор. "Отец белорусской эротики", "матерый человечище", "настоящий титан белорусского Возрождения", "энциклопедист", "культовая фигура, совершившая революцию в белорусской литературе" - это все ерунда. Глобус - хитрый бизнесмен, все понимающий, умеющий "наказать", быстро ориентирующийся в разных ситуациях, внешне спокойный, ловкий и достаточно равнодушный… Что еще добавить к впечатлениям, возникшим в первые минуты общения? Пожалуй, осторожный. Человек, привыкший заботиться о своем имидже революционера - Че Гевары от эротики, мужчины, способного на мальчишеский эпатаж. Нет, он не поднимется на трибуну с бутылкой водки (как некоторые белорусские письменники) и не снимет на сцене трусы (как некоторые белорусские исполнители). Он подумает прежде не о том, как войти в скандальный образ, а о том, как из него выйти. Как будет выглядеть при отходе фасад (в первом случае) и тыл (во втором). И что он будет от этих выходок иметь. Он способен шокировать откровенными текстами, от которых краснеют уши. Рисунками, похожими на примитивное учебное пособие для незнающих, как использовать данные природой половые органы. Только я вошла в кабинет, он посмотрел взглядом все понимающего философа, который к тому же еще и босс, для коего любой незнакомый посетитель интересен тем, что можно с ним "поиграть". Он не помог снять куртку, не повесил ее куда-нибудь и даже не предложил сесть. Равнодушно оценивая, повел глазами куда-то напротив стола. После того как я с не менее напускным равнодушием кинув куртку в кресло и указав на стул, спросила: "Сюда?", - кивнул головой. Он пытался выглядеть и пройдохой, и скромнягой, и растерянным мальчиком. Вместо ответа часто глядел в потолок, якобы скрывая улыбку. Часто сыпал цитатами (благо не один сборник афоризмов издал - у меня, кстати, тоже стоит на полке). Изображал разные эмоции специально плохо. Казалось, он будет даже разочарован, если ему поверят. Он не хотел быть прямолинейным пошляком и наглым "новым белорусом", в его взгляде всегда сквозил вызов: если уж пришла, попробуй меня разгадать. Если он врал, то обман ему был интересен как процесс. Знаете, как в триллерах: злодей всегда нуждается в том, чтобы о нем говорили, иначе неинтересно. Он посылает записочки, пишет на стенах кровью. Затем открещивается от этого, потом признается. Всегда находится пусть осуждаемое обществом, пусть притянутое за уши, но глубокое философское объяснение странным или коварным поступкам, замешенным на мести. Глобус не злодей, упаси Бог, и по большому счету никому не мстит. Разве что один раз подставил издательство "Эридан", "перехватив" раскрученную Александром Потупой "белую" серию детективов Чейза. После 16-го эридановского тома в магазинах вдруг появился практически в такой же обложке 17-й том того же Чейза, только выпущенный уже издательством братьев Адамчиков. Для "Эридана" это был удар: значительная часть прибыли уходила в чужой карман. Был суд, были претензии морального и материального плана. Но Адамчики все продумали и перехватили эстафету на лету. Юридически права на обложку "Эриданом" не были защищены, а все остальное для закона - пустой звук. Художник захотел перейти из одного издательства в другое - кто ему запретит? Так было и тогда. "А следовало Потупе так заноситься! Мы его просто наказали!" - сказал мне в приватной беседе один из участников скандала. Я спросила об этом Владимира. Он вздохнул и ответил: - Суд кончился ничем, правда? Ну… И где сейчас Потупа?.. Где его издательство?.. А мы Чейза по сей день издаем. Потупа был уверен, что он монополист. Тут все примитивно: мы доказали - все не так. - Вы считаете это хорошим поступком? - Да! Гениальный поступок! - С точки зрения… - … коммерции, бизнеса. Это развал монополии. - Все делаете с точки зрения коммерции? - Не-ет. Вот с вами разговариваю не для этого. - Ясное дело. Тем более неизвестно еще, что я напишу. А слышала я о вас много любопытного. Хотелось бы это обсудить. Знаете, что о вас говорят? - Конечно. Одна женщина сказала: если сделать твое выражение лица и твоими глазами посмотреть на мир, то он будет очень серым. Это мне показалось неприятным. Тут психологический момент. Я на самом деле вижу цветные сны, очень люблю цвета - художник по образованию. И в своей прозе использую цветное видение мира. А она обвинила меня в дальтонизме - это для меня более важно, чем весь мой бизнес. Я морально не привязываюсь ни к вещам, ни к деньгам. Деньги, бизнес и талант - это процесс, а не результат. - Следует ли сие понимать так: цвета палитры для вас важнее, чем сохранить достигнутое в бизнесе? - Конечно. Прятать деньги куда-нибудь за унитаз… - Я вообще-то фигурально выразилась. Но раз уж вы конкретизируете, то зачем же за унитаз, есть система банков. - Ой-ой! Какие у нас в Беларуси банки! - При чем тут вообще Беларусь? - Ну да, я делаю свои деньги в Москве. А прятать их в тихих городах Европы - тоже не вариант. Происшедшее с Бородиным показало, что если ты украл… - Но вы же не крали. - Я?.. Но и не подстраховываюсь. - Ну и ладно. Мне сказали, что эмоционально к вам не следует относиться никак. Я долго думала, что это значит, и вот решила спросить у вас. - Я знаю эту формулу: не реагировать на мое творчество. Был такой призыв. Просто многие боятся, что это спровоцирует целую цепь неприятностей. - Разве речь об этом? - Конечно. - Я полагала, что все-таки о другом. …Можете охарактеризовать свое место в современной белорусской литературе? - Это будет субъективно. Нормальное место. Уютное. Могу сказать, чего бы мне хотелось: написать книжку, где главный герой был бы не человек, не персонаж, а время. Скорее всего, это будет книга событий, историй, анекдотов, сказок - совсем маленьких, которые соответствуют времени с 1958 года до 2002-го. - 1958-й - год вашего рождения? - Да. Хочу написать реалистично о том, что помню и знаю. - Что вы помните о 1958-м? - У меня хорошая память. Например, помню огонь в печке, как я смотрел на него. Но я не ставлю себе задачу вспомнить очень давнее, как, например, Лев Толстой. - Почему вы всегда и везде поминаете всуе Толстого? Приводите примеры, параллели. И в то же время относитесь… скажем, скептически. Издаете в кратком содержании, чтобы подростки, по вашему же высказыванию, не тратили время на чтение. - Вы что, думаете, я циник? Я люблю прозу Толстого, особенно повести о детстве. А сокращенный вариант - это помощь школьникам. - Я читала ваше высказывание: "Хоть в пересказе кого-нибудь заинтересуют классические романы". Думаю, это просто выгодно издавать: будут покупать всегда. - Школьная программа перегружена: нужно прочитать "Братьев Карамазовых", "Идиота" и еще кучу чего. Если бы вы сказали, что адаптацию текста для детей я сделал плохо, тогда… Но вы выступаете против явления в целом, а это неправильно. Мы адаптируем, убираем сложные слова, чтобы в пятом, шестом классе могли читать О'Генри. - У О'Генри есть интересные вещи и для пятиклассников. А "Война и мир" им в этом возрасте не нужна. Это произведение проходят в старших классах - практически взрослые люди. Лучше уж пусть читают, чем смотрят по два дурацких триллера в день. Мы теряем единственное преимущество, которое у нас было - свою образованность. Вас, как писателя, это должно волновать. Но не волнует, правда? Зато "Унесенных ветром" вы не только не сокращали, а, наоборот, придумывали продолжения. Разве это дело для матерого титана белорусского Возрождения? Мой собеседник махнул рукой: - Ну какой я титан? - Разве вы не в курсе того, что о вас пишут? - Не видел ничего такого! - Странно: интервью было очень большим, как вы пропустили? Так и написано: "матерый человечище". Вы же говорили, что всегда заранее читаете свои интервью? А на "Текстах" себя, "революционера и культовую фигуру", тоже не видели? Книга-то ваша! Прямо на обложке и написано. - Да не видел я. Я был только художественным редактором. - И не знаете, что написано на обложке книги в 1000 страниц?! - Нет. - Ясно. Хотя и не совсем. Вы творческий человек, трудолюбивый? - Я ленив. Благодаря лени человек может быть более творческим. - Вы говорили, что не любите отличников. Почему? - Быть отличником, особенно в советские времена, было просто гадко. Нужно Ленина цитировать или, как у нас в творческом институте, его же рисовать. Я этого не делал. И не был отличником. - При чем здесь Ленин? Тогда все… - Если вы думаете, что все были такими, то заблуждаетесь. Я не был. Адамчик встал и пошел куда-то за сигаретами. Тут я вспомнила, что не сказала о скором приходе фотографа. Попросила по пути предупредить секретаря. Он вернулся, посмотрел капризно и изрек: - А может, я не соглашусь фотографироваться? У меня есть и свои хорошие фотографии. Вот не стал же говорить с вами по-русски! И фотографироваться откажусь. Я сделала губы трубочкой и задумалась. Хватило того, что 20 минут уламывала беседовать по-русски. Ни в какую! В результате мы говорили кто во что горазд: то я белорусские слова нечаянно вставляла, то Адамчик - русские (как-никак, весь бизнес в Москве - привычка). Потом пришлось на бумаге все приводить в порядок. Намучилась: белорусский язык в школе не учила. Мне вдруг стало безразлично, рассержу своего героя или нет: - А я у вас и спрашивать не стану. Вы согласились на интервью? Вот и все. Мне нужно выражение вашего лица во время нашего с вами разговора! Адамчик выслушал тираду и промолчал. Я решила, что можно продолжать: - Говорят, и проза, и поэзия в вашем исполнении - не более чем талантливая имитация. Вы все время заимствуете что-то у других. Идеи, фабулы, героев, манеру и прочее. И на этом зарабатываете имя и деньги. Пожалуйста, комментируйте. - Имитация чего? Имитация, импровизация, копии, вариации - это вещи, которые меня всегда интересовали в искусстве. Потому что считаю отличную копию лучше среднего оригинала. - Вы все время отталкиваетесь от чего-то уже созданного и импровизируете на этом фундаменте. Правильно я вас поняла? - Да. Тогда видно, насколько ты отличаешься от того, что послужило толчком. И насколько могу остаться самим собой. - Я все не пойму, почему вас устраивают чужие идеи. Даже поэзия - и то не ваша в чистом виде. Вот вам цитата: "О литературных качествах говорить не приходится, все это взято из поэзии московских ребят 80-х". - Эти ребята меня переводили на русский язык, я с ними дружу и по сей день. Было влияние. Но я не был таким рафинированным метафористом, как Парщиков или Жданов. Меня всегда интересовал обычный факт, который может стать лирикой. - Что такое лирика? - По-моему, это настроение, которое свойственно только человеку. - У вас много лирики? - Мне сложно оценивать себя. - Но чужие оценки вы отметаете напрочь. - Я не отметаю. Просто если говорят обо мне люди, которые даже не читали, то что тут обсуждать! Пусть вспомнят хоть одну строку из моей поэзии! Я вот уверяю, что смогу процитировать чужие строки прямо сейчас: "Я добрый, красивый, хороший и мудрый, как будто змея. Я женщину в небо подбросил, и женщина стала моя". Классный поэт! Это он про себя написал. - А не про вас? - Нет, я менее ироничен, чем он. Во всяком случае, в поэзии. - Говорят, и женщину вы не очень-то "подбросите со всеми вытекающими последствиями". Вы женщин боитесь. Это правда или врут? - Ой, ой. На самом деле я очень даже интересуюсь женским творчеством. - Я не о творчестве, а о женщинах - с двумя руками и ногами. - М-да… "Руки-крюки, груди - круглые, как репы". Такие меня… н-нет, не интересуют. Вот Вера Николаевна Маркова (он указал на фотографию на стене), или дочка - портрет вот висит, или вон портрет жены… - Понятно. Раз уж вы заговорили о Марковой. Говорят, сотрудничество с этой женщиной, талантливой московской переводчицей, сослужило вам хорошую службу. Вы поняли, что переводы или неизвестный фольклор могут быть основой для нового произведения. - Нет, все не так. Маркова - гениальный переводчик. Она на меня, конечно, повлияла, но не в том смысле, о котором вы говорите. Мы собирались издать японские сказки, но зависимость от торговли… сами понимаете. Когда-нибудь придет время и для такой литературы. - Скоро? - Думаю, нет. - Вы сами читаете сложную литературу? - Для меня сложен Джойс - "Улисс". Я читаю его уже десять лет. Прочитываю кусочек и откладываю. Есть книга новелл, которую читаю 15 лет. Мне нужно время, чтобы осмыслить прочитанное. Больше я впитать просто не могу. - А легкое чтиво? - Нет, бульварные книги заменяю бульварными фильмами. - Логично. От таких книг вы, наверное, и на работе устали. - Что, Шопенгауэр бульварный? - Я имею в виду "творения", которые ставятся на конвейер и пишутся коллективно под одним псевдонимом. Там, кстати, тоже все заимствуется из разных источников. - Заимствуется? Это творческий процесс! Нужно суметь собрать все интересное, переработать и на этой основе придумать свое произведение. Хорошо! Давайте откроем Британику, например, статью на букву "Ш": Шекспир. Его сюжеты все заимствованы. Андерсен взял японскую сказку о снежной королеве и пересказал ее гениально. - Было издано что-либо гениальное, такое, что затмило бы первоначальный источник? - Я же говорю: "Снежная королева"! - Да я про вас спрашиваю. - Во-первых, я не гениальный человек. А когда делались импровизации на тему "Унесенных ветром", были очень интересные вещи - почитайте. - Теперь я поняла, в чем ваша революционность заключается. - Ой, не надо про революцию. - То есть революции вы в литературе никакой не совершили? - Я занимался и сейчас занимаюсь революцией, но в сексе. Этим - детально и последовательно. - Имеете в виду ваше произведение под названием "Дамавикамерон"? Там такие сюжеты! Некие суничники, домовые без всякого спросу занимаются сексом с разными дамочками (вы так подробно это описываете!). Откуда эти фантазии? И почему вам так нравятся словечки типа "дупа" и так далее. Почему выбрали эту тему? Глобус посмотрел на меня изумленно. - Да наш фольклор полон такими сказочками! Просто все это вымели из литературы. И потом с натуры можно писать сколько угодно. Я ничего не придумываю. Люди сами рассказывают, женщины даже. - Вы, наверное, когда все это пишете, представляете весь технологический процесс в красках. Как только выдерживаете? - Представляю, а как же. И выдерживаю. Могу вам показать рисунки к "Дамавикамерону". Там отображен весь процесс. - Какой процесс? Вы хотите сказать результат… творческих мук? - Да нет! Весь процесс, как я себе представляю те или иные эротические картинки. Только детям не покажем… - и герой покосился на мою помощницу, первокурсницу журфака, которой все-таки позволено было щелкать фотоаппаратом. Потом студентка ушла, и мы стали смотреть рисунки. Придумывая для них названия ("Дупа", "На ложку", "Смочка"), мой герой особо не напрягался. Адам Глобус вообще, по-моему, не любит напрягаться. Пишет хоть и ежедневно, но понемногу, потом переписывает одни и те же отрывки множество раз. Этим, наверное, объясняется не особая литературная плодовитость революционного мастера эпатажа. Впрочем, любитель белорусской народной эротики не дремлет. Он все время начеку: кто-то ему что-то рассказал, где-то он что-то сам вычитал, нечто увидел на видео. Все это запоминается, ждет своего часа и когда-нибудь найдет применение либо в рассказах, либо в сказках, либо в заметках с натуры. Таких, например, как описание интимных подробностей жизни известных политических особ. Я попыталась возразить, что это, пожалуй, не самая удачная идея - описывать, как известный человек (и фамилию называть) присел в поле по большой нужде… И зачем? Видели бы вы его лицо, когда он вспоминал, как ему рассказывали об этом! АВТОБИОГРАФИЯ В.А. Родился в 1958 году в местечке Койданово, которое на карте обозначено как Дзержинск Минской области. Потом переехал с родителями в Минск. Ходил в детский сад, потом учился в школе ь9. В 1973 году окончил 8 классов и решил: я никогда больше в школу не зайду. Поступил в художественное училище. Затем учился в театрально-художественном институте на отделении монументального искусства. В 1982 году окончил институт. Работал реставратором, журналистом, художником. Потом с братом Мирославом открыл свое дело: издательство "Сучасны лiтаратар". Я не отказываюсь ни от каких дел: пишу стихи и прозу, тексты для песен, сценарии, выступаю как телеведущий… У меня трое детей. Старший сын неделю назад женился. Погуляли… АНОНИМКИ О В.А. - Адамчику, как сыну довольно известного писателя, не нужно было вписываться в писательскую среду. Единственное его оригинальное качество - писатель во втором поколении. - Любит создавать вокруг своей персоны круги. - Талантливый мимикрист: может вжиться в любой сюжет и писать в той же манере, что не отличишь. - Он по-своему сыграл революционную роль: кто у нас еще так пропагандировал эротику? - Имморальный тип - на грани бзика. - С ним нужно говорить, как с не очень здоровым ребенком - любит покапризничать. - Любит фотографироваться голым - у него комплекс, наверное. - Его интерес к сексу и эротике, скорее всего, обоснован личными проблемами - так всегда бывает: у кого что болит… - Сложно сказать, где кончается талант и начинается патология. - Его поэтические опусы в Москве пробивала жена. Говорят, устраивала застолья и пр. При чем тут его литература? Он бизнесмен, и очень способный. - Говорят, его брат Мирослав не доверяет ему много денег: Глобус все спустит в момент. О ПОРНОГРАФИИ Если за мной наблюдать сквозь щель в замочной скважине - это подло, сплошная порнография. Порнография и есть наблюдение за людьми сквозь щель. А то, что я записал и обнародовал конфиденциальные рассказы известных людей, - не является ничем экстраординарным. Это нормально. Они сами мне все рассказывали, их никто не просил. Кстати, очень смешно, если разобраться! Представляете: вышел человек в поле, снял штаны, а там травка такая высокая! Действительно забавно. А если кому и не нравится - надо думать, что говоришь профессиональному журналисту (я ведь еще и журналист!). О ЧУВСТВЕ ДОЛГА Так получилось, что с первой женой я не регистрировал отношения. А когда решил это сделать, по дороге в загс мы поссорились, и я ушел насовсем. У меня росла дочь Оля, но я ничего за все эти годы так и не сделал для нее. Два года назад купил своей первой жене квартиру. Дочка поступила в университет - не хотелось, чтобы она жила в общежитии. Меня немного не поняли в семье, но я сделал это не потому, что хотел казаться хорошим для девушки, которую не видел в течение многих лет. Это сложная ситуация: попытаться что-то изменить или искупить вину через 17 лет. Не думаю, что когда-нибудь у нас с Олей будут близкие отношения. Она никогда не простит мне тех поступков, которые я совершил. Но если есть возможность сделать что-то пристойное, я это делаю. Я спрашивал у женщин, как бы они отнеслись к такой ситуации. И оказалось, большинство из них не смогли бы простить такого отца. Между прочим, на этом и строится сентиментальная литература: все эти родственные сложности - сплошная правда. Казалось бы, сюжет Золушки, но, как выяснилось, это ничего не меняет: откупиться, получить индульгенцию в такой ситуации практически невозможно. Хотя я думал, что все будет гораздо проще. АНКЕТА В.А. Самая веселая книга - Рамон Гомес де ла Серна "Грегерии". Самая грустная книга - Библия, книга бытия. Любимое занятие дома - писать. Любимое занятие на работе - говорить с людьми. Из-за чего ссорился с родственниками - из-за денег: их всегда не хватает. Из-за чего бывает стыдно - не видел дочку 17 лет. Как дразнили в детстве - Мамочка (персонаж из "Республики ШКИД"). Любимый магазин - "Библио-Глобус" в Москве. На женские ноги внимание - не обращаю, в женщине это далеко не главное. Если бываю пьян - по-разному себя веду, смотря чего выпить. А если пьян вдрызг - хочу спать. search.rambler.ru/cgi-bin/rambler_search Гадасць, вядома, але хай павісіць. напiсаў СН+ 23.06.2005, 15:41 2005. Дзед Ладзімер і люстэркі У дзяцінстве, дзед Ладзімер увасабляў для мяне старасць. Сівыя валасы, кашаль ад тытунёвага дыму, зморшчыны, цяжкая хада, акуляры для чытання, цёплая адзежа ўлетку… За 25 гадоў, што я яго бачыў і чуў, ён нібыта і не мяняўся зусім. Усё навокал мянялася і змянялася, а ён як быў стары, так стары і заставаўся да самай смерці, нават у труне ён быў звычайны, адно сцішаны. У свае 46, я пачаў бачыць у люстэрках замест сябе дзеда Ладзімера свайго. Бяру ўнука Вову на рукі, зазіраем мы ў люстэрка, а тамака мой дзед з маім унукам на руках… напiсаў 2005 17.08.2005, 14:29 2005. Мама і яблыня Прайшла бура. Пападалі дрэвы. Папарываліся лініі электраперадачаў. Палова сталіцы засталася без святла. За маім вакном усю ноч была адно чарната і гудзенне дажджу. Праз дзень, мама, вярнуўшыся з лецішча, расказала пра смерць яблыні… Пасля начной буры да яе прыбегла суседка: “Ніна, ты не паверыш, але я чула, як крычала яблыня! Віхура цягнула яблыню ўгору, а дрэва крычала па-чалавечы, страшным жывым крыкам. Потым крык перарваўся, і яблыня пачала скуголіць, тоненька так па-бабску вішчаць. Віхура, выдраўшы дрэва з зямлі, нібыта злітвалася над ім і акуратна паклала на бок, пасярод саду. Я баялася, што віхура падхопіць яблыню і кіне яе на дом. Не падхапіла, не кінула, не пабурыла дом. Так і ляжыць наша яблыня мёртвая пасярод саду…” Вось такое дзіва апісала маме яе суседка. Пра яго мне і расказала мама, калі частавала пірагом з недаспелымі яблыкамі, якія бура паабтрасала і ў нашым садзе. напiсаў 2005 17.08.2005, 14:43 1964. Тата і сліна У нас свята – тата прыехаў з Масквы. У нас святочная вячэра, а нараніцу тата вядзе мяне ў дзіцячы сад. Звычайна, я сам устаю, сам нацягваю панчохі і прышпільваю іх да кароткіх штаноў. У свае 6, я вельмі самастойны чалавек. Але цяпер свята, і тата вядзе мяне ў сад. Раніцай мы разам елі грэчнявую кашу з маслам. Тата спыняе мяне каля садаўскай брамы і кажа: “Які ты мурзаты… Пачакай, я вытру табе каля рота…” Ён дастае хустачку, слініць ражок і выцірае мой твар. Непрыемна. Вільгаць чужая, пах тытуню, зняважлівае “ты мурзаты”. Я крыўлюся, торгаю галавою, адхінаюся ад бацькі. Нарэшце, свабодны бягу ў сад. І тут згадваю, што забыўся дома сваю хустачку, а без хустачкі нельга прыходзіць у сад. Я бягу назад, даганяю тату, і ён мне аддае сваю вялікую хустачку з вільготным ражком і водарам тытуню. Цяпер у маіх кароткіх штанах ёсць хустачка і можна спакойна ісці ў сад. P.S. Крышку больш за 40 гадоў мінула з таго свята, а я выразна чую той вільготны пах тытуню і сліны, толькі цяперака ён падаецца мне прыемным. напiсаў 1964 17.08.2005, 14:48 2005. Тата і падарожжы Заўсёды, у падарожжа бяру адзін са зборнікаў татавых апавяданняў. Каб у якім далёкім краі перачытаць перад сном навэлу і наноў адчуць салодкую незваротнасць часу. напiсаў 2005 27.08.2005, 10:17 2005. Тата і нататнік У сне: еду ў невялікім аўтобусе, седзячы поруч з шафёрам. Я, чамусці, адказны за дарогу. На вуліцы ноч з дажджом. Аўтобусік прыпыняецца, бо наперадзе “развілка” і невядома куды ехаць далей. Сярод пасажыраў я заўважаю цень таты-нябожчыка. Цень шэры, амаль празрысты. Я падаю яму нататнік і ручку: “Тата, напішы хоць некалькі словаў, пакуль я схаджу і пагляджу дарогу…” — “Не змагу. Я паспрабую, але там, дзе я цяпер, ніхто не піша. Ніхто адтуль не вяртаўся, ніхто не напісаў ніводнага слова, але я паспрабую…” Пакінуўшы аўтобус, я пайшоў праз дождж шукаць дарогі. Я павярнуў улева і пачаў абыходзіць стары, збудаваны ў неагатычным стылі, дом з чырвонай цэглы. Нечакана развіднела. Да дому пад’ехаў вялікі жоўта-залацісты экскаватар і пачаў бурыць будынак. Я паспрабаваў крыкнуць, каб спыніць машыну, бо за домам застаўся аўтобус, людзі, тата… Дом абсыпаўся. Побач з домам стаяла вялікае сухое дрэва. Яно пачало валіцца ў мой бок. Адна з галін моцна ўдарыла мяне па твары і прымусіла прачнуцца. P.S. Зранку, патэлефанаваў брат, каб сказаць, што дзядзька наш Сава трапіў у бальніцу. Яму зусім кепска. У яго непраходнасць кішэчніка. І невядома, ці выжыве татаў сярэдні брат, ці не. напiсаў 2005 15.09.2005, 16:46 Прачытала раман летам. Не спадабаўся. Напачатку нават кінуць хацела. Але дачытала. Не цікава, можа, таму, што сама асоба аўтара далёкая ад мяне. Каб такое асабістае напісаў нехта з блізкіх мне, магчыма, было б больш цікава. А так, гэта проста чыёсьці жыццё, без чагосьці захапляльнага, таго, што прыцягвае ў звычайным рамане. А гэты твор і раманам назваць цяжка. Так, дзённік. Вершы Глобуса мне больш падабаюцца. напiсала Litota 22.09.2005, 19:24 Алена Адамчык: Жыцьцё — гэта кайф У Паўднёвай Афрыцы нас ледзь не забілі «Наша Ніва»: Шмат чытачоў пазнаёміліся з Вашай творчасьцю дзякуючы здымку ў першым нумары «НН». Грузчык і мадэлька. Гэта быў экспромт ці пастаноўка? Як нараджаюцца Вашы ідэі? www.nn.by/index.php?act=view&id=74 Алена Адамчык: Гэта быў экспромт, усё жыцьцё — экспромт, і трэба гэтым карыстацца, калі робіш арт-здымкі. Я проста здымаю, што бачу. Але я памятаю кожны свой здымак. Тацяну я здымала ў Маскве шмат гадоў таму. Цяпер яна жыве ў Брусэлі. Тацяна — сапраўды прыгожая дзяўчына. Калі мы неяк у Маскве выйшлі з рэстарану «Vogue», усе мужчыны адразу спыніліся, настолькі яна прыцягвае ўвагу. «НН»: У апошняй Вашай працы «Беларускі» няма ніякага намёку на Беларусь учарашнюю і сёньняшнюю. Не пэтэвэшніцы з камсамолкамі, і пэйзажы часам заморскія. Гэта выклік акаляючаму нас калгасу? АА: Ваша пытаньне ня мае ніякага дачыненьня да ідэі. Для мяне Беларусь ніколі не была ні пэтэвэшнай, ні камсамольскай. Ніякага «заўтра» не існуе. Мае гераіні жывуць цяпер, жывуць за межамі Беларусі. Галоўнае — яны прыгожыя, здольныя, таленавітыя. «НН»: Як ішла праца над альбомам? Чым Вы кіраваліся пры адборы мадэляў? АА: Я хацела зрабіць вельмі прыгожую кнігу, таму рабіла здымкі і ў Беларусі, і ў Паўднёвай Афрыцы, і ў іншых краінах. У кнігу ўвайшлі людзі мне знаёмыя і вельмі блізкія. Я не магу пісаць і ствараць здымкі тых людзей, якіх ня ведаю. У Паўднёвай Афрыцы нас ледзь не забілі. У першы дзень, калі мы прыехалі ў Ёханэсбург, выйшлі за межы гатэлю — і на нас напалі ўзброеныя нэгры. «НН»: Было страшна? АА: У мяне не было часу рабіць высновы, страшна ці не. Я ішла наперадзе, за мной ішла сяброўка, якая ўвесь час трындзела па тэлефоне. Пад’ехала машына, і першы хлопец падбег да сяброўкі. Хацеў забраць мабільнік. Пачаў душыць. Гэта было жахліва. Мы кінуліся да гатэлю, бо «Гілтан» — вельмі ж вядомы гатэль. А там ахоўнік, нэгр таксама, зачыніў браму. Стаяў і глядзеў, як з намі распраўляюцца. Дапамогі няма. Трэба было нешта рабіць. І адзінае, што я змагла прыдумаць, — гэта кінуцца пад колы аўтамабіля. Пачалі спыняцца машыны, выбягаць людзі. Гэта нас выратавала. «НН»: Пасьля такіх выпадкаў можна альбо не залюбіць Афрыку, альбо стаць расісткай. АА: Я ня стала расісткай, але ўсе, хто ведалі становішча ў Афрыцы, казалі, што нам пашанцавала. Забілі б і ўсё. За мабільнік. Не люблю спазьняцца «НН»: Які колер адпавядае неэкзатычнай Беларусі? Шэры? АА: Шэры колер — мой любімы, бо гэта срэбра, фота, мой любімы фон. Ён мае шмат якія адценьні. Гэта выкшталцоны колер. «НН»: Над чым цяпер ідзе праца? АА: Я працягваю праект «Беларускі». Цяпер сэрыя будзе называцца «Эўрапейкі», куды ўвойдуць таксама жанчыны, што жывуць у Эўропе. Выйдзе кніга «Каталёнскія сабакі». І трэцяе — стварэньне студыі, якую я адчыняю праз два месяцы ў Рызе, у вельмі прыгожым месцы старога гораду. «НН»: Кім хацелася быць у дзяцінстве? АА: Батанікам, вырошчваць кветкі. «НН»: Вы па адукацыі навуковец? АА: Біёляг. Кандыдат біялягічных навук у галіне геранталёгіі, біяфізыкі. «НН»: Падзяліцеся сваімі навуковымі адкрыцьцямі. Як дажыць да ста гадоў, калі ў гэтым, вядома, ёсьць сэнс? АА: Калі ты хочаш дажыць да ста гадоў, ты павінен адчуваць свой арганізм і ведаць, што яму патрэбна. У маёй працы быў разьдзел, як алькаголь уплывае на цэнтральную нэрвовую сыстэму. У невялікіх памерах алькаголь пралянгуе маладосьць. Трэба жыць у кайф, тады ты пражывеш да ста гадоў. «НН»: Вы вельмі любіце хуткую язду. Адкуль цяга да рызыкі? АА: Не люблю спазьняцца, і хуткая язда — гэта неабходнасьць. Я еду сто шэсьцьдзесят з Рыгі ноччу. Часу сапраўды няма. Ноччу траса пустая, а калі хуткасьць ніжэйшая, я засынаю за рулём. «НН»: Як Вы ставіцеся да сьмерці? АА: Сьмерць прыйдзе немінуча. Такі лёс. Але яна павінна быць прыгожая. Са сваімі песьнямі, кветкамі, нейкімі гісторыямі, кніжкамі. Я лічу, што адыход — гэта прыгожа. «НН»: Прыгожая смерць і прыгожае пахаваньне — гэта розныя рэчы. Пахаваньне — заўсёды прыгожае, сьмерць у большасьці выпадкаў — не. АА: Кожны сам сабе выбірае сьмерць, як і жыцьцё. Але бывае і наадварот. Калі сьмерць выбірае цябе. Быць бабуляй — гэта супэр «НН»: Вы рэлігійны чалавек? АА: Я каталічка. Выхоўвалася ў Вільні, што паўплывала на маю творчасьць, жыцьцё. Мая бабуля вадзіла мяне ў сабор Пятра і Паўла, каля якога мы жылі. Там вельмі прыгожая архітэктура барока, у касьцёле гучалі прыгожыя сьпевы. Калі я ўспамінаю тыя сьпевы, людзей, я разумею, што касьцёл — адзінае месца, дзе захоўвалася культура. Гэта спадчына прыгажосьці. Таму ўсё, што я згадваю цяпер і раблю цяпер, — гэта ўсё прысьвечана каталіцызму. Таму, можа, мяне ўвесь час вабяць крыжы. Я іх здымаю, купляю. «НН»: Як Вы сябе адчуваеце ў ролі бабулі? АА: Вельмі прыемна і вельмі добра. Я люблю свайго ўнука. Быць бабуляю — гэта супэр. Гэтае пачуцьцё — самае лепшае, што маю на сёньня. Мой унук вельмі разумны, цікавы і прыгожы. «НН»: Кажуць, што да ўнукаў адчуваеш большую гаму пачуцьцяў, чым да дзяцей. АА: Таму што ёсьць час гэта асэнсаваць. На дзяцей ніколі не хапае часу. Дзеці нараджаюцца, калі ты малады і табе шмат куды трэба. За ўнукамі ты можаш назіраць збоку і разумець, што гэта самае галоўнае ў жыцьці. «НН»: Ня страшна за іх, ведаючы, дзе жывём? АА: А дзе жывём? Жывём пакуль на гэтым сьвеце. Прыгожая прырода, людзі. Я вельмі люблю сваю краіну. «НН»: Ці даводзілася Вам адчуваць пачуцьцё нацыянальнага гонару? АА: Толькі тады, калі я выдала сваю кнігу па-беларуску і паказвала яе за мяжой. Усе казалі, як гэта крута і як гэта клясна. Унук гаворыць па-беларуску і ангельску «НН»: Беларусь — гэта краіна… АА: Дзе хочацца проста жыць. Калі ты хочаш жыць, то ніяк сваё жыцьцё не абмяжоўваеш. Ты працуеш, ставіш цікавыя мэты, дасягаеш. Хаця я не магу сказаць, што Беларусь — гэта найлепшая для мяне краіна. Але гэта краіна майго жыцьця, і я тут жыву і працую. Мне больш падабаецца Каталёнія. Увогуле падабаюцца краіны, дзе ёсьць мора. «НН»: Любімае месца на зямлі? АА: Амстэрдам. Барсэлёна. «НН»: Што для Вас ёсьць адпачынак? АА: Сон. Я магу прылегчы ўдзень, каб прывесьці свае інтэлектуальныя магчымасьці ў нейкі стан. Шмат ідэй, шмат праектаў, і часам трэба проста легчы, заплюшчыць вочы, падумаць. І тады ўзьнікае парадак. Але гэта не адпачынак, а ўсё-такі праца. Адпачынак — калі я з унукам. Мы малюем карціны, кідаем камяні ў мора. У нас шмат такіх прыемных нейкіх абсурдных спраў, якія мы зь ім робім. Потым я яму паказваю птушак. Ён нават ня ведаў, што столькі птушак у нас жыве. «НН»: На якой мове Вы гаворыце з унукам? АА: На ўсякай. Нават апошняя кніга, якую я знайшла ў іх у доме, была на ангельскай. Ён ведае беларускую і ангельскую. «НН»: Вы казалі, што для Вас існуе культ сям’і. АА: Для жанчыны самае галоўнае — яе муж, дзеці, маці, бацька, дзед, баба, гісторыя гэтай сям’і. У нашай сям’і гэта вельмі пяшчотна культывавалася. Мая бабка была арыстакраткай. У нас былі вялікія альбомы фатаздымкаў. І я ўдзячная за свой талент фатографа менавіта бабулі, сваім продкам. Яны захавалі ўсе старыя здымкі. Раз на год у Вільні бабуля прыбіралася ды ішла ў фатастудыю рабіць чарговы фотапартрэт. Гэта былі вельмі прыгожыя фатаздымкі, але шмат было зьнішчана. Яны закопвалі іх у сваіх агародах, каб захаваць. Майго прадзеда закатавалі і шмат маіх продкаў таксама, бо яны былі палякі. Сям’я — гэта традыцыі, і ў гэтым ёсьць прыгажосьць, любовь да адраджэньня. «НН»: Мне здаецца, што сям’я з часам здымае такое пытаньне, як сэнс жыцьця. АА: Ніколі нічога не здымае, бо калі ёсьць пытаньне, то на яго трэба адказваць. Чалавеку нельга дараваць глупства «НН»: Вашая любімая жывёла? АА: Карова. Але я ўсіх жывёл люблю. «НН»: Вы ж прафэсійная наезьніца? АА: Так, я коней люблю. Вельмі падабаюцца жырафы, насарогі, хамэлеоны. Але каровы — больш за ўсіх. У каровы такі прыемны малочны пах, яна так уздыхае і вельмі памяркоўная. А калі ёй прынясеш хлеб, яна яго заграбае языком, а ў вачах столькі ўдзячнасьці, прыгажосьці і нават тэатральнасьці!.. Яна ўся такая трагічная, што можна выпускаць на сцэну. Я нават распрацавала гіпотэзу, як сапраўдны навуковец, што ўсе каровы на золку кладуцца галовамі да сонца. І ў Літве, і ў Латвіі, нягледзячы на іх нацыянальнасьць. Яны ў захапленьні ад першых промняў сонца. «НН»: Што б Вы не даравалі чалавеку? АА: Не даравала б глупства. Гэта тая якасьць, зь якой трэба змагацца. Чым чалавек адрозьніваецца ад каменя ці дрэва, якое само па сабе прыгожае? Інтэлектам. І трэба яго неяк несьці. «НН»: Вы сказалі, што жыць трэба ў кайф. Што гэта для Вас? АА: Бачыце, якія я раблю кайфовыя здымкі? Калі праца і ўсё, што ты робіш прыгожае, задавальняе цябе, тады гэта сапраўды выходзіць цудоўна. Я лічу, што кожны чалавек павінен рабіць тое, што яму падабаецца больш за ўсё, тады пра такога чалавека можна сказаць, што ён патрэбен. Гэта і ёсьць кайф. напiсаў nn.by 09.12.2005, 15:42 Фота маёй Ядзі. www.yadya.yourcreative.ru/ yadya.yourcreative.ru/2.htm напiсаў Адам Глобус 17.12.2005, 14:20 ЖУРНАЛ, О КОТОРОМ ГОВОРЯТ Островное государство и его граждане Читатель, в руки которому попадает журнал “Монолог”, крайне редко может удержаться от восхищенно-изумленного возгласа: “Неужели это издается у нас, в Беларуси?!”. И действительно, по концепции, содержанию, оформлению и полиграфическому исполнению издание можно назвать уникальным. Во всяком случае, выход каждого нового номера становится событием в культурной жизни Минска. Недавно в Центральной городской библиотеке им. Я. Купалы состоялась презентация очередного, девятого, выпуска ежегодного журнала “Монолог. Свободное творчество”. Лариса МИХАЛЬЧУК Название журнала указывает на основополагающий жанр материалов, опубликованных в нем: большей частью это прямая речь, то есть монологи. По словам главного редактора Алексея Андреева, выбор названия был определен “желанием дать потенциальному читателю возможность напрямую общаться с автором”. Авторы и персонажи “Монолога” — как правило, люди, если и не всем известные, то, безусловно, талантливые. По словам А. Андреева, критерий отбора материалов в каждый номер журнала субъективный: “Мы никогда не претендовали на то, чтобы говорить от имени и по поручению культуры Беларуси. ”Монолог" — журнал, посвященный судьбам конкретных людей и их творчеству. Эти судьбы и творчество — камни, из которых и строится “храм культуры”… Кто-то сказал, что культура — это встреча человека с человеком. Мне нравится это определение. Может быть, потому что именно благодаря встречам со странными людьми, которые живут, плюя на конъюнктуру, я сделал первую книжку журнала…". Андреев, как он сам говорит, пытается (заметим, успешно) “объединить какое-то количество свободных и талантливых людей в общем суверенном пространстве. Журнал стал островом, где постепенно налаживается своя жизнь… Многие из ”островитян" даже незнакомы друг с другом, и у каждого из них своя, автономная жизнь. Общность интересов и устремлений проявляется в момент встречи — иногда только на страницах журнала. Журнал — это территория, не обозначенная ни на одной карте". Девятая книжка “Монолога” посвящена памяти хорошо известного в творческих кругах Беларуси педагога и искусствоведа Кирилла Зеленого — “самого преданного, самого бескорыстного автора” журнала, ушедшего в октябре 2004 г. Здесь же помещен его материал об истории рода Зеленых, написанный им за год до смерти. А открывается номер монологом Сергея Череновича — художника-графика, педагога, публициста, живущего в настоящее время в Ляховичах. Сергей оформил пятьдесят книг, за некоторые из них получил дипломы на различных конкурсах. В последние годы увлекся историей, опубликовал несколько работ, посвященных Тадеушу Рейтану (1741-1780), непримиримому противнику раздела Речи Посполитой, чье имение находится в д. Грушевка под Ляховичами. Это о Т. Рейтане в свое время русский генерал Бибиков сказал: “Все офицеры должны снять перед Рейтаном свои награды. Он один настоящий сын своего Отечества”. Из монолога С. Череновича: “Не знаю, что больше меня поразило: трагическая жизнь Рейтана или полное равнодушие к ней тех, кто живет здесь сейчас… Хочется изменить что-то, дать городу подпитку из своей же среды — это все здесь, рядом. Я пишу о Рейтанах и об истории Ляховичей, встречаюсь с чиновниками… Но ничего не меняется. Никому это не нужно…”. Адам Глобус — один из немногих постоянных авторов журнала. В только что вышедшем номере опубликованы его монолог, посвященный талантливой поэтессе, переводчику и исследователю японской классической литературы Вере Марковой (1907-1995), и глава из книги “Дом”. Несколько слов о Вере Марковой. Она родилась в семье железнодорожного инженера, жила в Минске с 1907 по 1914 гг. в доме на ул. Магазинной (нынешней ул. Кирова — сейчас на этом месте находится школа № 4). Окончила филологический факультет Петроградского университета. В ее переводах вышли многие шедевры японской литературы. За популяризацию культуры Страны восходящего солнца Вера Николаевна награждена правительственной наградой Японии — орденом Благородного Сокровища. Помимо рассказа о В. Марковой, с которой Адам Глобус был лично знаком, в этом же номере журнала опубликованы ее стихи и письма. Воспоминания Ольги Дедок, жены белорусского скульптора Андрея Бембеля, подготовлены к публикации ее внучкой, искусствоведом Татьяной Бембель. Читаешь их — и словно переносишься в Беларусь начала прошлого века: “…надвигалась революция. Отец, приезжая в отпуск, называл царя Николашка, священников — попами, и говорил, что Бога нет… В гимназии мальчишки били стекла (одним ударом ножек стула сразу четыре — целое окно), а сторожа, забыв о вежливости, лупили их чем попало… Царя никто не жалел. Оказывается, он вовсе и не нужен. Он вовсе и не помазаник божий и сидел на шее народа. Только бедная моя мама плакала, что царскую семью убили, и долго, пока не истлел, хранила календарь с царской фамилией…”. Настоящим украшением книжки стал необычно оформленный монолог художника Игоря Тишина. Для любителей художественной литературы — рассказ Елены Батаковой “Ма”, стихи Вениамина Блаженного и Дениса Летуновского. О любом из материалов номера, будь то монолог фотохудожника Владимира Парфенка, художника Игоря Кныша, французского искусствоведа и режиссера Виржинии Шиманец, фотохудожника и дизайнера Игоря Корзуна, юного философа Петра Полевикова или главного редактора журнала Алексея Андреева, можно сказать много хорошего, но лучше просто их прочесть. В каждом номере “Монолога” публикуются фотоработы лучших фотохудожников Беларуси. Не стала исключением и последняя книжка с фотографиями Алены Адамчик, Алексея Андреева, Александра Барташевича, Игоря Корзуна, Даниила Парнюка, Владимира Парфенка, Владимира Сутягина. Нельзя не упомянуть и о том, что на фоне часто встречающегося в последние годы небрежного отношения к текстам “Монолог” отличается от многих, к сожалению, изданий грамотностью и стилистической выдержанностью материалов (стильредактор — Лилия Брандобовская). Авторы и создатели журнала гонораров за свою работу не получают, другими словами, проект существует исключительно на энтузиазме его участников. А руководит им известный белорусский театровед Татьяна Орлова. Журнал издается с 1997 г. на правах рукописи, тиражом всего 299 экз. В силу этого обстоятельства он распространяется в основном в Минске, в другие города Беларуси попадает редко. В то же время среди подписчиков “Монолога” — крупнейшие и известнейшие библиотеки мира, в том числе Нобелевская библиотека в Стокгольме, Библиотека конгресса США, Нью-Йоркская публичная библиотека, национальные библиотеки Австрии, Великобритании, Германии, Канады, Польши, России, Франции и т. д. Журнал получают кафедры славистики ведущих учебных и научных учреждений разных стран мира. На республиканском конкурсе “Искусство книги-2002" журнал ”Монолог" признан лучшим литературно-художественным изданием и лучшим изданием по изобразительному искусству и удостоен диплома первой степени за успехи, достигнутые в художественно-техническом оформлении и полиграфическом исполнении. Признание профессионалов и особенно читателей — всегда приятно и ценно, но все-таки самое главное в том, что в культурном пространстве нашей страны есть издание, сумевшее объединить вокруг себя увлеченных творчеством, не потерявших интерес к жизни, по-настоящему свободных людей. “Свободные люди были всегда — при любой власти и при любой погоде, — писал А. Андреев в одном из своих монологов. — Пока они есть — общество имеет определенный запас прочности”. www.br.minsk.by/index.php?article=24805 напiсаў БіР 11.03.2006, 15:01 В поисках утраченного КАРЛЮКЕВИЧ Алесь В Новоельне вам с гордостью расскажут о своем земляке писателе Вячеславе Адамчике. Хотя и родился он в соседней деревне Ворокомщина, школу окончил в городском поселке. — Пожалуй, все новоельненцы прочитали его романы о Вересове, деревне, в которой угадывается Ворокомщина, через образы жителей которой писатель выразил свое и земляков мировоззрение, — рассказывает Елена Луня. — В Новоельне живет брат Вячеслава Адамчика, а в Ворокомщине стоит хата, в которой вырос прозаик. Даже как–то хотели музей создавать. Пока проект, признаться, заглох. Но вот улицу Шоссейную в улицу Адамчика непременно переименуем… Советская Белоруссия №18 (22428), Суббота 28 января 2006 года sb.by/print.php?articleID=49621 напiсаў sb.by 04.04.2006, 14:08 vertograd.info - каталог развлекательных сайтов. Красивые девушки в красивых позах почти без одежды… Большой выбор недорогих проституток в Москве. Любую из них можно пригласить к себе в гости, или встретиться на ее территории… URL сайта: dosugvip.ru Раздел: легкай эротика. Молоденькие попки. 18-летние девочки Видео от PRIVATE… Девочки любят покрутить попками! Вам нравится смотреть на молоденьких девчонок с коротенькими юбочками, из под которых нет, да и выглянет упругая молодая попка без трусиков? А кому это не понравится: Девушки играни с Вами надевают юоки все короче и короче В метро не встанешь сзади если она поднимается наверх. Придется бороться с собственным вздыопгнным членом и невероятным жепанием обладать этой попкой Л девчонка еще и посмеется Хорошо что это только кино… URL сайта: www.sexvideogid.ru Раздел: легкай эротика. Fishki.Net - Японская убивалка времени. Не даем челвечку поймать курсор. Мой рекорд около 50 |… Фишки.НЕТ - Сайт Хорошего Настроения!… URL сайта: fishki.net/comment.php?id=4143 Раздел: легкай эротика. • Адам Глобус ДОМ раман | лiтaрa.net | форум… Вiтаю, дружа! увайсьцi | зарэгiстравацца Г.Бураўкін пра ліквідацыю спэцназам намётавага мястэчка на Кастрычніцкай плошчы 24 сакавiка…… URL сайта: www.litara.net/forum/405/all Раздел: легкай эротика. www.vertograd.info/more.php?r=4&z=1800 Такая, блін-блях-мух, рэклама. напiсаў Адам Глобус 21.04.2006, 15:39 Вячаслаў Адамчык (1.11.1933, в. Варакомшчына (цяпер Дзятлаўскі раён) — 5.8.2001, Менск. Пахаваны на менскіх Кальварыйскіх могілках.) Уладзімер Арлоў, Менск Новая перадача сэрыі “Імёны Свабоды” На паліцы, што калега Юрый Алеша назваў “залатой” (гэта значыць, той, кнігі зь якой гартаюцца й перачытваюцца), у маёй бібліятэцы стаяць два выданьні Вячаслава Адамчыка: раман “Чужая бацькаўшчына” і томік апавяданьняў “Нязрушаны камень”. Першая кніга, напісаная, як сьцьвярджаюць сыны пісьменьніка, звычайнай школьнай асадкаю з сталёвым пяром, адкрыла мне некалі ня толькі й ня столькі вобраз заходнебеларускае вёскі, аб чым гаварылася ў падручніках. Яна адкрывала душу беларускага народу, наканаваньнем якога сталася быць жывой і пакутнай мяжой паміж Захадам і Усходам. (Невыпадкова фільм “Чужая бацькаўшчына”, што выйшаў на экраны ў 1982-м, успрыняўся як абяцаньне сапраўды нацыянальнага кінематографу, якое так і засталося няспраўджаным.) Другая кніга Адамчыка з маёй “залатой паліцы” выйшла ўжо пасьля ягонага сыходу ў Вечнасьць. Апошнія гады мы, па сутнасьці, жылі ў адным двары, і ў дзёньніках ён замілавана апісваў дрэвы, якія я таксама бачыў з сваіх вокнаў, і птушак на іх, што для мяне часта былі проста птушкамі, а ён адрозьніваў кожную па назьве й звычках. Пра многіх людзей ён, наадварот, выказваўся ў дзёньнікавых запісах з успышкамі проста інфэрнальнай нянавісьці, у выніку чаго некаторыя з гэтых Адамчыкавых “герояў” абвясьцілі яго мізантропам. Калі казаць наагул, то таленавіты мізантроп для мяне пераважыць безьліч чалавекалюбівых пасрэднасьцяў. Аднак я перакананы, што Вячаслаў Адамчык больш за ўсё ненавідзеў тых і таго, хто перакрываў нашым душам неабходнае для жыцьця вольнае беларускае паветра. Памятаю, зь якой роспаччу й болем на адным з паседжаньняў Рады Саюзу пісьменьнікаў ён казаў, што ўжо шмат дзён ня бачыў над цэнтральным сталічным праспэктам аніводнай беларускамоўнай “расьцяжкі”. Незадоўга да разьвітаньня з гэтым сьветам, які ён, як мала хто іншы, бачыў, здаецца, з усімі фарбамі й адценьнямі — і ў прыродзе, і ў людзкіх стасунках — Адамчык стварыў і апублікаваў выдатныя апавяданьні “Прылёт кажана” (“Леанарда”) і “Ноч на Галавасека”, дзе ад узроўню праўды амаль задыхаесься. Яго сыны Уладзімер і Міраслаў, больш вядомыя як пісьменьнікі Адам Глёбус і Міраслаў Шайбак, сваім коштам адчынілі ў гонар бацькі на доме № 12 па праспэкце Францішка Скарыны мэмарыяльную дошку. На ёй аўтар “Чужой бацькаўшчыны” падобны ў профіль да Гогаля. Але ён ня быў нашым Гогалем. Ён стаў нашым Адамчыкам. www.svaboda.org/articlesprograms/liberty напiсаў .svaboda 08.11.2006, 17:20 Вы павiнны ўвайсьцi ў сыстэму або зарэгiстравацца (калi шчэ не зрабiлi гэтага), каб мець магчымасьць пiсаць камэнтары або навiны.		навiны iнтэрвiю рэцэнзii тэорыя лiтаратура арганiзацыi выдавецтвы выданьнi пэрсаналii форум пра праект пошук транслятар дапамога [?] архiў клакоцкага blonde-attack глобус беларусi дасьледваньнi калекцыя лiтпрацэсiя лявонiха няшчырасьць пiнскi трыкатаж грэгерыя лiрыка хайку сучаснiкi полацкiя кронiкi глiняны вялес  Беларуская Палiчка  Pravapis.org  Навiны ТВЛ  Наша Нiва  Arche  Дзеяслоў  Фрагмэнты  Nihil  Калосьсе  Асацыяцыя Ўкраiнскiх пiсьменьнiкаў
			2002 © litara.net | iнфармацыя пра праект хостынг прадстаўлены ext|media